Tiểu đường, huyết áp cao: biến chứng và cách xử lý sau khi tự ý dừng thuốc

Chào bạn, tôi là bác sĩ chuyên khoa hô hấp và y học giấc ngủ, xin góp thêm vài ý ở góc nhìn lâm sàng.

Trước hết là phần tương đối yên tâm: mẹ bạn dừng thuốc trong thời gian ngắn rồi đã uống lại, và huyết áp tăng được phát hiện lúc đi kiểm tra chứ không phải qua một biến cố cấp. Đa số trường hợp như vậy không để lại di chứng lâu dài. Cái đáng lo hơn không nằm ở hai tuần vừa rồi, mà ở nguy cơ chuyện này lặp lại.

Nên điều tôi thường hỏi đầu tiên không phải "có biến chứng gì" mà là "vì sao bác dừng thuốc". Câu trả lời gần như luôn rơi vào một trong ba nhóm. Thứ nhất, thấy người khỏe nên tưởng đã khỏi — huyết áp cao hầu như không gây triệu chứng gì, nên cảm giác khỏe không nói lên điều gì cả. Thứ hai, gặp tác dụng phụ khó chịu như ho khan, phù chân, chóng mặt; những thứ này thường chỉ cần đổi nhóm thuốc là hết, nhưng người bệnh ngại nói nên tự bỏ. Thứ ba, lo uống thuốc lâu dài hại gan thận. Biết được lý do thật thì lần sau mới ngăn được; còn nếu chỉ dặn "nhớ uống thuốc đều" thì vài tháng nữa chuyện cũ thường quay lại.

Về việc cần làm, tái khám để bác sĩ điều trị đánh giá lại là đúng rồi. Ngoài huyết áp và đường huyết, nếu gần đây chưa làm thì đáng làm thêm chức năng thận kèm đạm niệu, mỡ máu và soi đáy mắt. Đây là những nơi tổn thương diễn ra âm thầm ở người vừa tiểu đường vừa tăng huyết áp, và chúng cho biết nền sức khỏe của mẹ bạn đang ở đâu — hữu ích hơn nhiều so với việc cố đoán hai tuần vừa rồi hại đến mức nào.

Còn một việc thuộc chuyên môn của tôi, rất hay bị bỏ sót ở đúng nhóm bệnh nhân này. Khi một người vừa tiểu đường vừa tăng huyết áp, nhất là nếu huyết áp khó về đích dù đã uống thuốc đủ, hoặc huyết áp sáng sớm cao hơn hẳn, thì nên nghĩ tới ngưng thở khi ngủ. Ngưng thở khi ngủ đẩy huyết áp lên theo một cơ chế riêng — mỗi lần ngừng thở là một lần cơ thể tiết hormone stress giữa đêm — nên phần huyết áp do nó gây ra đáp ứng kém với thuốc, và nó cũng làm đường huyết khó kiểm soát hơn.

Dấu hiệu thì gia đình phải để ý giúp, vì bản thân người bệnh gần như không bao giờ tự biết: ngáy to ngắt quãng, có lúc như nín thở rồi thở hắt ra, đêm dậy đi tiểu nhiều lần, sáng dậy khô miệng hoặc đau đầu, ban ngày buồn ngủ hay ngủ gật. Nếu thấy vài dấu hiệu trong đó thì nói với bác sĩ đang theo dõi mẹ bạn để được sàng lọc. Bên tôi có để bộ câu hỏi sàng lọc STOP-BANG làm miễn phí trên bacsibach.vn, bạn có thể làm thử giúp mẹ để có cái cụ thể mang đi hỏi bác sĩ.

Một ý cuối cũng khá thực tế: huyết áp tự đo tại nhà vào buổi sáng trước khi uống thuốc, ghi lại đều trong vài tuần, có giá trị hơn nhiều so với vài lần đo ở phòng khám. Và nó còn giúp người bệnh gắn bó với điều trị hơn, vì khi nhìn thấy con số của chính mình thay đổi thì người ta ít tự bỏ thuốc hơn.

Những điều trên chỉ là thông tin chung thôi bạn nhé. Việc chỉnh thuốc và kết luận cụ thể vẫn phải do bác sĩ đang trực tiếp theo dõi mẹ bạn quyết định. Chúc bác sớm ổn định trở lại.