backup og meta
Chuyên mục
Công cụ
Hỏi bác sĩ
Lưu

Cảm xúc là gì? Khám phá vấn đề liên quan đến cảm xúc

Tham vấn chuyên môn: Chuyên gia tâm lý trị liệu Phạm Thị Ngọc Trâm · Tham vấn tâm lý · Trung tâm Tâm lý trị liệu NHC Việt Nam


Tác giả: Nguyễn Phan Thùy Ngân · Ngày cập nhật: 20/10/2023

Cảm xúc là gì? Khám phá vấn đề liên quan đến cảm xúc

Cảm xúc không chỉ là những trạng thái tâm lý đơn giản, mà chúng còn ảnh hưởng mạnh mẽ đến suy nghĩ, hành vi và mối quan hệ… của chúng ta. Bài viết dưới đây sẽ giúp bạn hiểu rõ hơn về cảm xúc là gì, cảm xúc bị ảnh hưởng do đâu và việc chuyển hóa chúng sao cho hiệu quả:

Cảm xúc là gì?

Giới thiệu về cảm xúc

Cảm xúc là trạng thái tâm lý phản ánh nội tâm của con người, bao gồm cảm nhận, tư duy và phản ứng cơ thể. Chúng đóng vai trò quan trọng trong cuộc sống hàng ngày và đa dạng từ tích cực như niềm vui và hạnh phúc đến tiêu cực như sợ hãi và tức giận.

Không chỉ là trạng thái cảm nhận, cảm xúc còn ảnh hưởng đến suy nghĩ, hành vi và quan hệ của con người. Chúng có thể ảnh hưởng đến quyết định và lựa chọn của chúng ta trong các tình huống khác nhau.

Các loại cảm xúc cơ bản của con người

  1. Vui vẻ: Cảm giác hạnh phúc, phấn khởi, háo hức.
  2. Buồn bã: Cảm giác chán nản, thất vọng, mất hy vọng, buồn, cô đơn.
  3. Sợ hãi: Cảm giác sợ, lo lắng, hoảng sợ, hoảng loạn.
  4. Tức giận: Cảm giác tức giận, giận dữ, căm phẫn. 
  5. Kinh ngạc: Cảm giác ngạc nhiên, kinh ngạc, thán phục. 
  6. Ghê tởm: Cảm giác không thích, ghê sợ, kinh tởm, sợ hãi.
  7. Tình yêu: Cảm giác yêu thương, quan tâm, từ bi, tình cảm sâu sắc. 
  8. Bất ngờ: Cảm giác bất ngờ, ngạc nhiên, kinh ngạc. 
  9. Lo lắng: Cảm giác lo lắng, căng thẳng, bận tâm.
  10. Hứng thú: Cảm giác hứng thú, tò mò, quan tâm.

Cơ chế hoạt động của cảm xúc

Cơ chế hoạt động của cảm xúc bao gồm các giai đoạn sau:

  • Sự kích thích: Cảm xúc thường được kích thích bởi các yếu tố ngoại vi hoặc nội tại. Những yếu tố ngoại vi có thể là âm thanh, hình ảnh, sự tiếp xúc với người khác hoặc môi trường xung quanh. Các yếu tố nội tại bao gồm suy nghĩ, ký ức và trạng thái cơ thể.
  • Phản ứng sinh lý: Khi một cảm xúc được kích hoạt, cơ thể phản ứng sinh lý tự động. Đây là quá trình tự động và không thể kiểm soát, bao gồm nhịp tim tăng nhanh, hô hấp nhanh, tăng cường tuần hoàn máu và sự kích thích của hệ thần kinh.
  • Đánh giá và xử lý thông tin: Cảm xúc có liên quan đến việc đánh giá và xử lý thông tin. Mỗi cảm xúc có một mức độ đánh giá khác nhau về tính chất của sự kiện hoặc tình huống. Đánh giá này có thể dựa trên các giá trị cá nhân, kinh nghiệm trước đó và quan điểm cá nhân.
  • Biểu hiện và kết quả: Cảm xúc thường được biểu hiện thông qua biểu cảm khuôn mặt, cử chỉ, giọng nói và ngôn ngữ cơ thể. Biểu hiện này có thể giúp truyền tải thông điệp cảm xúc cho người khác và tạo ra phản ứng xã hội. 

