home

Chúng tôi có thể cải thiện như thế nào?

close
chevron
Bài viết này có những thông tin sai lệch hoặc chưa chính xác
chevron

Hãy cho chúng tôi biết thông tin nào chưa chính xác.

wanring-icon
Bạn không cần điền thông tin này nếu không thấy thoải mái. Nhấn Gửi ý kiến ở dưới đây để tiếp tục đọc.
chevron
Bài viết này không cung cấp đủ thông tin
chevron

Hãy cho chúng tôi biết bài viết đang thiếu điều gì.

wanring-icon
Bạn không cần điền thông tin này nếu không thấy thoải mái. Nhấn Gửi ý kiến ở dưới đây để tiếp tục đọc.
chevron
Tôi có câu hỏi.
chevron

Các bài viết của Hello Bacsi chỉ có tính chất tham khảo, không thay thế cho việc chẩn đoán hoặc điều trị y khoa. Nếu có góp ý, vui lòng chia sẻ ở khung phía dưới!

wanring-icon
Nếu bạn gặp nguy hiểm hoặc cần cấp cứu, bạn phải gọi ngay cho các dịch vụ cấp cứu gần bạn, hoặc

Bệnh quai bị

Tìm hiểu chung|Triệu chứng và dấu hiệu nhận biết|Nguyên nhân gây bệnh|Chẩn đoán và điều trị|Phòng ngừa bệnh quai bị như thế nào?
Bệnh quai bị

Bệnh quai bị có tỷ lệ mắc cao ở những vùng dân cư đông đúc, mức sống thấp, có khí hậu thường xuyên mát hoặc lạnh. Tại Việt Nam, bệnh thường xuất hiện thành đợt dịch nhỏ đến vừa hoặc có khi phân tán khắp cả nước, phần lớn tập trung ở các tỉnh miền Bắc và Tây Nguyên.

Khí hậu mát, lạnh và khô hanh là điều kiện giúp cho tác nhân gây bệnh quai bị lan truyền nhanh hơn. Bệnh thường bùng thành dịch ở các nhóm trẻ nhỏ đi học mẫu giáo, tiểu học, cũng có khi xảy ra ở trẻ lớn hơn hoặc thanh thiếu niên và người cao tuổi nhưng với tỷ lệ thấp. Khả năng mắc bệnh ở nam cao hơn so với nữ.

Vậy bệnh quai bị là gì? Đâu là những dấu hiệu và triệu chứng giúp nhận biết căn bệnh này? Làm sao để điều trị và liệu bệnh có gây ra vấn đề gì cho sức khỏe sau này không? Hãy cùng Hello Bacsi tìm hiểu qua bài viết sau đây.

Tìm hiểu chung

Bệnh quai bị là gì?

Quai bị (hay có tên gọi là má chàm bàm) là một bệnh lý do virus gây ra và có khả năng lây lan từ người sang người qua tiếp xúc trực tiếp hoặc hít phải các giọt hô hấp trong không khí của người bệnh. Virus gây bệnh ảnh hưởng chủ yếu đến tuyến nước bọt nằm ở gần tai, gây ra sưng ở một hoặc cả hai tuyến nước bọt này.

Nhìn chung, căn bệnh này không phải là một bệnh nghiêm trọng và thường xảy ra ở trẻ em từ 5–9 tuổi. Tuy nhiên, virus gây bệnh vẫn có khả năng lây nhiễm sang người lớn. Khi đó, bệnh có thể gây ra biến chứng nghiêm trọng hơn.

Triệu chứng và dấu hiệu nhận biết

Dấu hiệu và triệu chứng bệnh quai bị là gì?

