Những điều cần biết về đột quỵ thiếu máu não cục bộ

Tác giả: Tham vấn y khoa: BS. Nguyễn Thường Hanh

Đột quỵ do thiếu máu não cục bộ là một trong ba loại đột quỵ chính. Tình trạng này liên quan đến thiếu máu não và chiếm tỷ lệ đến 87% các trường hợp đột quỵ.

Dựa vào nguyên nhân dẫn đến đột quỵ mà các chuyên gia phân thành nhiều loại, trong đó 3 loại đột quỵ chính là:

  • Đột quỵ thiếu máu não cục bộ: xảy ra khi mạch máu cung cấp máu lên não bị nghẽn.
  • Đột quỵ xuất huyết: xảy ra khi một mạch máu bị vỡ. Hai tình trạng khiến mạch máu yếu và dễ vỡ gây đột quỵ xuất huyết là phình động mạch và dị dạng động – tĩnh mạch (AVM). Nguyên nhân phổ biến nhất là do huyết áp cao không kiểm soát được.
  • Cơn thiếu máu não thoáng qua (TIA) hay còn được gọi là cơn đột quỵ nhỏ (mini stroke): xảy ra khi có cục máu đông tạm thời xuất hiện trong động mạch não và các triệu chứng thường tự biến mất trong thời gian ngắn. Tuy nhiên, đây là một dấu hiệu cảnh báo bạn có nguy cơ mắc phải đột quỵ nghiêm trọng hơn sau này.

Bài viết sau đây sẽ giúp bạn tìm hiểu kỹ hơn về loại đột quỵ chiếm tỷ lệ lớn nhất trong các trường hợp – đột quỵ thiếu máu não cục bộ.

Đột quỵ thiếu máu não cục bộ là gì?

Đây là loại đột quỵ xảy ra do động mạch cung cấp máu cho não bị tắc nghẽn. Máu lên não có nhiệm vụ mang oxy và chất dinh dưỡng rồi lấy đi carbonic cùng các chất thải từ tế bào não. Khi một động mạch bị tắc nghẽn, các tế bào não (neuron thần kinh) sẽ không thể tạo đủ năng lượng và cuối cùng sẽ ngừng hoạt động.

Nếu quá trình lưu thông máu không được phục hồi nhanh chóng thì tổn thương não có thể tồn tại vĩnh viễn. Vì vậy, điều trị y tế kịp thời là vô cùng quan trọng.

Các triệu chứng đột quỵ thiếu máu não cục bộ

Triệu chứng cụ thể của đột quỵ thiếu máu não cục bộ sẽ phụ thuộc vào vùng não bị ảnh hưởng. Một vài triệu chứng phổ biến xuất hiện ở hầu hết người bệnh gồm có:

  • Vấn đề về thị lực, chẳng hạn như nhìn đôi (song thị) hoặc mất thị lực một bên mắt
  • Tê liệt hoặc yếu chi, có thể ở một hoặc hai bên cơ thể
  • Hoa mắt, chóng mặt
  • Hay nhầm lẫn
  • Mất khả năng phối hợp vận động
  • Biến dạng một bên mặt

Khi các triệu chứng xuất hiện, người bệnh cần nhận được điều trị càng sớm càng tốt, tránh để các thương tổn trở nên vĩnh viễn.

triệu chứng đột quỵ thiếu máu não cục bộ

Nếu bạn nghi ngờ một người nào đó đang bị đột quỵ, hãy đánh giá nhanh qua các yếu tố F.A.S.T sau đây:

  • F (Face) – Khuôn mặt: Một bên cơ mặt có thể chảy xệ xuống hoặc khó cử động.
  • A (Arms) – Cánh tay: Khi bác sĩ yêu cầu bạn giơ hai tay lên, một cánh tay có thể không giữ lâu được và rơi xuống. Thậm chí, người bệnh có khi gặp khó khăn trong việc đưa cánh tay lên.
  • S (Speech) – Lời nói: Hãy lắng nghe xem giọng nói của họ có rõ ràng hay khác lạ hay không.
  • T (Time) – Thời gian: Nếu các yếu tố trên đều xuất hiện thì bạn phải nhanh chóng gọi cấp cứu.

