Việc không đi qua đường sinh tự nhiên của mẹ và tiếp xúc với hệ vi sinh đa dạng tại đây khiến hệ vi sinh vật đường ruột và miễn dịch của trẻ sinh mổ có nguy cơ kém phát triển hơn so với trẻ sinh thường. [1], [2] Để “bù đắp” miễn dịch cho trẻ sinh mổ, một trong những việc quan trọng đó là chăm sóc dinh dưỡng đúng cách cho bé sau sinh. Trong bài viết này, Hello Bacsi mời bố mẹ cùng khám phá 5 cách tăng cường hệ miễn dịch cho trẻ sinh mổ thông qua chế độ dinh dưỡng cho trẻ.
Cho bé bú mẹ hoàn toàn trong 6 tháng đầu và cho đến khi 2 tuổi hoặc lâu hơn
Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) và Quỹ Nhi đồng Liên Hợp Quốc (UNICEF) khuyến nghị trẻ nên được bú mẹ hoàn toàn trong 6 tháng đầu và tiếp tục bú mẹ kết hợp với ăn dặm đến ít nhất 2 tuổi hoặc lâu hơn. Bởi sữa mẹ là nguồn dinh dưỡng hoàn hảo, cần thiết cho sự tăng trưởng, phát triển của trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ ngay sau khi sinh. [3] Với trẻ sinh mổ, sữa mẹ còn mang đến những lợi ích quan trọng đối với sức khoẻ của hệ miễn dịch như:
Nguồn cung cấp kháng thể tự nhiên dồi dào, đặc biệt là kháng thể IgA
Sữa mẹ, nhất là sữa non, là nguồn cung cấp kháng thể IgA tự nhiên giúp bé chống lại nhiễm trùng. Ngoài kháng thể, sữa mẹ còn cung cấp protein, chất béo, đường và bạch cầu, hỗ trợ cân bằng miễn dịch, giúp cơ thể bé chống lại tác nhân gây bệnh hiệu quả. [4]
Hỗ trợ củng cố và phát triển hệ vi sinh đường ruột
Sữa mẹ là nguồn cung cấp lợi khuẩn ổn định, giúp bé tăng cường sức khỏe đường ruột. Trong đó, Bifidobacteria là nhóm lợi khuẩn quan trọng đối với hệ tiêu hóa, giúp cân bằng hệ vi sinh đường ruột và giảm nguy cơ mắc bệnh nhiễm trùng [5].
Không những vậy, sữa mẹ còn chứa HMO hay Human Milk Oligosaccharides. Thành phần này dù không trực tiếp cung cấp năng lượng nhưng lại đóng vai trò thiết yếu trong việc hỗ trợ hệ tiêu hóa và tăng cường miễn dịch. HMO giúp nuôi dưỡng lợi khuẩn đường ruột, tạo môi trường thuận lợi cho hệ vi sinh phát triển khỏe mạnh. Đồng thời, HMO còn ngăn chặn sự bám dính của vi khuẩn và virus vào niêm mạc ruột, từ đó bảo vệ trẻ khỏi các tác nhân gây bệnh. [6]
Hỗ trợ điều hoà miễn dịch nhờ các protein miễn dịch như Lactoferrin
Ngoài kháng thể, sữa mẹ còn chứa nhiều protein miễn dịch quan trọng, điển hình là Lactoferrin. Đây là một protein đa chức năng, đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy sự phát triển hệ tiêu hóa và hệ miễn dịch, giúp bảo vệ trẻ khỏi nhiễm trùng, cải thiện sự phát triển nhận thức và chuyển hóa sắt. [7]
Lựa chọn nguồn dinh dưỡng giúp tăng cường miễn dịch cho trẻ nếu sữa mẹ chậm về và sau cai sữa
Với trẻ sinh mổ, sữa mẹ mang đến sự hỗ trợ rất lớn. Thế nhưng, thực tế cho thấy, trẻ sinh mổ lại chậm được bú mẹ do sinh mổ có thể khiến sữa mẹ chậm về, bé bị tách khỏi mẹ sau sinh… Với những trường hợp thiếu sự hỗ trợ của sữa mẹ do những điều kiện bất khả kháng, nguồn dinh dưỡng dự phòng phù hợp sẽ là “trợ thủ” hỗ trợ mẹ chăm bé.
Đối với bé sinh mổ, khi lựa chọn nguồn dinh dưỡng cho bé, mẹ nên quan nhiều đến yếu tố tăng cường cường hệ miễn dịch, “bù đắp” kháng thể cho trẻ. Bởi nghiên cứu cho thấy so với trẻ sinh thường, trẻ sinh mổ lượng kháng thể IgG – kháng thể duy nhất được truyền qua nhau thai – thấp hơn khoảng 45% [8], [9]. Ngoài ra, do chậm bú mẹ nên trẻ cũng có thể thiếu đi sự bảo vệ của kháng thể IgA – loại kháng thể hầu như không truyền qua nhau thai mà chỉ có trong sữa mẹ [10]. Không những vậy, do không có cơ hội tiếp xúc với lợi khuẩn từ âm đạo của mẹ nên trẻ sinh mổ dễ bị mất cân bằng hệ vi sinh đường ruột và từ đó, có nguy cơ thiếu đi sự bảo vệ của hàng rào ruột. [1]
Nguồn dinh dưỡng hỗ trợ tăng cường miễn dịch mẹ nên ưu tiên lựa chọn cho trẻ là nguồn dinh dưỡng chứa sữa non Colos IgG thu hoạch trong 24 giờ bởi loại sữa này sẽ có hàm lượng cao kháng thể IgG.
