Não bộ là một “trung tâm chỉ huy” quan trọng bậc cao của cơ thể. Cơ quan này hình thành từ rất sớm khi trẻ còn trong bụng mẹ và tiếp tục phát triển trong suốt những tháng năm đầu đời. Trên thực tế, một số phụ huynh cho rằng trẻ thông minh hay không là do di truyền. Tuy nhiên, sự thật là dinh dưỡng và cách cha mẹ kết nối với trẻ từ sớm cũng mang tính quyết định đối với sự phát triển trí não, hành vi và khả năng học tập của trẻ. Bài viết sau sẽ cung cấp cho bạn góc nhìn khoa học hơn về chăm sóc trí não giai đoạn trẻ 1 – 6 tuổi để giúp con có nền tảng vững vàng hơn cho tương lai.
1 – 6 tuổi: Giai đoạn vàng để ươm mầm trí tuệ
Khi mới sinh, não của bé chỉ bằng khoảng 1/4 kích thước não người lớn. Trong năm đầu tiên, kích thước não tăng gấp đôi [1] và khi trẻ 6 tuổi, bộ não sẽ đạt khoảng 95% kích thước não người lớn [2]. Điều này cho thấy não bộ trẻ phát triển rất nhanh trong những năm đầu đời.
Thế nhưng, không chỉ về kích thước mà đây còn là giai đoạn “bùng nổ” về sự hình thành các kết nối giữa tế bào thần kinh (synapse) khi mỗi giây có hơn 1 triệu kết nối thần kinh mới. Mẹ có thể hiểu đơn giản những kết nối thần kinh này là cách não thực sự hoạt động để giúp chúng ta suy nghĩ, giao tiếp, chuyển động, giải quyết vấn đề… Kết nối thần kinh không tự hình thành mà phải thông qua những tương tác, trải nghiệm của bé với người chăm sóc [1].
Song song với sự hình thành các kết nối thần kinh (Synaptogenesis) thì quá trình chọn lọc các kết nối này (synapse pruning) cũng quan trọng không kém. Synapse pruning là quá trình mà não loại bỏ những kết nối thần kinh “ít dùng” và chỉ giữ lại những kết nối mạnh dựa trên trải nghiệm của trẻ. Quá trình này cực kỳ quan trọng vì giúp não bộ linh hoạt thích nghi và phản ứng nhạy bén hơn với môi trường đang sống [2], [3].
Qua những thông tin trên, có thể thấy rằng việc xây dựng dựng kết nối yêu thương và tích cực với trẻ trong những năm đầu đời là rất quan trọng để giúp trẻ phát triển trí não và có tinh thần khỏe mạnh [1], [2]. Bên cạnh đó, chăm sóc dinh dưỡng cũng là một trong những yếu tố ảnh hưởng đáng kể đến sự phát triển trí não mà mẹ không nên bỏ qua, đặc biệt là trong giai đoạn vàng của trẻ trước tuổi đi học [4].
Bật mí top 3 dưỡng chất giúp con phát triển trí não vượt trội từ sớm
Các dưỡng chất tốt cho sự phát triển não bộ luôn là đề tài được quan tâm, trong đó, 3 dưỡng chất sau đây rất quan trọng:
MFGM (Milk Fat Globule Membrane)
MFGM (Milk Fat Globule Membrane) là màng cầu béo bao quanh các giọt chất béo (lipid) có trong sữa. Màng cầu béo MFGM có cấu trúc 3 tầng bao gồm một lớp lipid phân cực và một lớp lipid kép. MFGM chứa nhiều loại phospholipid như sphingomyelin, phosphatidylcholine, ganglioside và các protein quan trọng như lactoferrin, mucin [5]. Ước tính về thành phần, MFGM là sự kết hợp giữa 60% protein và 40% lipid (chất béo) [6].
Các thành phần quan trọng của MFGM như sphingomyelin, ganglioside tập trung hỗ trợ quá trình myelin hóa và tăng tốc độ, hiệu quả truyền tín hiệu thần kinh. Vì vậy, MFGM chủ yếu hỗ trợ sự phát triển thần kinh, chức năng nhận thức cho trẻ nhỏ [7]. Qua đó giúp trẻ tăng cường khả năng học tập, ghi nhớ, phản xạ…[8]
DHA (Axit docosahexaenoic)
Axit docosahexaenoic (DHA) là một loại axit béo omega-3 chuỗi dài, rất quan trọng cho sự phát triển não bộ và thị giác của trẻ [9]. Não bộ thường ưu tiên hấp thụ DHA hơn các loại axit béo khác. DHA trong não bộ được chuyển hóa rất nhanh [10]. DHA đảm bảo sự linh hoạt của màng tế bào, hoạt động của tế bào thần kinh và hỗ trợ quá trình truyền tín hiệu thần kinh [9]. Việc trẻ được bổ sung đầy đủ DHA qua chế độ ăn uống có thể giúp cải thiện khả năng học tập. Ngược lại, thiếu hụt DHA có thể ảnh hưởng tiêu cực đến khả năng tiếp thu, học hỏi [10].