Mặc dù cơn thiếu máu thoáng qua thường diễn ra trong một thời gian ngắn và các triệu chứng sẽ tự biến mất, bạn cũng nên thông báo cho bác sĩ. Đó có khả năng là dấu hiệu cảnh báo cho cơn đột quỵ thiếu máu não cục bộ xuất hiện trong tương lai.

Nguyên nhân gây đột quỵ thiếu máu não cục bộ

Đột quỵ thiếu máu não cục bộ xảy ra khi một động mạch cung cấp máu lên não bị chặn bởi cục máu đông hoặc mảng bám do mỡ tích tụ trong lòng mạch. Sự tắc nghẽn này có thể xuất hiện ở khu vực cổ hoặc hộp sọ.

Các cục máu đông (huyết khối) thường hình thành từ tim và đi vào hệ tuần hoàn. Huyết khối này có thể tự vỡ ra thành các khối nhỏ hơn và bị kẹt trong các động mạch. Khi chúng ngăn chặn dòng máu lưu thông khiến tế bào não không nhận đủ máu và oxy, dẫn đến tổn thương và chết dần.

Đột quỵ thiếu máu não cục bộ cũng có khi hình thành do các mảng bám ở thành động mạch bị vỡ và đi đến não. Cũng có trường hợp mảng bám tích tụ trong các động mạch cung cấp máu cho não và làm thu hẹp lòng mạch đủ để gây thiếu máu não dẫn đến đột quỵ.

Thiếu máu toàn bộ não sẽ gây ra tình trạng đột quỵ nghiêm trọng hơn do lượng oxy đến não bị giảm đáng kể hoặc ngừng hoàn toàn. Điều này thường xảy ra do một cơn đau tim hoặc có khi do một vấn đề khác như ngộ độc khí CO (carbon monoxide).

Những yếu tố nguy cơ

Những vấn đề sức khỏe liên quan đến hệ tuần hoàn là yếu tố nguy cơ chính gây đột quỵ thiếu máu não cục bộ, bao gồm:

Các yếu tố rủi ro khác gồm có:

  • Đái tháo đường
  • Hút thuốc
  • Thừa cân, đặc biệt là nhiều mỡ bụng
  • Nghiện rượu
  • Sử dụng một số loại thuốc như cocain hay metamphetamine

Đột quỵ thiếu máu não cục bộ thường phổ biến hơn những người có tiền sử gia đình từng bị đột quỵ hoặc đã từng đột quỵ trước đây. Đàn ông có nguy cơ cao hơn phụ nữ, người da đen có khả năng mắc bệnh cao hơn các chủng tộc khác. Rủi ro cũng tăng theo tuổi tác.

Chẩn đoán đột quỵ thiếu máu não cục bộ

Bác sĩ sẽ thăm khám thể chất và hỏi về tiền sử gia đình khi muốn chẩn đoán đột quỵ do thiếu máu não cục bộ. Dựa trên các triệu chứng lâm sàng, họ cũng có thể đoán được vị trí tắc nghẽn máu ở não.

Nếu bạn có các biểu hiện như hay nhầm lẫn, nói chậm, không rõ ràng thì bác sĩ có thể yêu cầu làm xét nghiệm đường huyết. Bởi vì đó cũng có khả năng là triệu chứng khi lượng đường trong máu hạ thấp đến mức nghiêm trọng.