Cảm xúc tích cực và cảm xúc tiêu cực là gì?

cảm xúc là gì

Cảm xúc tích cực 

Đây là những cảm giác và trạng thái tâm lý mang lại sự hài lòng, niềm vui của cuộc sống. Cảm xúc tích cực được sinh ra khi một sự việc/tình huống/vấn đề nào đó trong cuộc sống xảy ra thuận với mong muốn của chính ta. Khi chúng ta trải qua cảm xúc tích cực, chúng thường làm tăng sự tự tin, năng lượng và khả năng tập trung. 

Cảm xúc tiêu cực 

Đây là những cảm giác và trạng thái tâm lý mang lại sự không thoải mái, khó chịu và đau khổ. Cảm xúc tiêu cực được sinh ra khi một sự việc/tình huống/vấn đề nào đó trong cuộc sống xảy ra ngược với mong muốn của người đó.

Cảm xúc tiêu cực có thể xuất phát từ những trải nghiệm khó khăn, thất bại, mất mát, sự căng thẳng và những tình huống không mong muốn trong cuộc sống. Việc kiềm chế cảm xúc tiêu cực giúp giảm thiểu tác động của chúng đến tinh thần, sức khỏe và khả năng hoạt động.

Cảm xúc phức tạp

Đôi khi, chúng ta trải qua các loại cảm xúc phức tạp, không dễ dàng phân loại thành tích cực hay tiêu cực, chẳng hạn như vừa vui mừng vừa lo lắng hoặc mâu thuẫn giữa hạnh phúc và tuyệt vọng.

Tác động của cảm xúc đến tâm lý và sức khỏe con người

Tâm lý: Ví dụ, cảm xúc tích cực như niềm vui, hạnh phúc và yêu thương có thể làm tăng sự tự tin, năng lượng và hài lòng trong cuộc sống. Ngược lại, cảm xúc tiêu cực như lo lắng, buồn bã và căng thẳng có thể gây mất ngủ, giảm năng lượng và ảnh hưởng đến tinh thần chung.

Sức khỏe tâm thần: Các cảm xúc tiêu cực không được xử lý hoặc kiểm soát đúng cách có thể dẫn đến các rối loạn tâm lý như trầm cảm, lo âu, căng thẳng, và các vấn đề về tự tin.

Sức khỏe cơ thể: Cảm xúc tiêu cực có thể gây ra căng thẳng cơ bản và tạo ra một môi trường nội tiết không tốt trong cơ thể. Điều này có thể dẫn đến tình trạng suy giảm miễn dịch, tăng nguy cơ bị các bệnh lý như bệnh tim, tiểu đường và ảnh hưởng đến hệ tiêu hóa và hệ thống miễn dịch.

Mối quan hệ xã hội: Nếu chúng ta không thể quản lý cảm xúc của mình, chúng có thể dẫn đến phản ứng không kiểm soát và gây tổn thương đến mối quan hệ với người khác. Tuy nhiên, khả năng hiểu và chia sẻ cảm xúc có thể tạo ra sự gắn kết và tương tác xã hội tích cực.

Ba môi trường tác động đến cảm xúc của một con người

Mỗi con người sinh ra và lớn lên sẽ ảnh hưởng từ môi trường sống xung quanh, cảm xúc cũng vậy. Môi trường sống có thể phân chia thành 3 môi trường chính như sau: 

  • Môi trường gia đình: Ảnh hưởng từ cách giáo dục của gia đình (ông bà, cha mẹ, anh, chị, em, họ hàng). Đây là môi trường đầu tiên và cũng là môi trường có sự gắn kết đặc biệt hơn cả nên sự ảnh hưởng của nó đến con người về mặt cảm xúc hay nhiều khía cạnh khác trong quá trình phát triển của con người cũng mạnh mẽ hơn cả. 
  • Môi trường nhà trường: Khi chúng ta bắt đầu đi học sẽ bị ảnh hưởng thêm từ môi trường nhà trường (thầy cô, bạn bè, kiến thức…). 
  • Môi trường xã hội: Đó là khi chúng ta tiếp xúc với các mối quan hệ trong xã hội (ngoài gia đình, trường học), các thông tin, hình ảnh tại những nơi mà chúng ta đến hay trên mạng xã hội, phim ảnh, các kênh giải trí khác… Khi đó, cảm xúc sẽ bị ảnh hưởng từ cả ba môi trường gia đình, nhà trường, xã hội. 

Một môi trường lành mạnh, tích cực hỗ trợ, nâng đỡ tinh thần lẫn cơ sở vật chất tốt sẽ giúp cho cảm xúc của con người cảm giác được sự an toàn, thoải mái, dễ chịu, hài lòng. Sự trân trọng và biết ơn mọi thứ cũng xuất hiện theo. 

