Tầm quan trọng của giấc ngủ đối với suy nghĩ và trí nhớ

Tác giả: Tham vấn y khoa: BS. Nguyễn Thường Hanh

Ngày nay, cuộc sống bộn bề khiến con người ta phải làm việc nhiều hơn và dùng ít thời gian hơn cho việc ngủ. Thế nhưng,  con người ta lại chưa hiểu rõ hết về tầm quan trọng của giấc ngủ đối với suy nghĩ và trí nhớ.

Ngủ đủ giấc đóng một vai trò rất lớn trong việc duy trì suy nghĩ nhạy bén hàng ngày của chúng ta. Đồng thời, một giấc ngủ ngon cũng giúp bảo vệ não trước các vấn đề về trí nhớ như bệnh Alzheimer và các loại bệnh mất trí khác.

Hãy cùng Hello Bacsi tìm hiểu thêm về tầm quan trọng của giấc ngủ nhé!

Ngủ đủ giấc có lợi thế nào cho suy nghĩ và trí nhớ?

Giấc ngủ là một phần trong cơ chế sinh học cơ bản của cơ thể con người. Michael Twery, giám đốc Trung tâm Nghiên cứu rối loạn giấc ngủ tại Viện Sức khỏe, phổi và máu Quốc gia ở Maryland, cho biết: “Giấc ngủ có vai trò quan trọng trong quá trình tổ chức của các tế bào, bao gồm cả những quá trình liên quan đến cách ta biểu lộ cảm xúc, ứng xử với mọi việc và học hỏi những điều mới”.

Những người đã từng thức khuya đều phải công nhận rằng nếu bạn ngủ muộn thì ngày hôm sau, bạn sẽ có xu hướng mơ màng và khó tập trung hơn bình thường. Nhờ các nghiên cứu gần đây về giấc ngủ, chúng ta đã dần hiểu rõ hơn về lý do xảy ra tình trạng này.

Ngủ sâu là giai đoạn mà bộ nhớ tiến hành quá trình lưu trữ của nó. Đồng thời, quá trình “dọn dẹp” các chất thải ở não cũng xảy ra trong giai đoạn này, giúp não loại bỏ các sản phẩm phụ độc hại tích tụ tự nhiên từ những hoạt động của cơ thể trong suốt một ngày dài. Khi chúng ta không ngủ (hoặc ngủ không đủ giấc), các quá trình này có thể bị gián đoạn và dẫn đến những ảnh hưởng to lớn lên suy nghĩ và trí nhớ của con người.

Vì sao chúng ta không thể tập trung khi thiếu ngủ?

Tầm quan trọng của giấc ngủ 3

Một nghiên cứu của các nhà khoa học tại UCLA cho thấy thiếu ngủ cản trở khả năng hoạt động của một số tế bào não và sự giao tiếp của chúng với nhau. Trong não có hàng tỷ tế bào thần kinh đang hoạt động, cho phép chúng ta đưa ra quyết định, xử lý thông tin, tập trung vào thông tin quan trọng và ghi nhớ nó. Thiếu ngủ làm chậm công việc đó, làm ảnh hưởng đến quá trình suy nghĩ và nhận thức của chúng ta.

Theo một số những nghiên cứu gần đây cho thấy thiếu ngủ có thể phá vỡ một số các hormone (bao gồm serotonin, dopamine và cortisol), từ đó gây ảnh hưởng đến suy nghĩ, tâm trạng và năng lượng của bạn. Ngoài ra, thiếu ngủ cũng kích hoạt một số gien có liên quan đến hoạt động tối ưu của não.

Ngủ không đủ giấc có thể khiến bạn khó tập trung, tốc độ phản xạ giảm sút đáng kể và bạn sẽ gặp rất nhiều khó khăn trong việc ghi nhớ.

Quá trình tiếp thu diễn ra cả khi thức và khi ngủ

Giấc ngủ từ lâu đã được công nhận là rất quan trọng trong việc củng cố trí nhớ. Mọi người hay lầm tưởng rằng quá trình tiếp thu chỉ xảy ra khi chúng ta thức, chẳng hạn như khi bạn đọc một bài báo hoặc nói chuyện với bạn bè. Tuy nhiên, việc bạn có thể nhớ được những gì đã thu nhận hay không còn phụ thuộc vào các quá trình khác diễn ra khi ngủ.