Triệu chứng bệnh quai bị

Dấu hiệu nhận biết chính và đặc trưng cho bệnh quai vị là sưng tuyến nước bọt khiến cho vùng má dưới mang tai phình ra, có thể ở một hoặc cả hai bên. Các biểu hiện khác của quai bị có thể kể đến như:

  • Đau ở tuyến nước bọt bị sưng, ở một hoặc cả hai bên mặt
  • Đau khi nhai hoặc nuốt
  • Sốt
  • Đau nhức đầu
  • Đau nhức cơ
  • Mệt mỏi và cảm thấy yếu ớt
  • Mất cảm giác ngon miệng.

Phần lớn trường hợp, người bệnh phục hồi hoàn toàn trong vòng 2 tuần sau khi có các triệu chứng của bệnh.

Khi nào bạn nên đến gặp bác sĩ?

Nếu nhận thấy trẻ có dấu hiệu bệnh quai bị, hãy đưa trẻ đến cơ sở y tế gần nhất để kiểm tra ngay, đặc biệt khi trẻ có những biểu hiện như:

  • Sốt cao (39ºC)
  • Gặp khó khăn trong việc ăn uống
  • Hay nhầm lẫn, mất phương hướng
  • Đau bụng
  • Đau và sưng tinh hoàn ở bé trai

Tác nhân gây bệnh rất dễ lây lan trong khoảng 9 ngày từ khi các triệu chứng bắt đầu xuất hiện. Do đó, bạn nên thông báo trước với nhân viên y tế để được hướng dẫn di chuyển đến khu vực cách ly hoặc có biện pháp làm giảm thiểu nguy cơ gây lây nhiễm cho người khác.

Nguyên nhân gây bệnh

Nguyên nhân bị quai bị là gì?

Bệnh quai bị chủ yếu do virus quai bị (mumps virus) gây ra. Chủng vi sinh vật này thuộc giống Rubulavirus, họ Paramyxoviridae. Chúng có khả năng lây lan nhanh chóng từ người sang người thông qua nước bọt.

Nếu chưa có khả năng miễn dịch với virus này, bạn có thể nhiễm bệnh khi hít phải các giọt nước bọt hoặc dịch tiết hô hấp bắn ra từ người bệnh trong lúc nói chuyện, ho hay hắt hơi. Bạn cũng có khả năng mắc bệnh khi dùng chung vật dụng như muỗng, đũa, cốc uống hoặc có tiếp xúc gần với người bệnh.

bệnh quai bị ở người lớn1

Chẩn đoán và điều trị

Chẩn đoán bệnh quai bị

Khi thấy người bệnh có những biểu hiện bệnh quai bị, bác sĩ thường:

  • Thăm hỏi về việc tiêm phòng trước đây và những trường hợp có khả năng lây truyền virus gây bệnh
  • Đề nghị làm xét nghiệm máu để tìm kiếm virus quai bị

Các cách điều trị quai bị là gì?

Đến nay, bệnh quai bị vẫn không có thuốc điều trị đặc hiệu. Tác nhân gây ra bệnh là do virus vì thể sử dụng thuốc kháng sinh sẽ không có tác dụng. Tuy vậy, hầu hết trường hợp, người bệnh (trẻ em hay người lớn) thường phục hồi trong vòng vài tuần nếu không gặp biến chứng gì.

Nguyên tắc trong điều trị quai bị là hạn chế vận động tối đa, chăm sóc tốt cho người bệnh nhất là trong thời gian toàn phát. Bên cạnh đó, bạn cần điều trị chống viêm tinh hoàn, buồng trứng, viêm tụy, viêm màng não và chỉ dùng kháng sinh khi xảy ra bội nhiễm vi khuẩn theo chỉ định của bác sĩ. Các trường hợp bệnh nặng có thể cần dùng phối hợp globulin miễn dịch.

