Lượng đường huyết thấp

Chào bạn, tôi là bác sĩ chuyên khoa Hô hấp và Y học Giấc ngủ. Bạn có viết thêm một câu là cần tư vấn bác sĩ mà chưa ai trả lời, nên tôi xin góp vài ý. Tôi không chẩn đoán được qua mạng, mục đích của tôi là giúp bạn biết nên hỏi bác sĩ điều trị những gì cho đúng trọng tâm.

Có một điểm quan trọng mà tôi muốn nói ngay, vì nó thay đổi hẳn hướng suy nghĩ: Metformin dùng đơn độc gần như không gây hạ đường huyết. Thuốc này không kích thích tụy tiết insulin, nó chủ yếu làm giảm việc gan sản xuất đường và giúp cơ thể nhạy hơn với insulin sẵn có. Vì vậy nếu bạn thật sự chỉ uống Metformin mà đường huyết rơi từ 7-8 xuống 3-3.9, thì cách hiểu đúng không phải là thuốc mạnh quá, mà là có một yếu tố khác đã thay đổi. Tìm ra yếu tố đó mới là việc cần làm.

Việc đầu tiên nên loại trừ là bản thân phép đo, vì đây là nguyên nhân hay gặp nhất mà ít người nghĩ tới. Bạn thử kiểm lại: que thử còn hạn không, lọ que có đóng kín không và có để nơi nóng ẩm không (ở khí hậu mình que thử hỏng rất nhanh), máy có được chỉnh mã đúng theo lọ que không, khi lấy máu tay đã khô hẳn chưa (còn ướt nước hoặc cồn sẽ pha loãng giọt máu và cho số thấp giả), và bạn có bóp nặn đầu ngón tay mạnh không (bóp mạnh sẽ lẫn dịch mô, cũng làm số thấp đi). Cách kiểm tra dứt điểm rất đơn giản: mang máy theo khi đi khám, đo bằng máy của mình đúng lúc lấy máu tĩnh mạch xét nghiệm, rồi so hai con số.

Nếu các con số là thật, thì có mấy nhóm nguyên nhân bác sĩ sẽ đi tìm. Thứ nhất là ăn uống thay đổi: ăn ít hẳn đi, bỏ bữa, ăn muộn, hoặc đang mệt, sốt, nôn, tiêu chảy. Thứ hai là vận động nhiều hơn thường lệ hoặc làm việc nặng. Thứ ba là rượu bia, đặc biệt uống buổi tối và uống lúc bụng đói, vì rượu ức chế gan tạo đường và cơn hạ đường huyết do rượu thường đến muộn sau đó nhiều giờ, có khi vào lúc đang ngủ. Thứ tư là sụt cân hoặc ăn kém kéo dài, khiến liều thuốc vốn phù hợp trước đây nay thành thừa. Thứ năm, và tôi mong bạn kiểm thật kỹ điểm này, là còn thuốc nào khác trong đơn không. Nhiều viên phối hợp bán ở mình có chứa thêm nhóm sulfonylurea như gliclazide, glimepiride hay glibenclamide, và nhóm đó thì gây hạ đường huyết thật sự. Bạn hãy mang tất cả các hộp thuốc đang dùng đi khám, kể cả thực phẩm chức năng hay thuốc nam thuốc bắc quảng cáo hạ đường huyết, vì đã có không ít sản phẩm trôi nổi bị phát hiện trộn lén tân dược hạ đường huyết mà người dùng không hề biết. Cuối cùng, chức năng thận suy giảm cũng làm thuốc tích lại lâu hơn trong người.

Còn một điều tôi muốn nói thẳng, vì nó quan trọng hơn cả con số. Bạn viết rằng cơ thể vẫn thấy bình thường, không mệt mỏi hay dấu hiệu gì. Tôi hiểu bạn kể điều đó ra để yên tâm, nhưng trong chuyên môn đây lại là điều đáng lưu ý chứ không phải điều trấn an. Bình thường khi đường huyết xuống quanh mức 3.9 thì cơ thể phải phát tín hiệu báo động bằng run tay, vã mồ hôi, hồi hộp, đói cồn cào. Khi những tín hiệu đó mất đi, y học gọi là mất cảm nhận hạ đường huyết. Hậu quả là bạn không còn được báo trước để kịp ăn, nên lần sau đường huyết có thể tụt sâu hơn nữa mà biểu hiện đầu tiên đã là lú lẫn hoặc ngất, nhất là khi đang ngủ hoặc đang đi xe. Vì vậy, việc bạn không thấy triệu chứng gì là một lý do để đi khám sớm hơn, chứ không phải để chờ thêm.