Chụp CT hộp sọ cũng giúp ích trong việc phân biệt các nguyên nhân gây ra đột quỵ, do thiếu máu não cục bộ hay xuất huyết, khối u ở não…

chẩn đoán đột quỵ thiếu máu não cục bộ
Các xét nghiệm hình ảnh như chụp CT, MRI được dùng trong chẩn đoán đột quỵ thiếu máu não

Một khi bác sĩ đã đưa ra chẩn đoán đột quỵ thiếu máu não cục bộ thì họ sẽ cố gắng tìm ra nguyên nhân gốc rễ và thời điểm bắt đầu của bệnh. Chụp MRI là cách tốt nhất để xác định thời điểm đột quỵ thiếu máu não bắt đầu. Các xét nghiệm khác dùng để tìm ra nguyên nhân bệnh bao gồm:

  • Đo điện tâm đồ (ECG hoặc EKG) để kiểm tra xem nhịp tim có bất thường hay không
  • Siêu âm tim giúp phát hiện cục máu đông hay bất thường ở tim
  • Chụp động mạch để tìm ra động mạch tắc nghẽn và đánh giá mức độ nghiêm trọng
  • Xét nghiệm máu đo nồng độ cholesterol và đánh giá các vấn đề đông máu

Điều trị đột quỵ thiếu máu não

Mục đích đầu tiên khi điều trị là khôi phục nhịp thở, nhịp tim và huyết áp về mức bình thường. Nếu cần thiết, bác sĩ sẽ dùng thuốc để cố gắng làm giảm áp lực trong não.

Phương pháp điều trị chính cho đột quỵ thiếu máu não là tiêm tĩnh mạch chất hoạt hóa plasminogen ở mô (tPA) giúp phá vỡ cục máu đông. Theo hướng dẫn năm 2018 từ Hiệp hội Tim mạch Hoa Kỳ (AHA) và Hiệp hội Đột quỵ Hoa Kỳ (ASA) thì việc sử dụng tPA có hiệu quả nhất trong vòng bốn tiếng rưỡi kể từ khi bắt đầu bị đột quỵ. Tuy nhiên, tPA có thể gây chảy máu nên bạn sẽ không dùng được nếu:

  • Đột quỵ xuất huyết não
  • Chảy máu trong não
  • Phẫu thuật gần đây hoặc chấn thương ở đầu
  • Người đang sử dụng thuốc chống đông máu

Nếu tPA không có tác dụng, các cục máu đông sẽ được loại bỏ thông qua phẫu thuật. Việc này có thể được thực hiện đến 24 giờ sau khi xuất hiện các triệu chứng đột quỵ.

Các phương pháp điều trị dài hạn bao gồm sử dụng thuốc aspirin hoặc thuốc chống đông máu để ngăn ngừa hình thành các cục máu đông khác.

Nếu đột quỵ thiếu máu não cục bộ xảy ra do một tình trạng khác như xơ vữa động mạch, bạn sẽ cần phải điều trị tình trạng đó trước. Bác sĩ có khả năng đề nghị đặt stent để nong động mạch bị thu hẹp bởi mảng bám hoặc kê đơn thuốc statin hạ huyết áp.

Sau khi cơn đột quỵ xảy ra, bạn sẽ phải ở lại bệnh viện để theo dõi ít nhất vài ngày. Trường hợp bạn bị tê liệt hoặc yếu cơ nghiêm trọng, một số bài tập phục hồi chức năng sẽ giúp hỗ trợ, cải thiện khả năng vận động.

Đột quỵ thiếu máu não cục bộ là một tình trạng nguy hiểm và cần được điều trị kịp thời. Hầu hết trường hợp đột quỵ sau khi được điều trị chính xác đều phục hồi tốt hoặc duy trì được chức năng cơ bản cho các nhu cầu sinh hoạt hàng ngày. Nhận biết sớm các dấu hiệu của đột quỵ thiếu máu não cục bộ cũng giúp cứu chữa kịp thời cho chính bản thân hoặc người xung quanh.

Bạn có thể quan tâm đến chủ đề:

Chia sẻ thông tin hữu ích này cho mọi người trên:

Ngày đăng: Tháng Mười 17, 2019 | Lần cập nhật cuối: Tháng Mười Một 15, 2019

Nguồn tham khảo
Bài có nhiều người đọc