Cùng với đó, mẹ cũng nên ưu tiên sữa có IgHM. Đây là nguyên liệu chứa nhóm kháng thể tương đồng về cấu trúc với kháng thể trong sữa mẹ (Immunoglobulin like Human Milk) được tách lọc từ các phân tử protein trong sữa non bò bằng các nghiên cứu ứng dụng công nghệ cao. Nhờ cấu trúc tương đồng với sữa mẹ, IgHM có thể tương tác chính xác với các thụ thể miễn dịch ở đường ruột của trẻ, hỗ trợ tăng cường miễn dịch và tăng khả năng chữa lành niêm mạc ruột ở các tổn thươngđồng thời giảm thiểu nguy cơ dị ứng.
Và cuối cùng, nguồn dinh dưỡng mẹ chọn cũng cần có sự hiện diện của 2 thành phần hỗ trợ miễn dịch quan trọng là Lactoferrin và Synbiotics gồm các chủng lợi khuẩn như Bifidus và chất xơ hòa tan, chẳng hạn như 2’-FL HMO cùng FOS. Các thành phần này giúp cân bằng hệ vi sinh đường ruột, hỗ trợ tiêu hóa và tăng cường miễn dịch cho trẻ. [5], [6], [7]
3. Xây dựng và duy trì chế độ ăn giàu dinh dưỡng, đủ chất cho trẻ
Một chế độ ăn đa dạng và đầy đủ dưỡng chất là nền tảng cho sức khỏe và hoạt động của mọi tế bào, đặc biệt là tế bào miễn dịch. [11]
Với trẻ bước vào giai đoạn ăn dặm, việc xây dựng chế độ dinh dưỡng cho trẻ phong phú, giàu dưỡng chất với các thực phẩm tăng cường hệ miễn dịch không chỉ đáp ứng nhu cầu dinh dưỡng hằng ngày mà còn góp phần tăng cường sức khỏe tổng thể. [11]
Hãy xây dựng thực đơn ăn dặm cho bé đa dạng và phong phú với trái cây, rau củ, ngũ cốc nguyên hạt, protein từ nạc, sữa, thực phẩm giàu canxi và chất béo lành mạnh từ dầu thực vật. Đồng thời, hạn chế thực phẩm chế biến sẵn, nhiều đường và chất béo bão hòa. [12]
Bên cạnh đó, đừng quên đảm bảo trẻ nhận đủ các dưỡng chất quan trọng hỗ trợ hệ miễn dịch như protein, chất béo, vitamin C, vitamin A, sắt, kẽm, đồng… Đây đều là những vi chất thiết yếu cho sự phát triển và chức năng của tế bào miễn dịch. [11] Nếu trẻ kén ăn hoặc có chế độ ăn hạn chế, cha mẹ nên tham khảo ý kiến bác sĩ để cân nhắc bổ sung vitamin hoặc thực phẩm chức năng, giúp đảm bảo trẻ nhận đủ dưỡng chất cần thiết. [12]
4. Chú ý việc bổ sung lợi khuẩn (probiotics) và chất xơ (prebiotics) cho trẻ
Như đã đề cập ở trên, trẻ sinh mổ có nguy cơ mất cân bằng hệ vi sinh đường ruột do không có cơ hội nhận vi khuẩn có lợi từ đường sinh của mẹ [1]. Do đó, trong quá trình chăm sóc trẻ mổ, một trong những điều quan trọng mẹ cần lưu ý đó là chú ý bổ sung lợi khuẩn (probiotic) và chất xơ (prebiotic) – “thức ăn” của lợi khuẩn để giúp hệ vi sinh đường ruột của trẻ ổn định, đa dạng hơn.
Với trẻ nhỏ, bé có thể nhận được 2 thành phần này qua sữa mẹ hoặc sữa công thức. Khi bé đã đến tuổi ăn thức ăn bổ sung, mẹ có thể giúp bé nhận được 2 thành phần này bằng cách thêm vào các thực phẩm như sữa chua, trái cây, rau củ… vào chế độ dinh dưỡng của bé.
5. Uống đủ nước và hạn chế các món không lành mạnh
Nước rất quan trọng đối với sức khỏe và sự phát triển của trẻ, giúp điều hòa nhiệt độ cơ thể, vận chuyển chất dinh dưỡng và oxy đến các tế bào, loại bỏ chất thải và hỗ trợ chức năng của các cơ quan quan trọng. Do đó, cha mẹ cần đảm bảo trẻ uống đủ nước suốt cả ngày. [13]
Nước lọc nên là nguồn cung cấp nước chính, các loại đồ uống có đường và nước ép trái cây chỉ nên dùng trong những dịp đặc biệt. Lượng nước khuyến nghị cho trẻ theo từng độ tuổi cụ thể như sau: [13]
Cha mẹ cũng cần hạn chế cho trẻ nhỏ căn các món có nhiều đường, đồ ăn nhanh bởi chúng không chỉ nghèo dưỡng chất, giàu calo mà còn có thể khiến trẻ giảm cảm giác thèm ăn các loại thực phẩm bổ dưỡng. [11]
Ngoài các lưu ý ở trên, để tăng cường miễn dịch cho trẻ, cha mẹ cũng đừng quên chú đến đến việc đảm bảo trẻ ngủ đúng giờ và đủ giấc, vận động thể chất đầy đủ – hợp lý, khám sức khỏe định kỳ, tiêm chủng đầy đủ và đúng lịch. Với trẻ đã đi học, cha mẹ đừng quên tập cho trẻ thói quen rửa tay thường xuyên và đúng cách. [11]
Qua các thông tin được chia sẻ trong bài viết trên, hẳn các bố mẹ đã hiểu chăm sóc dinh dưỡng giúp tăng cường hệ miễn dịch cho bé sinh mổ là yếu tố nền tảng vững chắc. Điều này giúp con khỏe mạnh, phát triển tối ưu cả về thể chất và trí tuệ.