Một số biện pháp hỗ trợ điều trị tại nhà

Nghỉ ngơi là biện pháp tốt nhất để cơ thể phục hồi hoàn toàn. Song song đó, bạn có thể thực hiện một số biện pháp để giảm đau và khó chịu, đồng thời phòng tránh virus lây truyền sang người xung quanh:

  • Cách ly người bệnh với mọi người để ngăn ngừa lây truyền virus quai bị.
  • Dùng thuốc giảm đau không kê đơn như paracetamol để giảm bớt triệu chứng đau.
  • Chườm ấm hoặc chườm mát để giảm bớt khó chịu ở vùng bị sưng.
  • Tránh ăn những thực phẩm cứng, rắn, cần phải nhai nhiều. Thay vào đó, bạn nên ăn cháo, những thực phẩm mềm hay có dạng lỏng.
  • Tránh ăn thực phẩm có vị chua, như trái cây, nước ép cam quýt vì gây kích thích tiết nước bọt.
  • Uống nhiều nước.

Điều trị quai bị

Bệnh quai bị có nguy hiểm không?

Rất hiếm khi có ca bệnh gặp phải biến chứng nhưng khi có thường khá nghiêm trọng. Các biến chứng quai bị phần lớn liên quan đến tình trạng viêm và sưng ở một số bộ phận khác của cơ thể, như:

  • Tinh hoàn: Viêm tinh hoàn có thể xảy ra làm cho một hoặc cả hai tinh hoàn bị sưng lên ở những bé trai đến tuổi dậy thì. Tình trạng này gây đau đớn, khó chịu nhưng hiếm khi gây vô sinh sau này.
  • Não: Virus quai bị có thể gây ra viêm não dẫn đến nhiều vấn đề thần kinh, thậm chí đe dọa tính mạng.
  • Màng và dịch não tủy: Khi virus nhiễm vào máu và đi đến hệ thống thần kinh trung ương gây viêm nhiễm, người bệnh có thể bị viêm màng não.
  • Tuyến tụy: Nếu bị viêm tụy, người bệnh có các dấu hiệu và triệu chứng gồm đau bụng phía trên, buồn nôn và nôn mửa.

Các biến chứng quai bị có nguy cơ xảy ra gồm:

Phòng ngừa bệnh quai bị như thế nào?

Biện pháp phòng ngừa bệnh quai bị là gì?

Cách tốt nhất để phòng ngừa bệnh hiện nay là tiêm vắc-xin quai bị. Hầu hết mọi người đều tạo được khả năng miễn dịch với virus gây bệnh sau khi tiêm phòng đầy đủ.

Vắc-xin này thường được tiêm ở dạng kết hợp phòng 3 bệnh sởi – quai bị – rubella (MMR). Tất cả trẻ em nên được tiêm đủ hai mũi vắc-xin trước khi đi học vào lúc:

  • Từ 12–15 tháng tuổi
  • Từ 4–6 tuổi

Bạn cần phải tiêm đủ hai liều để đảm bảo có hiệu quả trong việc phòng ngừa quai bị.

Một số trường hợp, bác sĩ có thể khuyến cáo tiêm một mũi vắc-xin lần thứ ba nếu bạn đang ở trong một vùng bùng phát dịch quai bị.

Các bài viết của Hello Bacsi chỉ có tính chất tham khảo, không thay thế cho việc chẩn đoán hoặc điều trị y khoa.

Nguồn tham khảo

Ferri, Fred. Ferri’s Netter Patient Advisor. Philadelphia, PA: Saunders / Elsevier, 2012. Bản tải về

Porter, R. S., Kaplan, J. L., Homeier, B. P., & Albert, R. K. (2009). The Merck manual home health handbook. Whitehouse Station, NJ, Merck Research Laboratories. Bản in. Trang 1778

Mumps http://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/mumps/basics/definition/con-20019914. Ngày truy cập 26/08/2015

Mumps https://rarediseases.org/rare-diseases/mumps/ Ngày truy cập 19/09/2018

Mumps https://www.who.int/immunization/diseases/mumps/en/ Ngày truy cập 26/6/2020

Ảnh tác giả
Tham vấn y khoa: BS. Nguyễn Thường Hanh
Tác giả: Ngọc Anh
Ngày cập nhật: 01/12/2015
x