Đây là phần thuộc chuyên môn của tôi và cũng là lý do tôi để tâm tới bài của bạn. Hạ đường huyết ban đêm là loại hay bị bỏ sót nhất, vì người bệnh ngủ nên không biết, và sáng dậy mọi thứ có vẻ ổn. Vài dấu hiệu gián tiếp đáng chú ý: đổ mồ hôi đêm tới mức ướt gối hoặc ướt áo, gặp ác mộng hay mơ nhiều bất thường, sáng dậy đau đầu, ngủ đủ giờ mà vẫn mệt rã rời, và đôi khi đường huyết buổi sáng lại cao một cách khó hiểu do cơ thể phản ứng bù lại sau cơn tụt ban đêm. Nếu bạn có những dấu hiệu này, hãy thử đo thêm một lần trước khi đi ngủ và một lần vào khoảng 2 đến 3 giờ sáng trong vài đêm, rồi mang kết quả đi khám. Nói thêm cho đủ: giấc ngủ kém và đường huyết là quan hệ hai chiều, ngủ không ra ngủ thì đường huyết dao động thất thường hơn, mà cơn hạ đường huyết ban đêm thì lại phá giấc ngủ.

Việc bạn nên làm ngay, và đều là việc an toàn:

Tuyệt đối không tự ý giảm liều hay bỏ Metformin. Việc điều chỉnh thuốc là của bác sĩ kê đơn, và bỏ thuốc lúc chưa rõ nguyên nhân có thể làm mọi thứ rối thêm.

Ghi nhật ký 5 đến 7 ngày: giờ đo, con số, hôm đó ăn gì và ăn lúc mấy giờ, có vận động hay uống rượu bia không, có triệu chứng gì không. Tờ giấy này giúp bác sĩ nhiều hơn cả một buổi kể chuyện.

Học cách xử trí một cơn hạ đường huyết trước khi nó xảy ra, theo quy tắc 15-15: ăn hoặc uống khoảng 15 gam đường hấp thu nhanh, ví dụ 3 thìa cà phê đường pha nước, hoặc nửa lon nước ngọt loại có đường, hoặc 150ml nước hoa quả. Chờ 15 phút rồi đo lại, nếu vẫn thấp thì làm lại lần nữa. Khi đã lên rồi thì ăn thêm một chút tinh bột để giữ. Không dùng sô cô la hay sữa để cắt cơn, vì chất béo trong đó làm đường hấp thu chậm lại.

Trong lúc chưa rõ nguyên nhân thì không lái xe đường dài, không làm việc trên cao hoặc với máy móc nguy hiểm.

Nên đi khám trong vài ngày tới chứ đừng chờ lịch tái khám, nhất là nếu có bất kỳ lần đo nào dưới 3.0, hoặc các lần tụt lặp lại, hoặc có cơn xảy ra ban đêm. Nếu xuất hiện lú lẫn, nói năng lộn xộn, co giật hay lơ mơ thì đó là cấp cứu, người nhà cần đưa đi viện ngay chứ không xử trí tại nhà.

Tóm lại: con số 3-3.9 ở người chỉ dùng Metformin là điều cần được giải thích chứ không nên bỏ qua, và cái cần tìm là nguyên nhân đứng sau nó. Bạn mang theo máy đo, nhật ký và toàn bộ hộp thuốc đi khám nội tiết, tôi tin chỉ một buổi là làm rõ được. Chúc bạn sớm yên tâm.

Thông tin trên mang tính chất tham khảo chung, không thay thế cho việc thăm khám và tư vấn trực tiếp của bác sĩ điều trị.