Mùa hè với nhiệt độ cao và độ ẩm lớn là điều kiện lý tưởng để các loại vi khuẩn, nấm mốc phát triển mạnh mẽ trên thức ăn. Tình trạng thực phẩm ôi thiu trở thành mối đe dọa thường trực đối với sức khỏe của mọi gia đình.
Theo ước tính của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), mỗi năm có khoảng 600 triệu người mắc bệnh sau khi ăn thực phẩm bị ô nhiễm và 420.000 người tử vong. Liên tiếp những ca ngộ độc thực phẩm mức độ nghiêm trọng gần đây cũng có liên quan mật thiết đến việc sử dụng nguồn thực phẩm đã hư hỏng.
Hiểu rõ vì sao không nên ăn thức ăn bị ôi thiu và cách nhận diện sớm các dấu hiệu ngộ độc là yếu tố quan trọng để bảo vệ sức khỏe bản thân và gia đình.
Thực phẩm ôi thiu nguy hiểm thế nào đến sức khỏe?
Thực phẩm bị ôi thiu không chỉ đơn giản là thay đổi mùi vị hay màu sắc, mà đó là dấu hiệu của việc bị nhiễm các tác nhân gây bệnh cực kỳ nguy hiểm.
Sự tấn công của vi khuẩn và virus
Thức ăn để lâu hoặc bảo quản không đúng cách thường bị nhiễm các loại vi khuẩn như Shigella, Salmonella, Campylobacter, và Escherichia coli (E. coli), Clostridium, Bacillus cereus, Staphylococcus aureus, Listeria… và một số loại ký sinh trùng. Những tác nhân này có thể gây ra các triệu chứng từ nhẹ như tiêu chảy cho đến nghiêm trọng như: suy thận cấp, kiệt nước và rối loạn điện giải, nhiễm trùng huyết …hoặc tử vong.
Đặc biệt, vi khuẩn Listeria monocytogenes có thể gây sảy thai ở phụ nữ mang thai hoặc tử vong ở trẻ sơ sinh.
Độc tố và hóa chất gây tăng xuất tiết, tác dụng lên hệ thần kinh ruột dẫn đến rối loạn tiêu hóa.
Không chỉ vi khuẩn sống, mà các độc tố do chúng tạo ra (như từ vi khuẩn Staphylococcus aureus, Bacillus cereus, Rotavirus, Norovirus… ) cũng gây ngộ độc nhanh chóng.
Nguy hiểm hơn, nấm mốc trên các loại hạt hay ngũ cốc có thể tạo ra độc tố mycotoxin (như aflatoxin từ nấm Aspergillus) gây nôn mửa, đau bụng, nếu tiếp xúc lâu dài có thể gây ung thư hoặc ảnh hưởng đến hệ thống miễn dịch và sự phát triển bình thường của trẻ.
Các biến chứng nghiêm trọng
Ngộ độc thực phẩm từ thức ăn ôi thiu có thể dẫn đến những biến chứng hiếm gặp nhưng nặng nề như:
- Suy thận cấp: Vi khuẩn E. coli có thể gây ra hội chứng tan máu tăng ure máu (HUS), dẫn đến suy thận cấp.
- Tổn thương thần kinh: Vi khuẩn Clostridium botulinum có thể gây liệt cơ và khó thở.
- Nhiễm trùng hệ thống (Sepsis): Khi vi khuẩn xâm nhập vào lòng ruột có thể vượt qua tế bào niêm mạc vùng bạch huyết ở ruột (đây là hàng rào miễn dịch bảo vệ ruột) đi vào máu gây nhiễm trùng huyết.
Dấu hiệu nhận biết sớm ngộ độc thực phẩm
Triệu chứng của ngộ độc thực phẩm có thể xuất hiện trong vòng vài giờ hoặc vài ngày sau khi ăn. Các dấu hiệu điển hình bao gồm:
- Rối loạn tiêu hóa: Đau bụng, co thắt dạ dày, buồn nôn và nôn mửa.
- Tiêu chảy: Phân lỏng, đôi khi có kèm theo nhầy máu.
- Phản ứng toàn thân: Sốt, mệt mỏi, đau đầu, đau cơ, khớp, viêm long hô hấp hoặc phát ban.
- Dấu hiệu thần kinh (ít gặp hơn): Chóng mặt, đau đầu, nhìn mờ, nhìn đôi, sụp mi, yếu cơ, tê bì da hoặc mất khả năng vận động tay chân hay khó thở do liệt cơ hô hấp khi nhiễm phải Clostridium botulinum.
Ở trẻ em, các triệu chứng như nôn mửa và tiêu chảy có thể nhanh chóng dẫn đến tình trạng mất nước (dehydration) nghiêm trọng, biểu hiện qua việc trẻ khát nước, mắt trũng, da khô, ít đi tiểu, yếu ớt hoặc quấy khóc, li bì.
Câu hỏi thường gặp
Có nên cắt bỏ phần mốc và ăn phần còn lại không?
Đối với các thực phẩm mềm như cà chua, trái cây mọng nước, bánh mì hoặc các loại hạt, bạn nên vứt bỏ toàn bộ vì nấm mốc có thể đã lan sâu vào bên trong mà mắt thường không thấy được.
Với các thực phẩm cứng như cà rốt hay phô mai cứng, bạn có thể cắt bỏ phần mốc và quan sát kỹ lấy bỏ ít nhất 2.5cm xung quanh phần đó để sử dụng tiếp.
