Giới thiệu về ghép tế bào gốc tạo máu

Tham vấn y khoa: | Tác giả:

Update Date 15/11/2019
Chia sẻ ngay!

Ghép tế bào gốc tạo máu là một phương pháp thay thế tủy xương cho người bệnh, đáp ứng nhu cầu sản sinh tế bào máu liên tục của cơ thể khi tủy xương cũ bị tổn thương.

Ghép tế bào gốc tạo máu hiện nay được xem là phương pháp điều trị tốt nhất dành cho người mắc những bệnh lý huyết học. Vậy phương pháp này là gì? Hãy cùng Hello Bacsi tìm hiểu về nó nhé.

Ghép tế bào gốc tạo máu là gì?

Ghép tế bào gốc tạo máu – hay ghép tủy xương – là một liệu pháp y học dùng để thay thế tủy xương đã bị tổn thương hoặc triệt tiêu bởi bệnh lý, nhiễm trùng cũng như hóa trị. Nguyên lý hoạt động của phương pháp này là các tế bào gốc tạo máu sẽ được cấy ghép vào cơ thể người bệnh, cụ thể hơn là khu vực tủy xương, nơi chúng sẽ đảm đương nhiệm vụ sản sinh ra các tế bào máu và thúc đẩy sự phát triển của tủy mới.

Tủy xương là phần mô xốp bên trong xương có chức năng tạo ra các tế bào sau:

  • Hồng cầu vận chuyển oxy cùng chất dinh dưỡng đi khắp cơ thể.
  • Bạch cầu phát hiện và tiêu diệt những mầm bệnh xâm nhập vào bên trong cơ thể.
  • Tiểu cầu chịu trách nhiệm cho việc đông máu.

Bên cạnh đó, tủy xương cũng chứa tế bào gốc tạo máu (HSC). Đúng như tên gọi, HSC có nhiệm vụ tái tạo các tế bào máu mới liên tục trong suốt cuộc đời.

Phẫu thuật ghép tủy xương thay thế những tế bào gốc đã bị tổn thương bằng các tế bào gốc khác khỏe mạnh hơn. Điều này giúp cơ thể bạn tạo ra đủ bạch cầu, tiểu cầu và hồng cầu nhằm tránh trường hợp mắc phải các bệnh lý như nhiễm trùng, máu không đông hay thậm chí là thiếu máu.

Tế bào gốc khỏe mạnh dùng để thay thế có thể từ người hiến tặng, nhưng cũng có khả năng đến từ chính cơ thể bạn. Trong trường hợp đó, tế bào gốc của bạn sẽ được thu thập, lưu trữ và nuôi cấy trước khi bạn thực hiện liệu trình hóa trị hay xạ trị.

Vì sao bạn cần ghép tế bào gốc tạo máu?

cấy ghép tế bào gốc máu

Bác sĩ sẽ đề nghị sử dụng phẫu thuật ghép tế bào gốc tạo máu khi tủy của người bệnh không còn đủ khả năng hoạt động bình thường nữa. Tình trạng này có thể là do nhiễm trùng mãn tính, bệnh lý hay liệu trình điều trị ung thư gây ra. Một số trường hợp cần cấy ghép tủy xương phổ biến bao gồm:

  • Thiếu máu bất sản: một loại bệnh lý khiến tủy ngừng sản xuất các tế bào máu mới.
  • Các loại ung thư liên quan đến tủy: ung thư bạch cầu (leukemia), u lympho (lymphoma), đa u tủy xương (multiple myeloma)…
  • Tủy xương bị tổn thương do hóa trị.
  • Giảm bạch cầu bẩm sinh: một loại bệnh lý di truyền khiến người bệnh thường xuyên bị nhiễm trùng.
  • Thiếu máu hồng cầu hình liềm: một loại bệnh di truyền về máu có khả năng gây đột biến cho hồng cầu.
  • Thalassaemia gây rối loạn máu ảnh hưởng đến việc sản sinh huyết sắc tố.

Các biến chứng liên quan đến ghép tế bào gốc tạo máu

Sau khi trải qua ca phẫu thuật ghép tủy xương, bạn có thể phải đối mặt với một trong số những triệu chứng sau hoặc thậm chí nhiều hơn:

  • Tụt huyết áp
  • Đau đầu
  • Buồn nôn
  • Đau nhức toàn thân
  • Khó thở
  • Sốt

Các triệu chứng trên thường chỉ xuất hiện trong thời gian ngắn. Tuy nhiên, những biến chứng tiềm ẩn của loại cấy ghép nội tạng này thì không như vậy. Biến chứng có phát triển hay không phụ thuộc vào nhiều yếu tố, chẳng hạn như:

  • Tuổi tác
  • Sức khỏe toàn diện
  • Tiền sử bệnh án

Một số loại biến chứng phổ biến

  • Bệnh ghép chống chủ do truyền máu (GVHD): Tình trạng các tế bào ghép tấn công cơ thể người nhận
  • Cấy ghép thất bại: Tế bào gốc cấy ghép không sản sinh các tế bào mới
  • Chảy máu trong phổi, não hoặc các bộ phận khác trong cơ thể
  • Đục thủy tinh thể
  • Cơ quan nội tạng bị tổn thương
  • Mãn kinh sớm
  • Thiếu máu: Cơ thể không sản xuất đủ tế bào hồng cầu
  • Nhiễm trùng
  • Viêm niêm mạc

Hãy trò chuyện với bác sĩ nếu bạn thắc mắc về bất kỳ điều gì. Điều này có thể giúp bạn ít nhiều trong công cuộc đối phó với những biến chứng trên.

