3 bệnh lý mẹ có bé sinh mổ cần cảnh giác khi trời nắng nóng

Nhiệt độ cao trong mùa nắng nóng có xu hướng ngày càng tăng do biến đổi khí hậu. Khi thời tiết nóng bức kèm theo độ ẩm cao chính là lúc các loại vi khuẩn, siêu vi… “thừa cơ” tấn công gây bệnh cho trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ có miễn dịch chưa hoàn thiện [1]. Điều này còn đặc biệt đáng lo ngại hơn với trẻ sinh mổ gặp nhiều bất lợi về miễn dịch từ khi chào đời [2]. Vì vậy, trong mùa nắng nóng, phụ huynh, đặc biệt là mẹ có bé sinh mổ cần chú ý một số bệnh lý thường gặp mùa nắng nóng thường gặp để giúp mẹ chủ động phòng ngừa từ hôm nay.

Các bệnh mùa nắng nóng thường gặp ở trẻ nhỏ mẹ cần cảnh giác

Các bệnh nhiễm trùng theo mùa ở trẻ nhỏ từ lâu đã được ghi nhận với tính chất lưu hành theo thời điểm trong năm, chịu ảnh hưởng của yếu tố môi trường và khí hậu. Tuy nhiên, không phải mẹ nào cũng nhận biết đầy đủ để cảnh giác phòng ngừa, đặc biệt là ở trẻ sinh mổ, nhóm trẻ có thể có sự khác biệt về hệ vi sinh và sự phát triển của hệ miễn dịch trong giai đoạn đầu đời. Do đó, Hello Bacsi sẽ cùng mẹ “điểm danh” ngay 3 nhóm bệnh lý hoành hành trong mùa nóng để giúp mẹ chủ động phòng ngừa sớm cho con.

1. Viêm đường hô hấp

Nhiễm trùng hô hấp cấp tính là một trong những nguyên nhân hàng đầu gây bệnh ở trẻ nhỏ, đặc biệt là ở trẻ dưới 5 tuổi [3]. Nhiều loại virus gây bệnh có xu hướng xuất hiện theo mùa và có thể gia tăng trong những giai đoạn thời tiết nóng ẩm, khi điều kiện môi trường thuận lợi cho sự lây lan. 

Ở trẻ sinh mổ, một số nghiên cứu cho thấy sự khác biệt trong quá trình thích nghi hô hấp sau sinh và sự phát triển hệ miễn dịch so với trẻ sinh thường. [2], [4] Đồng thời, nếu trẻ không được bú mẹ sớm hoặc thời gian bú mẹ  ngắn hơn, khả năng nhận các yếu tố bảo vệ tự nhiên cũng có thể bị ảnh hưởng. [5] Những yếu tố này khiến trẻ sinh mổ nhạy cảm hơn với các bệnh lý hô hấp trong những năm đầu đời. Vì vậy, khi thời tiết nắng nóng kéo dài, phụ huynh nên đặc biệt lưu ý các dấu hiệu như ho, khò khè hoặc khó thở để đưa trẻ đi khám kịp thời.

2. Tiêu chảy, rối loạn tiêu hóa

Trong mùa nắng nóng, nhiệt độ cao có thể làm tăng nguy cơ ô nhiễm thực phẩm và nước uống nếu không được bảo quản hợp vệ sinh. Đây là yếu tố quan trọng góp phần làm gia tăng các bệnh nhiễm trùng tiêu hoá, trong đó, tiêu chảy vẫn là một trong những nguyên nhân hàng đầu gây bệnh ở trẻ nhỏ trên toàn cầu [1].

Với trẻ sinh mổ, nhiễm trùng tiêu hóa có thể cần được quan tâm hơn. Ở trẻ sinh mổ, sự khác biệt về hệ vi sinh đường ruột so với với trẻ sinh thường có thể ảnh hưởng đến sự phát triển của hàng rào miễn dịch tại ruột. Hệ vi sinh đường ruột đóng vai trò quan trọng việc điều hoà miễn dịch tại chỗ và toàn thân [7]. Do đó, những khác biệt về hệ vi sinh đường ruột ở trẻ sinh mổ có thể liên quan đến nguy cơ rối loạn tiêu hoá ở trẻ. [2], [4].