Choline
Khi tìm hiểu về các dưỡng chất hỗ trợ phát triển trí não, ngoài DHA và MFGM, choline cũng là thành phần rất hay được nhắc đến. Vậy choline trong sữa là gì?
Choline là dưỡng chất giúp tổng hợp phosphatidylcholine và sphingomyelin. Đây là hai loại phospholipid chính tạo nên màng tế bào. Đồng thời, choline còn cần thiết để sản xuất acetylcholine, một chất dẫn truyền thần kinh quan trọng liên quan đến trí nhớ, cảm xúc, kiểm soát vận động cùng nhiều chức năng khác của não và hệ thần kinh. Bên cạnh đó, choline còn tham gia điều hòa biểu hiện gen, truyền tín hiệu qua màng tế bào, vận chuyển – chuyển hóa chất béo cũng như đóng vai trò quan trọng trong sự phát triển sớm của não bộ [11].
Bí quyết bổ sung hệ dưỡng chất vàng giúp trẻ phát triển trí não tối ưu
Bộ 3 dưỡng chất hỗ trợ sự phát triển não bộ như MFGM, DHA và choline có thể được cung cấp thông qua chế độ dinh dưỡng, đặc biệt là sữa. Do đó, trong giai đoạn vàng phát triển não bộ của trẻ, mẹ nên ưu tiên lựa chọn sản phẩm sữa có đủ bộ 3 dưỡng chất này. Ngoài ra, bí quyết nhỏ cho mẹ là nguồn dinh dưỡng cho trẻ cũng cần có các thành phần giúp trẻ phát triển 2 khía cạnh quan trọng khác là tiêu hoá và miễn dịch. Bởi một trí tuệ sáng suốt chỉ có thể phát huy tối đa khi được nuôi dưỡng trong một cơ thể vững vàng, với hệ tiêu hóa tốt và miễn dịch khỏe. Đó chính là lý do sự cộng hưởng của ba yếu tố này là chìa khóa để bé lớn khôn tự tin:
- MFGM, DHA và choline: Mặc dù mỗi dưỡng chất đều có vai trò riêng lẻ nhưng vẫn cần bổ sung kết hợp để hỗ trợ não bộ tốt nhất. Đặc biệt là MFGM và DHA có một sự cộng hưởng quan trọng vì đều hỗ trợ quá trình myelin hóa và dẫn truyền thần kinh để giúp não bộ tăng tốc độ xử lý thông tin [12]. Qua đó giúp trẻ tăng chỉ số nhận thức, khả năng ghi nhớ, ngôn ngữ… tốt hơn so với bổ sung riêng lẻ DHA.
- Đạm quý A2 (β–casein A2): Đạm A2 đặc biệt hữu ích với trẻ có hệ tiêu hóa non nớt bởi đạm A2 sau khi được tiêu hóa sẽ không dễ dàng bị phân cắt và chuyển hóa thành β-casomorphin-7 (βCM-7), một hoạt chất có thể gây kích ứng đường tiêu hóa, có thể làm trẻ bị tiêu chảy, đầy hơi, đau bụng… Chính sự thiếu vắng của βCM-7, các dưỡng chất trong sữa A2 phần nào được tiêu hóa – hấp thu hiệu quả hơn. [13]
- HMO: Dưỡng chất quan trọng chiếm hàm lượng nhiều thứ 3 trong sữa mẹ, chỉ sau lactose và chất béo. Ưu tiên sữa có chứa 6 HMO phổ biến nhất như 2’-FL, 3-FL, DFL, LNT, 3’-SL, 6’-SL, thành phần chiếm 58% tổng lượng HMO trong sữa mẹ [14]. Vì HMO hoạt động như một prebiotic nên sẽ giúp nuôi dưỡng lợi khuẩn để nâng cao sức khỏe đường ruột và hỗ trợ miễn dịch cho trẻ nhỏ [15].
Ba thành phần nêu trên khi được bổ sung đồng thời sẽ trực tiếp hoặc gián tiếp cộng hưởng tính năng, tác dụng để hỗ trợ nâng cao sức khỏe cho trẻ em.
Bên cạnh sữa, mẹ cũng có thể bổ sung cho trẻ các thực phẩm có chứa dưỡng chất phát triển trí não. Chẳng hạn như DHA thường có trong cá hồi, cá thu, cá ngừ, cá trích, hạt óc chó, các loại dầu thực vật… [16] hay bổ sung choline cho trẻ qua các thực phẩm như thịt bò, ức gà, cá, trứng, bắp cải, bông cải xanh…[11]
Trong giai đoạn từ 1–6 tuổi, não bộ của trẻ phát triển mạnh mẽ và cần được nuôi dưỡng đúng cách. Việc bổ sung đầy đủ 3 dưỡng chất vàng như MFGM, DHA và choline không chỉ giúp bé phát triển trí não mà còn tạo nền tảng vững chắc cho khả năng học hỏi, ghi nhớ và thành công sau này. Vì vậy, sự đầu tư dinh dưỡng đúng thời điểm chính là cách mẹ trao cho bé hành trang trí tuệ vượt trội để sẵn sàng lớn lên và khám phá thế giới.
