Giải đáp: Nhiễm khuẩn "ăn thịt người" Whitmore nguy hiểm như thế nào?

Bệnh Whitmore (hay còn gọi là Melioidosis) là bệnh truyền nhiễm do vi khuẩn Burkholderia pseudomallei  (B.pseudomallei) gây ra, phổ biến ở các khu vực nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới trên thế giới, bao gồm Đông Nam Á, châu Phi và Úc. Đây là căn bệnh thường được gọi với cái tên rùng rợn là “bệnh do vi khuẩn ăn thịt người”. Cách gọi này không đúng, gây hiểu nhầm khiến nhiều người hoang mang.

Whitmore là bệnh khó chẩn đoán hay nhầm lẫn với các bệnh khác,  có tỷ lệ tử vong từ cao khoảng từ 40%. Trường hợp nhiễm khuẩn cấp, người bệnh có thể tử vong trong vòng 1 tuần kể từ khi phát bệnh.

I. Bệnh Whitmore là gì?

Bệnh Whitmore hay còn được gọi là bệnh Melioidosis, là một bệnh lý nhiễm trùng ở người và động vật do vi khuẩn B.pseudomallei gây ra. Vi khuẩn này sống trong bùn, đất và nước ô nhiễm. Bệnh được đặt theo tên của bác sĩ người Anh là Alfred Whitmore, người đầu tiên mô tả bệnh vào năm 1911 tại Myanmar. Vi khuẩn B.pseudomallei gây bệnh còn được gọi là vi khuẩn Whitmore.

Điểm nổi bật nhất của vi khuẩn Whitmore là có khả năng kháng lại nhiều thuốc kháng sinh. Do đó, việc điều trị bệnh thường sẽ gặp khá nhiều khó khăn. Theo thông tin từ Bệnh viện Bệnh nhiệt đới TP. Hồ Chí Minh, tỷ lệ tử vong do bệnh Whitmore khá cao, trên 40%, nhất là các trường hợp sốc nhiễm khuẩn và viêm phổi nặng.

II. Bệnh Whitmore xâm nhập vào cơ thể như thế nào? Những ai dễ mắc bệnh Whitmore?

1. Bệnh Whitmore xâm nhập vào cơ thể như thế nào? 

Theo Trung tâm Kiểm soát Dịch bệnh, Sở Y tế TP. Hồ Chí Minh, vi khuẩn B.pseudomallei có thể xâm nhập qua vết thương trên da, vết bỏng, qua nuốt phải, hít phải. Lưu ý vi khuẩn không lây trực tiếp từ động vật hoặc người nhiễm bệnh và không gây thành dịch lớn. 

2. Những ai có nguy cơ mắc bệnh Whitmore? 

Bệnh hay xảy ra ở người thường xuyên tiếp xúc với đất và nước nhiễm vi khuẩn B.pseudomallei như người làm ruộng, công nhân xây dựng, người làm vườn, quân nhân, thợ mỏ, người du lịch mạo hiểm…

Theo thông tin từ Bệnh viện Bệnh nhiệt đới TP. Hồ Chí Minh: Ước tính khoảng 80% người bệnh có một hoặc nhiều bệnh nền như đái tháo đường, nghiện rượu, bệnh phổi, thận mạn tính, trong đó quan trọng hơn cả là người bệnh đái tháo đường không được kiểm soát tốt đường huyết. 

III. Người nhiễm bệnh Whitmore có những triệu chứng nào?

Bạn thắc mắc người nhiễm bệnh Whitmore biểu hiện như thế nào? Sau khi xâm nhập vào cơ thể, vi khuẩn có thể gây nhiều thể lâm sàng khác nhau. Cụ thể: 

1. Nhiễm trùng phổi

Các triệu chứng nhiễm vi khuẩn “ăn thịt người” phổ biến nhất sẽ xuất phát từ phổi, nơi nhiễm trùng có thể hình thành một ổ tụ mủ (hay còn gọi là áp xe). Tác động của nhiễm trùng phổi sẽ trải dài từ viêm phế quản nhẹ đến viêm phổi nặng. Do đó, bệnh nhân cũng có thể bị sốt cao, nhức đầu, chán ăn, ho, khó thở, đau ngực và đau nhức cơ nói chung.

2. Nhiễm trùng tại chỗ

Các tác động do nhiễm trùng cũng có thể tập trung vào nhiễm trùng trên da (viêm mô tế bào) cùng cảm giác đau hoặc sưng, loét và áp xe kèm theo sốt cũng như đau cơ.

3. Nhiễm trùng máu

Nếu không được điều trị nhanh chóng, thích hợp, nhiễm trùng phổi có thể tiến triển thành nhiễm trùng máu. Nhiễm khuẩn huyết do bệnh vi khuẩn “ăn thịt người” còn được gọi là sốc nhiễm trùng và tình trạng này khá phổ biến cũng như có nguy cơ đe dọa tính mạng. Các triệu chứng bao gồm:

• Sốt, đi kèm với tình trạng run rẩy và đổ mồ hôi
• Đau đầu
• Viêm họng
• Vấn đề về hô hấp, bao gồm khó thở
• Đau bụng trên
• Tiêu chảy
• Đau khớp và đau cơ
• Mất phương hướng
• Vết loét có mủ trên da hoặc bên trong gan, lá lách, cơ hoặc tuyến tiền liệt

4. Nhiễm trùng lan tỏa

Vi khuẩn “ăn thịt người” có thể lây lan từ da qua máu để trở thành một dạng nhiễm trùng mạn tính, ảnh hưởng đến tim, não, gan, thận, khớp và mắt. Các triệu chứng bao gồm sốt, giảm cân, đau dạ dày hoặc ngực, đau cơ hoặc khớp, đau đầu và co giật.