Theo mô tả của Physiological Review, quá trình ghi nhớ bao gồm những giai đoạn sau:

Ghi nhớ: Khi bạn tiếp xúc với những thông tin mới, bộ não sẽ mã hóa chúng khi bạn thức giấc và “lưu trữ tạm” trong bộ nhớ. Tại thời điểm này, các thông tin mới rất dễ bị quên lãng.

Giữ lại: Thông tin mới được sắp xếp, phân loại và lưu trữ ở các vùng não khác nhau và được phục hồi trong giai đoạn ngủ sâu. Đây là thời điểm mà những ký ức mới được tích hợp vào các mạng kiến thức đã tồn tại trong não, từ đó giúp bạn có thể nhớ được chúng sau này.

Tái hiện: Có thể gồm 3 hình thức là nhận lại, nhớ lại và hồi tưởng. Trong giai đoạn này, não của bạn sẽ “lục lọi” các kho lưu trữ để tìm kiếm thông tin liên quan. Bây giờ, những kiến thức ta thu nhận được đã trở thành “trí nhớ”.

Dù giai đoạn ghi nhớ và tái hiện xảy ra khi chúng ta thức, giai đoạn giữ lại cần đến một giấc ngủ kéo dài từ 7–9 tiếng (theo khuyến cáo của Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh) và phải bao gồm tất cả các giai đoạn khác nhau của giấc ngủ là ngủ nông, ngủ sâu và ngủ mơ (REM).

Phó giáo sư khoa Thần kinh học tại Bệnh viện Đa khoa Massachusetts cho biết: “Chúng tôi tin rằng mỗi giai đoạn trong chu kỳ giấc ngủ đều có một vai trò riêng biệt trong việc củng cố và tiếp nhận thông tin”.

Tất cả các giai đoạn của giấc ngủ đều có vai trò trong việc ghi nhớ

Tầm quan trọng của giấc ngủ 4

Trong khi ngủ, quá trình “giữ lại” diễn ra phức tạp và các vùng khác nhau của não đang làm những việc khác nhau. Tiến sĩ Twery cho biết: “Các xung động thần kinh sẽ thay đổi do sự liên kết giữa các tế bào não sẽ được thiết lập, thay đổi và sữa chữa lại”. Tiến sĩ Videnovic thì cho rằng, mỗi giai đoạn khác nhau trong chu kỳ ngủ đều có vai trò trong việc lưu trữ và khắc sâu kiến thức.

Một đánh giá được công bố trên tạp chí Nature đã chỉ ra được vai trò của giai đoạn ngủ sâu và ngủ mơ (REM) trong việc ghi nhớ:

Ngủ sâu (hay còn gọi là giấc ngủ sóng chậm) là giai đoạn khi não bắt đầu phân loại, nhận biết và củng cố thông tin khai báo hoặc thông tin thực tế có được trong ngày.

Ngủ mơ (REM) rất quan trọng đối với việc tiếp thu các chuỗi kiến thức (tập hợp nhiều kiến thức nhỏ liên kết với nhau) và các kỹ năng vận động (ghi nhớ các kỹ thuật đặc biệt như cách vung gậy đánh golf).

Trong một báo cáo được công bố trên tạp chí Nature Neuroscience, các nhà nghiên cứu đã so sánh giấc ngủ như một giai đoạn “phân chia bộ nhớ”, trong đó bộ não tìm hiểu về các thông tin mới, phân loại thông tin theo những quy tắc nhất định và tích hợp các thông tin mới này vào kho kiến thức đã có của bộ não. Trước khi các thông tin mới được xác nhập vào kho thông tin chung, chúng sẽ được đánh giá về mức độ phù hợp và sự liên kết của chúng với những kiến thức mà bạn đã biết.

