1.000 ngày đầu đời, từ lúc bắt đầu mang thai đến khi trẻ tròn 2 tuổi, là giai đoạn quan trọng ảnh hưởng đến sức khỏe, hệ miễn dịch và sự phát triển trí tuệ của trẻ. Trong giai đoạn này, chế độ dinh dưỡng đóng vai trò quan trọng. Với trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ, sữa mẹ nguồn dinh dưỡng tốt nhất, cung cấp tất cả dưỡng chất mà trẻ cần. Không những vậy, sữa non còn hỗ trợ trẻ xây dựng hệ miễn dịch và phòng ngừa nhiễm trùng [1].
Vì vậy, việc mẹ có đủ sữa sau sinh trở nên vô cùng quan trọng. Ngay từ khi mang thai, mẹ hãy quan tâm đến khẩu phần ăn của mình một cách khoa học, đạt được mức tăng cân phù hợp với tình trạng dinh dưỡng trước khi mang thai nhằm có đủ dự trữ cần thiết để có đủ sữa sau sinh [2].
Lợi sữa sau sinh: Tại sao mẹ cần quan tâm nhiều hơn?
Lợi sữa là cách gọi dân gian để chỉ tình trạng sữa mẹ về nhanh, ổn định, dồi dào. Ngay từ khi mang thai, mẹ cần quan tâm nhiều đến đến khẩu phần ăn của mình một cách khoa học, đạt được mức tăng cân phù hợp với tình trạng dinh dưỡng trước khi mang thai nhằm có đủ dự trữ cần thiết để có đủ sữa sau sinh [2]. Bởi với trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ, sữa mẹ là nguồn dinh dưỡng tốt nhất, giúp:
– Hỗ trợ sự tăng trưởng và phát triển: Sữa mẹ chứa hầu hết các dưỡng chất cần thiết như carbohydrate, protein, chất béo, vitamin, khoáng chất… Thành phần các chất dinh dưỡng còn được kết hợp cân bằng, góp phần giúp trẻ tăng trưởng và phát triển khoẻ mạnh. [3]
– Hỗ trợ phát triển não bộ tối ưu: Sữa mẹ chứa DHA, thành phần quan trọng cho sự phát triển và duy trì các đường dẫn truyền thần kinh, khớp thần kinh và màng tế bào trong não, từ đó ảnh hưởng đến khả năng học tập, trí nhớ và chức năng nhận thức [3]. Ngoài ra, sữa mẹ còn có vitamin E tự nhiên và lutein, 2 dưỡng chất có vai trò bảo vệ DHA khỏi quá trình oxy hóa [4], [5], giúp não bộ sử dụng DHA hiệu quả hơn.
– Hỗ trợ xây dựng hệ miễn dịch: Sữa mẹ là nguồn cung cấp kháng thể, tế bào bạch cầu cùng nhiều yếu tố miễn dịch khác… Khi những thành phần này được truyền cho trẻ sơ sinh qua sữa mẹ, chúng cung cấp khả năng bảo vệ chống lại nhiều tác nhân gây bệnh [3]
Không dừng lại ở đó, việc nuôi con bằng sữa mẹ còn tạo ra mối liên kết chặt chẽ giữa mẹ và bé. Khi bú mẹ, trẻ sẽ cảm nhận được sự ấm áp và thoải mái từ cơ thể mẹ, qua đó tăng cường cảm giác an toàn và gần gũi. Sự gần gũi về mặt thể chất này cũng kích hoạt một loạt các phản ứng sinh lý góp phần mang lại lợi ích cho sức khỏe tinh thần của cả mẹ và bé. Ngoài ra, nghiên cứu cũng cho thấy việc cho con bú một cách thuận lợi cũng giúp mẹ giảm nguy cơ trầm cảm và lo âu sau sinh. [3]
Chính vì những lợi ích của việc nuôi con bằng sữa mẹ kể trên mà ngay từ khi mang thai, mẹ nên chú trọng hơn đến chăm sóc cơ thể, đặc biệt là việc bổ sung dinh dưỡng để sau sinh có thể tạo được nguồn sữa ổn định, chất lượng nhằm hỗ trợ bé phát triển tối ưu.
Bí quyết khoa học giúp mẹ có nhiều sữa cho bé sau sinh
Dinh dưỡng hợp lý ngay từ giai đoạn mang thai
Để việc cho con bú sau sinh diễn ra thuận lợi, nguồn sữa về nhiều, ổn định, bí quyết cho mẹ là hãy duy trì chế độ dinh dưỡng hợp lý ngay từ khi mang thai bởi việc này sẽ giúp mẹ có đủ dự trữ cần thiết để có đủ sữa sau sinh. [2]
Phụ nữ mang thai nên ăn đa dạng nhiều loại thực phẩm khác nhau (nên có ít nhất 10 loại thực phẩm/ 1 bữa chính). Những thực phẩm sẵn có như cua, ốc, tôm, tép, trứng, rau xanh, quả chín nên được ưu tiên lựa chọn. Ngoài ra, không nên chỉ ăn một vài loại thức ăn, ăn quá nhiều thức ăn chua hoặc cay, không nên quá kiêng khem, ít ăn rau, củ, quả, cá hay mỡ… vì sẽ gây bất lợi cho sức khỏe, ảnh hưởng đến tình trạng dinh dưỡng của mẹ và thai nhi, giảm lượng sữa sau sinh. [2]
Mẹ có thể dùng thêm sữa bầu – thực phẩm dinh dưỡng được thiết kế dành riêng cho bà bầu với hương vị thơm ngon, dễ uống. Mỗi ly pha chuẩn (36,5g bột) cung cấp khoảng 129 kcal; nếu pha hai ly mỗi ngày sẽ cung cấp khoảng 258 kcal, tương đương mức năng lượng cần tăng thêm được khuyến nghị trong 3 tháng giữa thai kỳ theo hướng dẫn của Bộ Y tế.