IV. Bệnh Whitmore được chẩn đoán như thế nào? 

Bệnh Whitmore được chẩn đoán bằng cách tìm ra vi khuẩn gây bệnh từ tổn thương của cơ thể. B. pseudomallei có thể được nhận diện trong các dịch mủ bằng màu xanh methylene hoặc nhuộm gram và nuôi cấy. 

Bệnh Whitmore có thể ảnh hưởng đến hầu hết các cơ quan nội tạng và gây ra nhiều triệu chứng tương tự như nhiều bệnh khác. Đó là lý do gaiỉ thích vì sao đôi khi bệnh bị chẩn đoán sai dẫn đến việc điều trị không đúng hoặc chậm trễ khiến bệnh nhân có nguy cơ tử vong. 

V. Điều trị nhiễm khuẩn do bệnh Whitmore

Trường hợp được chẩn đoán nhiễm bệnh vi khuẩn “ăn thịt người”, bệnh nhân sẽ được các bác sĩ lên phác đồ điều trị với các loại thuốc thích hợp. Thông thường, các bác sĩ sẽ tiến hành làm kháng sinh đồ để chọn kháng sinh nhạy cảm với vi khuẩn Whitmore nhằm áp dụng cho việc điều trị. Khi nghi có áp-xe gan, phổi, cần siêu âm, chụp cắt lớp vi tính hoặc cộng hưởng từ.

Việc điều trị thường bắt đầu bằng liệu pháp kháng sinh tiêm tĩnh mạch (trong tĩnh mạch) trong tối thiểu 2 tuần (lên đến 8 tuần tùy thuộc vào mức độ nhiễm trùng), sau đó là 3–6 tháng điều trị bằng kháng sinh đường uống. Các bác sĩ có thể chỉ định một trong hai loại kháng sinh:

• Ceftazidime (Fortaz, Tazicef), đây là loại thuốc được sử dụng 6 – 8 giờ/lần
• Meropenem (Merrem), loại thuốc này được sử dụng mỗi 8 giờ.

Giai đoạn điều trị thứ hai kéo dài từ 3 – 6 tháng bằng một trong hai loại kháng sinh thông qua đường uống:

• Sulfamethoxazole-trimethoprim (Bactrim, Septra, Sulfatrim), uống mỗi 12 giờ.
• Doxycycline (Adoxa, Alodox, Avidoxy, Doryx, Monodox), uống mỗi 12 giờ.

Nguy cơ tái phát thường không xảy ra nếu người bệnh hoàn thành chu kỳ sử dụng kháng sinh theo đúng chỉ định của bác sĩ. Những trường hợp nặng, quá trình điều trị duy trì có thể kéo dài đến 1 năm. Ngoài kháng sinh, người bệnh cần phải được điều trị các biến chứng cũng như điều trị tốt bệnh nền (nếu có) như đái tháo đường. 

VI. Tình trạng nhiễm khuẩn “ăn thịt người” Whitmore có phòng tránh được không?

Có. Tuy hiện nay vẫn chưa có vắc xin để ngăn ngừa loại vi khuẩn này nhưng bạn có thể hạn chế nguy cơ nhiễm trùng bằng cách giảm thiểu việc tiếp xúc với vi khuẩn. Hãy:

• Tuân thủ quy tắc ăn chín, uống sôi
• Rửa tay với xà phòng sau khi tiếp xúc với đất, nước bẩn
• Khi phải thường xuyên tiếp xúc với môi trường đất hoặc nước, nên mang ủng và găng tay cao su
• Tránh tiếp xúc với đất và nước đọng nếu bạn có vết thương hở, mắc bệnh đái tháo đường hoặc bệnh thận mãn tính
• Nhân viên y tế nên đeo khẩu trang, găng tay và áo khoác khi tiến hành thăm khám cho các bệnh nhân nghi ngờ mắc bệnh vi khuẩn “ăn thịt người” Whitmore hoặc có nguy cơ cao mắc bệnh
• Nếu uống các sản phẩm sữa, hãy chắc chắn rằng chúng được tiệt trùng.

Cần lưu ý là ngay cả với các phương pháp điều trị bằng kháng sinh mới nhất, một số lượng đáng kể bệnh nhân vẫn tử vong vì vi khuẩn “ăn thịt người” mỗi năm, đặc biệt là do nhiễm trùng huyết và các biến chứng của kèm theo. Ngoài ra, tỷ lệ bệnh nhân tử vong cũng cao hơn ở những khu vực có điều kiện chăm sóc y tế thấp. Nếu du lịch đến các khu vực có nguy cơ, bạn hãy thực hiện các biện pháp bảo vệ để hạn chế nguy cơ phơi nhiễm.