3. Bệnh tay chân miệng

Bệnh tay chân miệng là một bệnh truyền nhiễm phổ biến ở trẻ nhỏ, đặc biệt là trẻ dưới 5 tuổi, do các virus đường ruột gây ra. Bệnh thường biểu hiện bằng sốt, loét miệng, nổi ban dạng phỏng nước ở lòng bàn tay, bàn chân hoặc mông [8]. 

Tại nhiều quốc gia châu Á, bệnh có xu hướng lưu hành theo mùa và dễ bùng phát thành dịch, đặc biệt là trong điều kiện thời tiết nóng ẩm và môi trường sinh hoạt chưa đảm bảo vệ sinh [1]. Như đã đề cập, ở trẻ sinh mổ, sự khác biệt về hệ vi sinh đường ruột và quá trình phát triển miễn dịch trong giai đoạn đầu đời có thể ảnh hưởng đến khả năng đáp ứng với các tác nhân gây bệnh. Bên cạnh đó, việc không được bú mẹ đầy đủ cũng có thể làm giảm các yếu tố bảo vệ tự nhiên của cơ thể. [4], [5], [6].

Phòng bệnh mùa nắng cho trẻ: Mẹ nên làm gì?

Khi tác nhân gây bệnh có cơ hội hoành hành trong mùa nóng, mẹ cần chủ động phòng bệnh cho trẻ bằng một số giải pháp sau.

1. Tăng sức đề kháng cho trẻ mỗi ngày thông qua việc chăm sóc dinh dưỡng

Dinh dưỡng đóng vai trò nền tảng giúp hệ miễn dịch phát triển và hoạt động hiệu quả. Một chế độ ăn đầy đủ và cân đối không chỉ giúp trẻ phát triển thể chất mà còn hỗ trợ các cơ chế bảo vệ tự nhiên của cơ thể. Phụ huynh nên chú ý bổ sung đa dạng các nhóm dưỡng chất như: [9]

• Protein: Đây là thành phần cần thiết để xây dựng và duy trì các tế bào miễn dịch. Một số axit amin như arginine và glutamine tham gia vào quá trình phục hồi tổn thương và hỗ trợ đáp ứng miễn dịch, đặc biệt khi trẻ đang bị bệnh.
• Chất béo: DHA nói riêng và các axit béo Omega-3 có vai trò điều hoà phản ứng viêm và hỗ trợ cân bằng hoạt động của hệ miễn dịch bẩm sinh và thích ứng.
• Prebiotics: Đây là thành phần giúp nuôi dưỡng lợi khuẩn đường ruột. Hệ vi sinh đường ruột khỏe mạnh sẽ góp phần duy trì “hàng rào bảo vệ” quan trọng chống lại các tác nhân gây bệnh.
• Các vi chất dinh dưỡng: Các vitamin như A, C, D, E và nhóm B tham gia vào nhiều chức năng miễn dịch, từ duy trì hàng rào niêm mạc đến hỗ trợ hoạt động của tế bào miễn dịch. 
• Các khoáng chất: Kẽm, sắt và đồng đóng vai trò quan trọng trong quá trình phát triển và hoạt động của tế bào miễn dịch, giúp cơ thể phản ứng hiệu quả hơn với các tác nhân gây bệnh.

Trong giai đoạn đầu, mẹ nên duy trì cho bé bú mẹ. Khi trẻ đến tuổi ăn dặm, mẹ nên bổ sung đa dạng thực phẩm giàu dinh dưỡng. Tuy nhiên, sữa vẫn là nguồn dinh dưỡng quan trọng trong những năm đầu đời, đặc biệt là với trẻ sinh mổ, nhóm trẻ cần được hỗ trợ nhiều hơn về miễn dịch. Do đó, khi chọn nguồn sữa cho con mẹ vẫn nên ưu tiên các thành phần dinh dưỡng có vai trò hỗ trợ miễn dịch và hệ vi sinh đường ruột như:

• Kháng thể: Đây là kháng thể dồi dào trong sữa non giúp xây dựng hàng rào miễn dịch thụ động và hỗ trợ bảo vệ trẻ trước các tác nhân gây bệnh trong giai đoạn đầu đời [10]. Đối với trẻ sinh mổ, việc cung cấp đầy đủ kháng thể này có ý nghĩa quan trọng trong việc hỗ trợ hệ miễn dịch đang phát triển.
• Lactoferrin: Đây là một protein sinh học có trong sữa mẹ, không chỉ giúp chống lại vi khuẩn, virus… gây bệnh, điều hòa hệ miễn dịch mà còn còn có khả năng gắn với sắt  [11], [12]. Thành phần này đặc biệt có ý nghĩa ở trẻ sinh mổ, khi hệ miễn dịch ban đầu có thể cần thêm sự hỗ trợ để thích nghi với môi trường sau sinh.
• IgHM: Đây là thương hiệu protein phân lập từ sữa non bò nhưng được chọn lọc bằng công nghệ cao với mục tiêu mô phỏng một phần đặc tính của protein trong sữa mẹ. Đây được xem là hướng tiếp cận tiềm năng trong hỗ trợ miễn dịch cho trẻ nhỏ, trong đó có trẻ sinh mổ.
• Synbiotics (kết hợp probiotic và prebiotic): Sự kết hợp giữa lợi khuẩn và các thành phần nuôi dưỡng lợi khuẩn như 2’-FL HMO và FOS. Việc bổ sung các thành phần này có thể góp phần hỗ trợ cân bằng hệ vi sinh đường ruột, yếu tố đặc biệt quan trọng đối với trẻ sinh mổ.

2. Chú ý giữ vệ sinh cho trẻ và gia đình

Việc giữ vệ sinh và bảo vệ không gian sống của gia đình có ý nghĩa quan trọng trong việc phòng ngừa bệnh tật cho trẻ trong mùa nóng. Vì vậy, mẹ cần chú ý [14]:

• Rửa tay thường xuyên cũng như là dạy trẻ rửa tay đúng cách bằng nước và xà phòng.
• Đảm bảo môi trường sống xung quanh an toàn, sạch sẽ bằng cách vệ sinh các bề mặt chung, khử khuẩn đồ chơi của con, xử lý các nơi đọng nước…
• Tránh để trẻ dùng chung đồ đạc hoặc tiếp xúc với người có dấu hiệu nhiễm bệnh.
• Đảm bảo gia đình luôn ăn chín uống sôi, lựa chọn thực phẩm tươi ngon, nguồn gốc rõ ràng, cho trẻ uống đủ nước.
• Hạn chế ra khỏi nhà trong mùa nắng nóng. Nếu có nhu cầu đưa trẻ ra ngoài, cần chú ý việc che chắn như đội nón, đeo kính, đeo khẩu trang, mặc áo khoác…

3. Tiêm chủng đúng lịch để bảo vệ trẻ khỏi những bệnh lý nguy hiểm

Tiêm chủng là một trong những biện pháp hiệu quả nhất giúp phòng ngừa các bệnh truyền nhiễm ở trẻ nhỏ. Việc cho bé tiêm chủng đầy đủ theo lịch khuyến cáo không chỉ bảo vệ trẻ khỏi các bệnh nguy hiểm mà còn góp phần giảm nguy cơ lây lan cho cộng đồng [13]. 

Trong những năm đầu đời, khi hệ miễn dịch của trẻ còn đang hoàn thiện, vaccine đóng vai trò như một “lớp bảo vệ chủ động”, giúp cơ thể nhận diện và chống lại tác nhân gây bệnh ngay từ sớm. Điều này đặc biệt quan trọng với trẻ nhỏ nói chung, bao gồm cả trẻ sinh mổ.

Phụ huynh nên tuân thủ lịch tiêm chủng theo khuyến cáo. Một số bệnh truyền nhiễm thường gặp ở trẻ em, bao gồm các bệnh đường hô hấp, tiêu hóa hoặc các bệnh có nguy cơ bùng phát theo mùa, đều có thể được phòng ngừa hiệu quả thông qua tiêm chủng đầy đủ và đúng lịch.

Có thể thấy việc hiểu rõ về các nguy cơ bệnh lý trong mùa nắng nóng là bước đầu tiên để bảo vệ trẻ hiệu quả, đặc biệt là trẻ sinh mổ. Tiếp theo, mẹ cần ưu tiên các giải pháp hỗ trợ tốt nhất cho miễn dịch của con như chăm sóc dinh dưỡng, tiêm phòng và đảm bảo an toàn vệ sinh. Đồng thời, đừng quên theo dõi sát các dấu hiệu sức khỏe của trẻ để có sự can thiệp y tế kịp thời nhé!