Các loại ghép tế bào gốc tạo máu

Có hai loại cấy ghép tủy xương chính, phụ thuộc vào nguyên nhân bạn cần thực hiện phẫu thuật.

Cấy ghép tự thân

Cấy ghép tự thân nghĩa là tế bào được ghép vào người bệnh có nguồn gốc từ chính người đó. Những tế bào này được các chuyên viên y tế thu thập trước khi bạn thực hiện liệu pháp gây ảnh hưởng tiêu cực đến toàn bộ cơ thể như hóa trị hay xạ trị. Sau khi quá trình điều trị kết thúc, bạn có thể thực hiện phẫu thuật ghép tủy xương.

Tuy nhiên, ghép tủy tự thân chỉ có thể tiến hành nếu tủy xương của bạn vẫn còn dùng được. Bù lại, tỷ lệ xuất hiện biến chứng sẽ giảm đáng kể so với loại cấy ghép còn lại.

Cấy ghép dị thân

Cấy ghép dị thân sử dụng tế bào gốc từ người hiến tặng để ghép vào cơ thể người bệnh. Người hiến và người nhận phải có sự tương đồng về mặt di truyền. Người có mối quan hệ ruột thịt là lựa chọn tốt nhất cho việc hiến tủy.

Trong trường hợp tế bào máu gốc của bạn bị tổn thương hoàn toàn, bạn bắt buộc phải trải qua phẫu thuật cấy ghép dị thân. Tuy nhiên, khi thực hiện loại cấy ghép này, cơ hội cho các biến chứng xảy ra là rất lớn. Người nhận ghép tủy cần sử dụng thuốc chống thải ghép để ngăn tế bào bạch cầu tấn công tủy ghép. Ngược lại, sức đề kháng sẽ giảm, khiến cơ thể người nhận dễ dàng mắc bệnh.

Phẫu thuật ghép tủy xương dị thân có thành công hay không phụ thuộc vào độ tương thích của tế bào ghép vào với cơ thể người bệnh.

Kết quả sau khi ghép tế bào gốc tạo máu

Sự thành công của cấy ghép tủy xương phụ thuộc chủ yếu vào mức độ tương thích di truyền giữa người hiến tủy và người nhận ghép.

Tình trạng sức khỏe của người bệnh sẽ được giám sát thường xuyên, kéo dài từ 10 – 28 ngày tính từ lúc phẫu thuật xong. Số lượng bạch cầu tăng dần theo thời gian là dấu hiệu ca cấy ghép đã thành công, vì nó cho thấy tế bào gốc được ghép vào đang bắt đầu sản sinh các tế bào máu mới.

Thời gian phục hồi sau ghi ghép tế bào gốc tạo máu là khoảng 3 tháng. Tuy nhiên, một số người cần đến một năm mới có thể hồi phục sức khỏe hoàn toàn. Quá trình hồi sức phụ thuộc vào nhiều yếu tố như:

  • Phương pháp điều trị bệnh lý
  • Hóa trị và xạ trị
  • Sự tương thích di truyền giữa người hiến và người nhận
  • Nơi ghép tủy

Ngoài ra, một số triệu chứng mà người bệnh gặp phải sau khi hoàn thành phẫu thuật ghép tủy xương có thể xuất hiện trong suốt quãng đời còn lại của họ.

Bạn có thể quan tâm đến chủ đề:

Bài viết này có hữu ích cho bạn không?
happy unhappy"
Nguồn tham khảo

Bài có nhiều người đọc

Bạn biết gì về biến chứng của ghép tế bào gốc?

Ghép tế bào gốc không chỉ mang lợi ích về mặt sức khỏe cho người bệnh. Một số trường hợp hiếm gặp sẽ phát triển biến chứng nghiêm trọng.

Tham vấn y khoa: BS. Nguyễn Thường Hanh
Tác giả Ngọc Vũ

Các biện pháp giúp bạn phục hồi sau khi ghép tủy xương

Bạn có thể áp dụng một số biện pháp để hỗ trợ quá trình hồi phục sức khỏe sau phẫu thuật ghép tủy xương diễn ra tốt nhất có thể.

Tham vấn y khoa: BS. Nguyễn Thường Hanh
Tác giả Ngọc Vũ

Thiotepa

Tên gốc: thiotepa Tên biệt dược: Thioplex®, Tepadina® Phân nhóm: hoá trị gây độc tế bào Tác dụngTác dụng của thuốc thiotepa là gì? Thiotepa được sử dụng để điều ...

Tham vấn y khoa: Lê Thị Mỹ Duyên
Tác giả Anh Pham

Bạn có thể quan tâm

nhiễm virus cytomegalo

Nhiễm virus cytomegalo

Tham vấn y khoa: BS. Nguyễn Thường Hanh
Tác giả Ngà Trương
Ngày đăng 29/03/2020
rối loạn tăng sinh tủy xương

Rối loạn tăng sinh tủy xương

Tham vấn y khoa: BS. Nguyễn Thường Hanh
Tác giả Ngọc Vũ
Ngày đăng 17/03/2020
Bệnh ghép chống chủ: con dao hai lưỡi đến từ ghép tủy

Bệnh ghép chống chủ: Con dao hai lưỡi đến từ ghép tủy

Tham vấn y khoa: BS. Nguyễn Thường Hanh
Tác giả Ngọc Vũ
Ngày đăng 23/01/2019
Bạn biết gì về ghép tủy xương trị bệnh hồng cầu hình liềm?

Bạn biết gì về ghép tủy xương trị bệnh hồng cầu hình liềm?

Tham vấn y khoa: BS. Nguyễn Thường Hanh
Tác giả Ngọc Vũ
Ngày đăng 22/01/2019