Với bé sinh mổ, một trong vấn đề mẹ cần quan tâm hàng đầu đó là “chăm sóc” hệ miễn dịch cho bé bởi so với bé sinh thường, nghiên cứu cho thấy trẻ sinh mổ sẽ có nguy cơ miễn dịch yếu và dễ gặp các vấn đề sức khỏe. Vậy tại sao trẻ sinh mổ lại có nguy cơ có hệ miễn dịch yếu?
Hãy cùng Hello Bacsi phân tích các nguyên nhân hàng đầu khiến trẻ sinh mổ dễ gặp bất lợi về miễn dịch để từ đó giúp mẹ chuẩn bị tốt nhất cho việc chăm sóc con đúng cách nhé!
3 nguyên nhân lý giải vì sao trẻ sinh mổ có nguy cơ miễn dịch yếu
Như mẹ đã biết, trẻ sinh mổ chào đời thông qua vết rạch từ bụng mẹ thay vì đi qua ngả âm đạo như khi sinh thường. Đây là hình thức sinh dẫn đến một vài bất lợi cho miễn dịch của trẻ vì những nguyên nhân sau đây:
1. Sự thiếu hụt kháng thể IgG và IgA ở trẻ sinh mổ
Kháng thể còn gọi là globulin miễn dịch (Immunoglobulins – Ig). Đây là một loại protein đặc biệt được sản xuất bởi tế bào lympho B – tương bào, giúp cơ thể chống lại các tác nhân gây bệnh như vi khuẩn, virus, nấm, ký sinh trùng…[1]. Sau khi bé chào đời, vì hệ miễn dịch chưa hoàn thiện nên bé phụ thuộc phần lớn vào nguồn kháng thể nhận được từ mẹ qua nhau thai và sữa mẹ [2].
Trong đó, IgG là kháng thể duy nhất có thể truyền qua nhau thai nên thường dồi dào trong huyết thanh dây rốn giúp bảo vệ trẻ sơ sinh khỏi bệnh nhiễm trùng [1], [2]. Tuy nhiên, đối với sinh mổ thì một nghiên cứu có xét nghiệm máu cuống rốn cho thấy lượng kháng thể IgG mà trẻ nhận được có thể thấp hơn khoảng 45% so với trẻ sinh thường [3].
Bên cạnh đó, sinh mổ còn khiến cơ hội nuôi con bằng sữa mẹ giảm đi và miễn dịch tại niêm mạc ruột của trẻ chậm phát triển. Điều này cũng góp phần khiến nồng độ kháng thể IgA, một kháng thể chính có trong niêm mạc và dịch tiết bị thiếu hụt ở trẻ sinh mổ [1], [4].
2. Thiếu hàng rào bảo vệ ruột
Vi khuẩn đường ruột đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy sự phát triển sớm của hệ miễn dịch niêm mạc ruột. Những vi khuẩn này kích thích mô lympho gắn với niêm mạc ruột sản xuất kháng thể chống lại các mầm bệnh [5].
Trong giai đoạn đầu đời, phương thức sinh nở là một trong những yếu tố ảnh hưởng đến hệ vi sinh vật đường ruột. Đối với trẻ sinh thường, đường ruột trẻ thường nhận được nhiều lợi khuẩn khi đi qua âm đạo của mẹ và tiếp xúc da kề da sau sinh để củng cố nền tảng miễn dịch từ sớm. Ngược lại, trẻ sinh mổ không đi qua ống sinh và giảm cơ hội da kề da với mẹ thường nên đường ruột dễ bị “xâm chiếm” bởi hại khuẩn từ môi trường bệnh viện dẫn đến các bất lợi cho miễn dịch và tiêu hóa [6], [7].
3. Lượng dự trữ sắt sơ sinh thấp
Sắt là khoáng chất giữ vai trò quan trọng đối với sự phát triển bình thường của hệ miễn dịch. Nguyên nhân là vì sắt giúp thúc đẩy sự phát triển và biệt hóa của các tế bào miễn dịch. Đồng thời, sắt cũng tác động đến các con đường miễn dịch qua trung gian tế bào và ảnh hưởng đến hoạt động của cytokine. Do đó, thiếu máu do thiếu hụt sắt sẽ làm ảnh hưởng đến khả năng đáp ứng miễn dịch [8].