Thức ăn nấu chín để được bao lâu trong tủ lạnh?
Tốt nhất nên chia phần thức ăn trước khi sử dụng để tránh thừa. Để bảo quản thức ăn thừa sau 2 giờ để ngoài ở nhiệt độ phòng, cần đun nóng lại, chia nhỏ thực phẩm, đựng thức ăn vào các hộp nhỏ, nông có nắp đậy kín để làm nguội nhanh và bảo quản ở nhiệt độ 1- 4 °C trong ngăn lạnh 3-4 ngày.
Nếu bạn không có ý định ăn trong khoảng thời gian này, hãy cấp đông chúng ngay lập tức.
Làm thế nào để biết thực phẩm còn an toàn nếu nó vẫn có mùi thơm?
Nguyên tắc quan trọng là: “Nếu nghi ngờ, hãy vứt bỏ” (When in doubt, throw it out). Thực phẩm có thể trông và ngửi vẫn ổn nhưng thực tế đã bị nhiễm khuẩn hoặc đã chứa độc tố gây bệnh.
Những ai cần tránh tuyệt đối các thực phẩm sống/ tái?
Phụ nữ mang thai, trẻ em, người già và người có hệ miễn dịch suy yếu tuyệt đối không nên ăn thịt tái, cá sống, trứng sống, mầm rau sống hoặc sữa chưa tiệt trùng vì nguy cơ ngộ độc có thể đe dọa tính mạng.
Rửa thịt dưới vòi nước có giúp loại bỏ vi khuẩn không?
Thực tế, việc rửa thịt sống có thể làm phát tán vi khuẩn sang các bề mặt khác trong bếp, dụng cụ nấu ăn và các thực phẩm khác. Cách tốt nhất là nấu chín kỹ thực phẩm để tiêu diệt vi khuẩn.
Đồng thời, trong quá trình chế biến cần phân biệt dụng cụ sống chín để tránh tình trạng lây nhiễm chéo.
Cách xử lý nhanh khi ăn phải thực phẩm bị ôi thiu
Nếu bạn nghi ngờ mình hoặc người thân đã ăn phải thực phẩm ôi thiu, hãy thực hiện các bước sau:
- Theo dõi sát sao: Hầu hết các trường hợp ngộ độc nhẹ sẽ tự khỏi mà không cần điều trị. Hãy nghỉ ngơi và bù nước đầy đủ.
- Bù nước và điện giải: Đây là ưu tiên hàng đầu để tránh mất nước do nôn và tiêu chảy.
- Không tự ý dùng thuốc cầm tiêu chảy: Đối với một số loại ngộ độc, tiêu chảy là cách cơ thể tống khứ độc tố. Hãy tham vấn bác sĩ trước khi dùng thuốc.
Khi nào cần gặp bác sĩ ngay lập tức? Hãy gọi cấp cứu hoặc đến cơ sở y tế nếu xuất hiện các dấu hiệu: - Ở trẻ em: Thay đổi ý thức, không đi tiểu, tiêu chảy kéo dài hơn một ngày, có máu hoặc mủ trong phân, sốt cao trên 38.5 °C.
- Ở người lớn: Tiêu chảy kéo dài hơn 2 ngày kèm sốt trên 39°C không thuyên giảm hoặc có triệu chứng: phân nhầy máu, nhìn mờ, yếu cơ hoặc có các dấu hiệu mất nước như khô miệng, khát nước, chóng mặt, tiểu ít.
Các loại thực phẩm dễ bị ôi thiu trong mùa hè
Dưới đây là danh sách những thực phẩm cần đặc biệt cẩn trọng khi bảo quản trong thời tiết nắng nóng:
- Cơm và ngũ cốc: Vi khuẩn Bacillus cereus thường phát triển mạnh trong cơm để ở nhiệt độ phòng quá lâu.
- Thịt, gia cầm và trứng: Đây là nguồn lây nhiễm phổ biến của Salmonella và E. coli nếu không được nấu chín kỹ hoặc để ngoài môi trường quá 2 giờ.
- Hải sản: Động vật có vỏ (nghêu, sò) có thể chứa độc tố tự nhiên hoặc vi khuẩn Vibrio cholera từ nguồn nước ô nhiễm.
- Sữa và các sản phẩm ăn liền, từ sữa chưa tiệt trùng có thể nhiễm Listeria phát triển được ở nhiệt độ bảo quản lạnh như: thịt hộp, phô mai mềm và sữa sống.
- Các loại salad: Salad trứng, salad khoai tây hoặc bánh ngọt nhân kem nếu không được giữ lạnh sẽ trở thành môi trường cho vi khuẩn Staphylococcus aureus phát triển.
Vì sao không nên ăn thức ăn bị ôi thiu? Bởi vì cái giá phải trả cho sự chủ quan có thể là sức khỏe và tính mạng của chính chúng ta. Hãy thực hiện quy tắc “5 chìa khóa an toàn thực phẩm” của WHO: giữ sạch, để riêng thức ăn sống – chín, nấu kỹ, bảo quản thực phẩm ở nhiệt độ an toàn và sử dụng nước/ nguyên liệu sạch.
Bạn có cách bảo quản thực phẩm nào hiệu quả trong mùa nắng nóng? Hãy chia sẻ với cộng đồng qua phần bình luận dưới bài viết này nhé!