Ngoài ra, lượng calo từ sữa bầu còn thấp hơn so với các thực phẩm khác như sữa tươi không tách béo, sữa nguyên kem… Trên thị trường có một số loại sữa bầu với một ly sữa bầu 100ml chỉ cung cấp khoảng 72 kcal, tương đương với 100ml sữa tươi cung cấp khoảng 74 kcal nhưng lại chứa các loại dưỡng chất mẹ và bé cần. Các mẹ có thể kiểm tra bảng thành phần ở mặt sau bao bì sản phẩm để nắm rõ thông tin năng lượng và hàm lượng dinh dưỡng.
Không dừng lại ở đó, các sản phẩm sữa bầu uy tín còn hỗ trợ cân bằng dinh dưỡng cho mẹ vì đã được nghiên cứu và xây dựng công thức đặc biệt ít béo, ít ngọt, tối ưu lượng calo nạp vào, tập trung bổ sung đầy đủ 24 vitamin và khoáng chất cần thiết trong thai kỳ. Mẹ nên uống 2 ly mỗi ngày kết hợp với chế độ ăn cân bằng là đã có thể đáp ứng nhu cầu về vitamin và khoáng chất
Hiện một số sữa cho mẹ bầu uy tín, còn được chứng minh lâm sàng trên mẹ bầu Việt Nam giúp lợi sữa cho mẹ, tăng khả năng trẻ sơ sinh nhận được nguồn dinh dưỡng tốt từ sữa mẹ và phát triển khỏe mạnh.
Sau khi sinh, mẹ cần tiếp tục duy trì chế độ dinh dưỡng hợp lý, ăn nhiều hơn về số lượng (đủ nhu cầu) và đảm bảo tính đa dạng thực phẩm (có ít nhất 5 trong 8 nhóm thực phẩm/bữa chính). Thức ăn cần dễ tiêu hóa, giàu chất dinh dưỡng với từ 3 – 6 bữa/ngày. Và cần lưu ý uống đủ nước, 2,5 – 3 lít nước/ngày (từ 12 đến 15 cốc nước) [2]. Ngoài ra, mẹ cũng nên duy trì việc uống sữa bầu để nhận đủ các chất dinh dưỡng cần thiết.
Xây dựng thói quen sinh hoạt khoa học
Ngoài những yếu tố về dinh dưỡng, mẹ bầu cũng nên chú ý việc vận động và nghỉ ngơi hợp lý trong thai kỳ. Một nghiên cứu trên 150 phụ nữ mang thai cho thấy nếu đi bộ nhiều hơn mỗi ngày, mẹ có thể sản xuất nhiều hơn 3’-SL HMO trong sữa mẹ, đây là một loại chất xơ (prebiotics) có lợi cho sức khỏe lâu dài của bé [6].
Song với đó, việc duy trì thời gian ngủ đủ cũng quan trọng không kém nhằm có thể giúp mẹ cải thiện lưu lượng sữa. Khi chất lượng giấc ngủ được duy trì, cơ thể mẹ sẽ tự nhiên tiết ra được nhiều sữa hơn nhờ vào sự gia tăng của hormone prolactin [7].
Cho bé bú sớm, bú đúng cách và theo nhu cầu
Sau khi sinh, mẹ cần cho con bú sớm (trong vòng 1h đầu sau sinh), cho trẻ bú mẹ hoàn toàn trong 6 tháng đầu và tiếp tục cho trẻ bú đến 24 tháng hoặc lâu hơn [5]. Hãy cho bé bú theo nhu cầu, bú thường xuyên bất cứ khi nào bé muốn và không giới hạn thời gian để cơ thể của mẹ và bé quen dần, từ đó lượng sữa sản xuất sẽ ổn định. [8]
Ngoài ra, hãy chú ý cho bé bú đúng tư thế. Bởi khi bé ngậm bắt vú đúng cách, cơ thể mẹ sẽ bắt đầu sản xuất các hormone oxytocin nhằm thúc đẩy quá tiết sữa nhiều hơn. Đây được gọi là “phản xạ oxytocin” hay “phản xạ xuống sữa”. Trong thời gian mang thai, mẹ có thể tìm hiểu, luyện tập trước để sau sinh, mẹ sẽ đỡ “bỡ ngỡ” khi cho bé bú [9].
Sữa mẹ là nguồn dinh dưỡng tối ưu giúp hỗ trợ sự tăng trưởng và phát triển toàn diện của trẻ, từ hệ miễn dịch cho đến não bộ. Mẹ nên quan tâm sớm đến việc lợi sữa, bằng cách chú ý cân bằng dinh dưỡng ngay từ giai đoạn mang thai để giúp sữa mẹ về nhanh, ổn định, chất lượng. Qua đó, giúp bé nhận được nguồn dinh dưỡng tốt nhất trong giai đoạn vàng và tạo nền tảng cho sức khỏe cũng như sự phát triển vững chắc về lâu dài.