Não “dọn rác” khi chúng ta ngủ

Tầm quan trọng của giấc ngủ 2

Giấc ngủ không chỉ có vai trò quan trọng trong việc tiếp thu và lưu trữ các thông tin mới, các nhà nghiên cứu cho rằng khi chúng ta ngủ, quá trình dọn dẹp các chất thải cũng xảy ra trong não. Khi bạn ngủ, não sẽ loại bỏ các protein độc hại được tạo ra suốt quá trình bạn thức. Những protein này nếu tích lũy trong não có thể làm tắc nghẽn và tiêu diệt các tế bào thần kinh khỏe mạnh cũng như những “dữ liệu” được lưu trữ trong đó.

Tiến sĩ Arjun Masurkar, Phó giáo sư khoa Thần kinh tại Trung tâm Thần kinh Nhận thức Langone của Đại học New York, cho biết: “Chúng tôi tìm ra rằng, khi ngủ đủ giấc, một số rào cản nhất định giữa não và những phần còn lại của hệ tuần hoàn sẽ được mở ra và giải phóng các protein amyloid ra khỏi não”.

Các nhà khoa học đã xây dựng được nhiều giả thuyết về nguyên nhân gây nên Alzheimer (một căn bệnh gây giảm trí nhớ), trong đó, amyloid và các protein tau được cho là có vai trò quan trọng trong việc gây nên mất trí nhớ. Amyloid và protein tau tích tụ trong não, kết thành những mảng keo protein và tồn tại xung quanh tế bào thần kinh của chúng ta.

Amyloid còn gây giảm sút đáng kể acetylcholine, một chất hóa học trung gian dẫn truyền các xung động thần kinh và có vai trò quan trọng trong các hoạt động của vỏ não như nhận thức, vận động, trí nhớ… Nồng độ acetylcholine có liên quan chặt chẽ đến bệnh mất trí nhớ.

Ngoài ra, sự có mặt của tau và amyloid còn làm cản trở quá trình vận chuyển các chất cần thiết cho việc truyền tín hiệu thần kinh qua màng tế bào như ion kali, ion natri và ion calci.

Một nghiên cứu được công bố vào tháng 4 năm 2018 trên tạp chí “Proceedings of the National Academy of Science” tìm ra rằng lượng amyloid trong não của một người khỏe mạnh tăng lên đáng kể chỉ sau một đêm không ngủ. Dù vẫn chưa nghiên cứu được một cách chi tiết về quá trình hình thành amyloid nhưng kết quả của nghiên cứu cho thấy rằng, thiếu ngủ có tác động lên quá trình hình thành amyloid và ảnh hưởng tiêu cực lên trí nhớ.

Tiến sĩ Masurkar cho biết: “Nghiên cứu hiện tại cho thấy rằng quá trình lọc và loại bỏ các chất gây hại xảy ra trong não khi ta ngủ có thể giúp ngăn ngừa các nguyên nhân gây nên mất trí nhớ liên quan đến bệnh Alzheimer”.

Các nghiên cứu đã làm sáng tỏ vai trò quan trọng của giấc ngủ lên suy nghĩ và trí nhớ.

Chúng ta càng biết nhiều về cơ chế các protein có hại tích tụ và ảnh hưởng đến trí nhớ thì ta càng dễ tìm được cách ngăn chặn và đảo ngược quá trình đó. Tiến sĩ Masurkar cho biết: “Chúng ta đã biết cơ chế loại bỏ các chất có hại của não, vậy chúng ta có thể nghiên cứu thêm các phương pháp để mở các rào cản của não như sử dụng thuốc hoặc các kỹ thuật siêu âm”.

Tuy nhiên, cho đến khi điều thần kỳ xuất hiện, hãy ngủ đủ giấc để bảo vệ não và hạn chế nguy cơ mắc phải các vấn đề liên quan đến trí nhớ. Hãy ngủ đủ giấc để giúp bạn minh mẫn hơn và ghi nhớ được mọi thứ tốt hơn.

Bạn có thể quan tâm đến chủ đề:

Chia sẻ thông tin hữu ích này cho mọi người trên:

Ngày đăng: Tháng Tám 6, 2019 | Lần cập nhật cuối: Tháng Tám 6, 2019

Nguồn tham khảo
Bài có nhiều người đọc