Cảnh báo bệnh thiếu máu khi điều trị chạy thận

Tác giả: Tham vấn y khoa: TS. Dược khoa Trương Anh Thư

Bệnh thiếu máu rất phổ biến ở người mắc bệnh thận mãn tính (CKD). Thiếu máu xảy ra khi cơ thể không có đủ các tế bào hồng cầu. Khi bị suy thận, thận sẽ không tạo đủ lượng hormone erythropoietin (EPO) mà cơ thể cần để sản sinh các tế bào hồng cầu, từ đó gây thiếu máu. Trong bệnh thận, thiếu máu có thể xảy ra ngay cả trước khi có triệu chứng ở thận, và bệnh xảy ra rất phổ biến ở các bệnh nhân phải chạy thận nhân tạo.

Dấu hiệu của bệnh thiếu máu khi điều trị chạy thận là gì?

Mặc dù không phải tất cả mọi người đều có cùng triệu chứng, nhưng thiếu máu có thể khiến bạn cảm thấy:

  • Không đủ năng lượng cho các hoạt động hàng ngày
  • Da dẻ nhợt nhạt, tái xanh
  • Cảm thấy mệt mỏi hoặc yếu ớt
  • Bàn tay và bàn chân bị lạnh
  • Hãy cáu kỉnh
  • Móng tay giòn
  • Thèm ăn những thứ khác thường như nước đá hay bụi bẩn
  • Ăn không ngon miệng
  • Cảm thấy chóng mặt hay bị nhức đầu
  • Khó ngủ
  • Thở hổn hển
  • Khó suy nghĩ rõ ràng
  • Tim đập nhanh
  • Cảm thấy chán nản hay phẫn uất
  • Có cảm giác chồn chân, ngứa ngáy khó chịu hoặc cảm giác có con gì đó bò trong chân bạn.

Bác sĩ có thể cho biết bạn có bị thiếu máu không bằng cách xét nghiệm đo nồng độ hemoglobin (Hb) trong máu. Hemoglobin mang oxy đến tất cả các tế bào trong cơ thể để chuyển hóa thành năng lượng. Khi bạn đang lọc máu, bạn cần được kiểm tra nồng độ hemoglobin thường xuyên.

Nguyên nhân nào gây bệnh thiếu máu do thiếu sắt?

Thiếu máu do thiếu sắt là tình trạng thiếu máu vì có quá ít chất sắt trong cơ thể. Sắt có vai trò rất quan trọng trong các chức năng khác nhau. Đây là một khoáng chất cần thiết cho toàn bộ cơ thể và giúp các tế bào máu khỏe mạnh. Sắt giúp cơ thể tạo ra hemoglobin trong các tế bào hồng cầu. Khi không có đủ chất sắt, các tế bào hồng cầu sẽ không có đủ hemoglobin vận chuyển oxy.

Sắt được tìm thấy trong nhiều loại thực phẩm nên chế độ ăn uống chính là nguồn chính cung cấp chất sắt. Ngoài nguyên nhân chủ yếu do ăn uống thiếu chất sắt, các nguyên nhân khác của thiếu máu do thiếu sắt là:

  • Mất máu do tai nạn, phẫu thuật, viêm loét dạ dày, thận hoặc bàng quang có khối u, ung thư hoặc polyp trong ruột hoặc các nguyên nhân khác
  • Nhiễm hoặc viêm trong cơ thể của bạn
  • Bệnh đường ruột khiến chất sắt không được hấp thu vào thành ruột.

Bên cạnh đó, một số nguyên nhân khác gây thiếu máu là:

  • Thiếu vitamin B12 hoặc axit folic
  • Mắc các bệnh như bệnh thận, bệnh gan, HIV/AIDS, lupus (một bệnh tự miễn) hoặc ung thư đều gây ra thiếu máu
  • Mắc các bệnh gây tổn hại hoặc phá hủy các tế bào máu của bạn, chẳng hạn như bệnh hồng cầu hình liềm
  • Một số loại bệnh thiếu máu do di truyền.

Tại sao những người chạy thận có nguy cơ bị thiếu chất sắt?

Người bệnh đang điều trị bằng phương pháp chạy thận nhân tạo đều cần bổ sung thêm sắt vì một số nguyên nhân sau:

Chế độ ăn uống ít chất sắt

Bệnh nhân đang phải lọc máu sẽ phải hạn chế ăn một số loại thực phẩm giàu chất sắt như thịt đỏ và các loại đậu. Nếu không có đủ thực phẩm giàu chất sắt, bạn có nguy cơ cao bị thiếu sắt. Chuyên gia dinh dưỡng có thể giúp bạn lựa chọn các loại thực phẩm có nhiều chất sắt, vitamin và khoáng chất khác không gây ảnh hưởng đến việc chạy thận. Vì vậy, hãy tham khảo ý kiến bác sĩ dinh dưỡng trước khi thực hiện bất kỳ thay đổi nào trong chế độ ăn uống của bạn.