Trong quá trình sinh mổ, các yếu tố như huyết áp của mẹ thường thấp hơn, cường độ co bóp tử cung yếu hơn, kẹp dây rốn sớm, trẻ sơ sinh thường được đặt ở vị trí cao hơn so với nhau thai (chẳng hạn trên bụng hoặc trên đùi mẹ)… khiến cho lượng máu trẻ nhận được từ nhau thai ít hơn bình thường. Điều này làm tăng nguy cơ thiếu máu ở trẻ sinh mổ, dẫn đến thiếu sắt và ảnh hưởng đến khả năng miễn dịch [8], [9].
Bí quyết giúp tăng miễn dịch cho trẻ sinh mổ
Mặc dù sinh mổ có thể tiềm ẩn nhiều vấn đề khiến hệ miễn dịch của bé chịu thiệt thòi nhưng một số lời khuyên sau đây có thể phần nào giúp mẹ “hóa giải” những nguy cơ này.
1. Không mổ sớm hơn thời điểm dự sinh
Sinh mổ theo yêu cầu của người mẹ hoặc gia đình chứ không phải do chỉ định từ bác sĩ thường dẫn đến nguy cơ sinh sớm hoặc sinh non. Điều này dẫn đến các rủi ro sức khỏe như trẻ khó thở, chậm phát triển, khó cho bú… Vì vậy, mẹ chỉ nên sinh mổ nếu có sự chỉ định từ bác sĩ. [6] Trường hợp bắt buộc phải sinh mổ, mẹ nên tuân thủ theo hướng dẫn của bác sĩ. Điều này giúp đảm bảo em bé chào đời đúng thời điểm để tránh rủi ro [6].
2. Cho con bú sớm nhất có thể và nuôi con bằng sữa mẹ
Sữa mẹ là nguồn dinh dưỡng quý giá đối với trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ giai đoạn đầu đời. Sau khi sinh, mẹ nên cố gắng để bé được bú sữa non, đây là nguồn sữa được cơ thể tiết ra đầu tiên và rất giàu kháng thể bảo vệ trẻ chống lại bệnh tật và nhiễm trùng [10].
Các thành phần có trong sữa mẹ còn có protein, chất béo, đường,… giúp trẻ dễ hấp thu cũng như hỗ trợ điều hòa hệ miễn dịch. Trong đó, lactoferrin là một thành phần của whey protein (đạm whey) có trong sữa mẹ. Lactoferrin được quan tâm vì đây là dưỡng chất khá đa năng, nó không chỉ điều hòa phản ứng viêm, giúp cơ thể chống lại sự đe dọa từ các tác nhân gây bệnh mà còn giúp cân bằng lượng sắt trong cơ thể [10], [11]. Đặc biệt trong sữa non, lượng lactoferrin có thể cao gấp 7 lần so với sữa mẹ trưởng thành.
Tuy nhiên, mẹ sinh mổ thường dễ gặp vấn đề như sữa về chậm, không đủ khả năng cho bé bú sớm. Do đó, việc chuẩn bị nguồn sữa dự phòng cho con khi sinh mổ là điều rất quan trọng. Thế nhưng, bé sinh mổ nên uống sữa gì?
Hiện với sự tiến bộ của khoa học, các nghiên cứu ứng dụng công nghệ cao đã giúp chọn lọc chính xác cấu trúc các phân tử protein trong sữa non bò để tách lọc thành nguyên liệu IgHM chứa nhóm kháng thể tương đồng về cấu trúc với kháng thể trong sữa mẹ (Immunoglobulin like Human Milk).