Ngược lại, môi trường tiêu cực sẽ làm ảnh hưởng đến chất lượng sống và hình thành những cảm xúc tiêu cực vì nó neo giữ những cảm xúc tiêu cực hoặc kích hoạt những dấu ấn tổn thương trong quá khứ của một con người. 

Đó là lý do vì sao gia đình, người thân đóng một vai trò quan trọng trong việc hỗ trợ, giúp đỡ một người (đặc biệt là những người gặp vấn đề tâm lý như trầm cảm, rối loạn lo âu, rối loạn cảm xúc…) chuyển hóa cảm xúc tiêu cực.

Trí tuệ cảm xúc là gì?

Trí tuệ cảm xúc (EQ) là khả năng nhận biết, hiểu và quản lý cảm xúc của bản thân và người khác. Nó bao gồm việc nhận biết cảm xúc, hiểu cảm xúc, quản lý cảm xúc và xây dựng mối quan hệ tốt. 

Trí tuệ cảm xúc có thể được phát triển bằng cách tập trung vào nhận thức bản thân và rèn luyện kỹ năng quản lý cảm xúc và giao tiếp xã hội. Chúng có vai trò quan trọng trong sự thành công cá nhân và xã hội.

Ví dụ, khi bạn đang làm việc trong một dự án nhóm quan trọng, trí tuệ cảm xúc sẽ giúp bạn nhận biết và quản lý cảm xúc của mình trong tình huống căng thẳng. Bằng cách sử dụng kỹ năng giao tiếp và đồng cảm, bạn có thể duy trì sự điều hòa và tạo môi trường làm việc tích cực cho nhóm, tránh ảnh hưởng đến hiệu suất làm việc và kết quả cuối cùng.

Rối loạn cảm xúc 

Rối loạn cảm xúc là gì?

Rối loạn cảm xúc xảy ra khi một người gặp khó khăn trong việc điều chỉnh và quản lý cảm xúc của mình một cách bình thường. Điều này có thể bao gồm việc trải qua cảm xúc mạnh mẽ và không kiểm soát hoặc cảm xúc kéo dài mà không thay đổi. Rối loạn cảm xúc có thể ảnh hưởng tiêu cực đến cuộc sống hàng ngày và mối quan hệ xã hội của người đó.

Các loại rối loạn cảm xúc phổ biến

  1. Rối loạn cảm xúc biểu đạt: Người bị rối loạn này gặp khó khăn trong việc hiển thị, diễn đạt hoặc điều chỉnh cảm xúc một cách thích hợp. Ví dụ, họ có thể trở nên lạnh lùng, không có cảm xúc hoặc phản ứng quá mức trong các tình huống thường xuyên.
  2. Rối loạn cảm xúc đại thể: Rối loạn này xảy ra khi cảm xúc của một người thay đổi một cách nhanh chóng và không dự đoán được. Họ có thể trải qua sự nổi giận, buồn bã, vui mừng hoặc lo lắng một cách cường độ cao mà không có nguyên nhân rõ ràng.
  3. Rối loạn cảm xúc ổn định: Rối loạn này liên quan đến sự mất cân bằng trong việc duy trì trạng thái cảm xúc ổn định. Người bị rối loạn này có thể trải qua sự biến đổi cảm xúc từ hạnh phúc đến buồn bã, từ bình thường đến cực đoan một cách không dự đoán được.
  4. Rối loạn cảm xúc liên quan đến bệnh lý: Đây là các rối loạn cảm xúc xuất phát từ các vấn đề sức khỏe tâm thần hoặc bệnh lý, ví dụ như rối loạn tâm lý, bệnh tâm thần hoặc bệnh lý thần kinh.

Đối tượng dễ mắc phải rối loạn cảm xúc

Rối loạn cảm xúc có thể ảnh hưởng đến mọi người, nhưng có một số nhóm đối tượng dễ mắc rối loạn cảm xúc hơn:

  • Trẻ em và thanh thiếu niên: Bị ảnh hưởng bởi môi trường, gia đình và áp lực cuộc sống.
  • Những người có tổn thương trong quá khứ: chẳng hạn như bạo lực, xâm hại hoặc mất mát quan trọng, có khả năng cao hơn bị ảnh hưởng bởi rối loạn cảm xúc.
  • Người già: Gặp khó khăn trong quá trình lão hóa, mất mát và cảm giác cô đơn.
  • Những người có các vấn đề tâm lý khác: Đã được chẩn đoán mắc rối loạn tâm thần, rối loạn lo âu hay rối loạn cảm xúc kéo dài.
  • Những người có tiền sử gia đình: Di truyền từ cha mẹ hoặc anh chị em đã mắc rối loạn cảm xúc.