Mất máu trong quá trình chạy thận nhân tạo

Vào cuối mỗi đợt điều trị chạy thận nhân tạo, một lượng máu nhỏ thường bị mất do dính vào thận nhân tạo (dialyzer). Đây có thể là nguồn gốc của sự mất sắt theo thời gian. Trong thực tế, khi bạn đang chạy thận nhân tạo, bạn sẽ cần thêm chất sắt vì bạn có thể uống các loại thuốc gây hại đến lượng sắt trong cơ thể.

Bạn cần phải làm xét nghiệm máu toàn diện để có kế hoạch điều trị chính xác. Hemoglobin của bạn cần được kiểm tra thường xuyên để theo dõi tình hình điều trị bệnh thiếu máu.

Bạn cũng cần thường xuyên xét nghiệm lượng sắt trong máu bởi vì chất sắt giúp cơ thể tạo ra đủ hemoglobin. Cơ thể đủ sắt sẽ giúp bạn phục hồi lượng hemoglobin cần thiết.

Làm thế nào để kiểm tra lượng sắt trong cơ thể?

Có hai loại xét nghiệm máu quan trọng cho thấy lượng sắt trong cơ thể, chính là transferrin bão hòa (TSAT) và ferritin (một dạng của chất sắt được lưu trữ trong các mô của cơ thể). Mức TSAT bình thường là phải lớn hơn 20%.

Ferritin của bạn bình thường phải lớn hơn 100 ng/mL nếu bạn đang thẩm phân phúc mạc, và hơn 200 ng/mL nếu bạn đang chạy thận nhân tạo.

Xét nghiệm kiểm tra lượng sắt trong cơ thể nên được thực hiện mỗi tháng cho đến khi cơ thể đạt được lượng hemoglobin tiêu chuẩn. Sau đó, nếu hemoglobin của bạn đã ổn định, hãy kiểm tra 3 tháng/ lần.

Bệnh thiếu máu ở bệnh nhân chạy thận nhân tạo được điều trị thế nào?

Ở những người chạy thận, thiếu máu được điều trị bằng một số phương pháp như sử dụng thuốc kích thích sản sinh hồng cầu (ESAS). ESAS sẽ thay thế các EPO (thường ở mức thấp do bị suy thận), từ đó cơ thể có thể sản sinh ra các tế bào hồng cầu.

Bên cạnh đó, bạn có thể điều trị bằng cách bổ sung thêm chất sắt. Chế độ ăn uống nghèo nàn không thể cung cấp đủ chất sắt để đáp ứng nhu cầu của cơ thể, vì vậy cần phải bổ sung thêm một cách hợp lý. Trên thực tế, một khi bạn bắt đầu dùng ESAS, cơ thể bạn sẽ sinh ra các tế bào hồng cầu nhanh hơn và tiêu tốn nhiều chất sắt hơn. Vì vậy khi bạn dùng thuốc ESAS, bạn cần phải bổ sung thêm chất sắt kèm theo để:

  • Ngăn chặn tình trạng thiếu sắt
  • Giảm liều lượng ESAS phải sử dụng
  • Giữ hemoglobin của bạn (Hb) đạt chuẩn, trong khoảng 11–12.

Bạn có thể thắc mắc rằng nếu uống nhiều sắt quá có khi nào bị dư sắt trong cơ thể không. Việc sử dụng các ESAS giúp giảm sự tích tụ của chất sắt trong cơ thể. Ngoài ra, bạn sẽ thường xuyên được làm các xét nghiệm kiểm tra tình trạng chất sắt để đảm bảo phù hợp với các phương pháp lọc máu bạn đang điều trị như xem xét lượng sắt thế nào là cần thiết và phải bổ sung thêm bao nhiêu phụ thuộc vào phương pháp lọc máu bạn điều trị. Nhờ đó, bạn sẽ có thể kiểm soát lượng sắt trong cơ thể.

Nếu bạn đang sử dụng phương pháp thẩm phân phúc mạc, liệu pháp bổ sung sắt bao gồm các dạng sau:

  • Uống thuốc sắt
  • Cho truyền dịch vào tĩnh mạch.

Nếu bạn đang chạy thận nhân tạo, cách tốt nhất để bổ sung thêm sắt là truyền vào tĩnh mạch thông qua các máy chạy thận.

Bạn có thể quan tâm đến chủ đề:

Chia sẻ ngay! :

Ngày đăng: Tháng Tư 13, 2016 | Lần cập nhật cuối: Tháng Mười Hai 13, 2019

Nguồn tham khảo
Bài có nhiều người đọc