Vì trẻ sinh mổ có nguy cơ gặp bất lợi về sức khỏe nên khi lựa chọn sữa dành cho trẻ sinh mổ, mẹ hãy cân nhắc nguồn dinh dưỡng có nguyên liệu IgHM. Bởi do là nhóm kháng thể có cấu trúc tương đồng với kháng thể trong sữa mẹ nên sẽ giúp trẻ dễ hấp thu, qua đó hỗ trợ tăng cường miễn dịch mạnh và đặc hiệu cho trẻ. Cùng với đó, IgHM cũng nên được kết hợp với các thành phần hỗ trợ hệ miễn dịch khác để giúp bé sinh mổ tăng đề kháng vượt trội như:
- Sữa non 24h: Mẹ nên chọn nguồn dinh dưỡng có chứa sữa non thu trong 24 giờ vì đây là nguồn sữa giàu kháng thể IgG sẽ phần nào bù đắp lượng kháng thể IgG thiếu hụt cho trẻ sinh mổ, giúp tăng cường miễn dịch trực tiếp cho trẻ.
- Lactoferrin: Đây là protein quan trọng có khả năng chống lại vi khuẩn, virus…gây bệnh, điều hòa hệ miễn dịch. Hơn nữa, lactoferrin còn có ái lực cao với sắt để cân bằng lượng sắt trong cơ thể cũng như hỗ trợ trẻ hấp thu sắt hiệu quả [11].
- Synbiotics: Đây là hệ dưỡng chất gồm các lợi khuẩn như Bifidus kết hợp với chất xơ (prebiotics) gồm 2’-FL HMO và FOS. Việc bổ sung kết hợp 2 thành phần này sẽ giúp lợi khuẩn tăng lên, mang lại hiệu quả hiệp đồng trong việc củng cố miễn dịch đường ruột để giúp trẻ sinh mổ khỏe mạnh như trẻ sinh thường.
3. Tiếp xúc da kề da với bé sớm
Tiếp xúc da kề da là hoạt động mà em bé nằm sấp trên ngực trần của mẹ. Bé thường không mặc quần áo hoặc chỉ đóng bỉm, đội mũ, còn phần lưng hoặc bên hông của bé sẽ được phủ bằng chăn hoặc khăn để giữ ấm. Tổ chức Y tế Thế giới và Quỹ Nhi đồng Liên Hợp Quốc (UNICEF) khuyến cáo rằng trẻ sơ sinh nên tiếp xúc da kề da với mẹ ngay sau khi sinh thường hoặc ngay khi mẹ đã tỉnh táo sau sinh mổ. Hoạt động này giúp trẻ nhận được nhiều lợi ích như điều hòa thân nhiệt, giảm nguy cơ vàng da, tăng sự gắn kết giữa mẹ và bé, giúp trẻ sớm bú mẹ…[12]
4. Chăm sóc sinh hoạt, giữ vệ sinh cho bé
Sinh mổ ảnh hưởng đến miễn dịch khiến trẻ có nguy cơ mắc bệnh nhiễm trùng cao hơn [7]. Do đó, trong sinh hoạt hàng ngày, mẹ cần lưu ý những điều sau để chăm sóc và bảo vệ bé tốt nhất:
- Ba mẹ cần thường xuyên rửa tay bằng xà phòng và nước. Đồng thời, yêu cầu bất cứ ai chạm vào bé cũng cần rửa tay trước.
- Không để người đang nhiễm bệnh tiếp xúc, chạm vào bé.
- Nếu đang chăm sóc trẻ sinh mổ, ba mẹ cũng nên hạn chế chạm vào các bé khác ngoài con mình.
- Nếu không ở nhà, ba mẹ tránh chạm vào đồ dùng, thiết bị chung… của người khác hoặc đồ chơi của bé khác.
5. Chủng ngừa cho bé đầy đủ và đúng lịch
Tiêm phòng cho bé là phương pháp hiệu quả và an toàn giúp trẻ tránh được nhiều căn bệnh nguy hiểm, đặc biệt là các bệnh có thể gây tử vong cho trẻ nhỏ. Ba mẹ cần đảm bảo trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ, đặc biệt là trẻ sinh mổ được chủng ngừa đầy đủ và theo lịch khuyến cáo [13].
Hệ miễn dịch của trẻ sinh mổ dễ gặp bất lợi do thiếu hụt kháng thể, miễn dịch tại niêm mạc ruột chậm phát triển, dự trữ sắt thấp… Tuy nhiên, mẹ đừng lo lắng vì đây là vấn đề có thể được cải thiện bằng nhiều cách khác nhau, đặc biệt là thông qua chăm sóc dinh dưỡng.