Điều quan trọng là rối loạn cảm xúc có thể ảnh hưởng đến bất kỳ ai và không chỉ giới hạn cho những đối tượng trên. Nếu có bất kỳ triệu chứng hoặc vấn đề liên quan đến cảm xúc, quan trọng là tìm sự tư vấn từ chuyên gia tâm lý để có được đánh giá và hỗ trợ phù hợp bạn nhé!

Kiểm soát cảm xúc là gì? Cách quản lý cảm xúc cá nhân

kiểm soát cảm xúc

Điều khiển cảm xúc (làm chủ nội tâm) là gì?

  • Quá trình cảm xúc là một kỹ năng phát triển bản thân và hoàn thiện theo thời gian thông qua ý thức, vô thức và thực hành quan sát thường xuyên.
  • Điều khiển cảm xúc (làm chủ nội tâm) là khả năng nhận biết, hiểu và quản lý các cảm xúc cá nhân một cách hiệu quả. Từ đó, bắt thóp suy nghĩ và cảm xúc bên trong của chính mình.
  • Điều khiển cảm xúc, hay chúng ta thường dùng thuật ngữ Kiềm chế cảm xúc, không có nghĩa là chối bỏ hoặc ngăn chặn cảm xúc mà giúp người ta nhìn nhận cảm xúc, kiểm soát phản ứng, hành vi và chuyển hóa cảm xúc tiêu cực theo hướng tích cực. 
  • Kỹ năng điều khiển cảm xúc giúp giảm căng thẳng, xử lý xung đột và tăng cường trạng thái tâm lý tự chủ.

Cách quản lý cảm xúc

  1. Chấp nhận cảm xúc: Hãy chấp nhận rằng cảm xúc là một phần tự nhiên của cuộc sống và không cố gắng che giấu hay phủ nhận chúng.
  2. Hiểu và nhận biết cảm xúc: Hãy cố gắng hiểu rõ hơn về các cảm xúc của mình và nhận biết chúng khi chúng xuất hiện.
  3. Tìm phương pháp quản lý cảm xúc: Mỗi người có thể có phương pháp khác nhau để quản lý cảm xúc của mình. Thử nghiệm và tìm ra những phương pháp hoạt động tốt nhất cho bản thân, như tập thể dục, viết nhật ký, nghe nhạc, hoặc tìm sự hỗ trợ từ bạn bè và gia đình.
  4. Tạo sự cân bằng: Đảm bảo rằng bạn không bị quá tải bởi các cảm xúc tiêu cực hoặc quá tích cực. Tìm cách tạo ra một sự cân bằng và không đặt áp lực quá lớn lên bản thân.
  5. Tìm sự hỗ trợ từ người khác: Đôi khi, chia sẻ cảm xúc và tìm sự hỗ trợ từ người khác có thể giúp chúng ta cảm thấy tốt hơn. 
  6. Chăm sóc bản thân: Đảm bảo rằng bạn chú trọng đến việc chăm sóc bản thân, bằng cách có đủ giấc ngủ, ăn uống lành mạnh và thư giãn.

Quản lý cảm xúc là một hành trình thực hành lâu dài và có rất nhiều phương pháp phù hợp cho tất cả mọi người. Quan trọng nhất là bạn tự chấp nhận và ý thức về cảm xúc của mình, và tìm ra những cách tốt nhất để chuyển hóa chúng theo cách riêng của mỗi người bạn nhé!

Với sự hiểu biết sâu sắc về cảm xúc và khả năng quản lý chúng, bạn có thể trở thành phiên bản tốt nhất của chính mình. Việc xử lý cảm xúc một cách khéo léo không chỉ giúp bạn phát triển trí tuệ cảm xúc, mà còn giúp bạn xây dựng mối quan hệ tốt hơn với người khác và đạt được sự thành công trong mọi khía cạnh của cuộc sống.

Miễn trừ trách nhiệm

Các bài viết của Hello Bacsi chỉ có tính chất tham khảo, không thay thế cho việc chẩn đoán hoặc điều trị y khoa.

Tham vấn chuyên môn:

Chuyên gia tâm lý trị liệu Phạm Thị Ngọc Trâm

Tham vấn tâm lý · Trung tâm Tâm lý trị liệu NHC Việt Nam


Tác giả: Nguyễn Phan Thùy Ngân · Ngày cập nhật: 20/10/2023

advertisement iconQuảng cáo
app promote banner

Bài viết này có hữu ích với bạn?

advertisement iconQuảng cáo
advertisement iconQuảng cáo