Não bộ của trẻ phát triển mạnh mẽ nhất trong những năm đầu đời, đặc biệt là giai đoạn từ 0 đến 6 tuổi. Bên cạnh chế độ dinh dưỡng đầy đủ và đa dạng, một bí quyết nhỏ cho mẹ để hỗ trợ bé phát triển trí não là lựa chọn sữa có MFGM và DHA bởi đây là 2 thành phần đóng vai trò quan trọng trong việc hỗ trợ bé thông minh, nhanh nhẹn và khỏe mạnh.
Vì sao 1 – 6 tuổi vẫn là giai đoạn vàng phát triển não bộ? [1], [2]
Từ khi sinh ra đến 6 tuổi là giai đoạn rất quan trọng trong việc định hình sự phát triển não bộ, nhận thức và cảm xúc của trẻ. Trong thời gian này, não bộ tạo ra hàng tỷ kết nối mới giữa các tế bào thần kinh, tạo nên mạng lưới hỗ trợ học tập, trí nhớ, điều hòa cảm xúc và các kỹ năng thiết yếu khác.
Sáu năm đầu đời là thời kỳ não bộ phát triển nhanh nhất. Chỉ trong năm đầu, não trẻ có thể tăng gấp đôi hoặc gấp ba kích thước, sử dụng hơn một nửa năng lượng cơ thể để phục vụ cho sự phát triển thần kinh. Giai đoạn 1–6 tuổi chính là nền tảng cho trí tuệ, ngôn ngữ và hành vi xã hội sau này.
Giai đoạn từ 1 – 2 tuổi:
- Não tiếp tục phát triển mạnh, hình thành thêm nhiều tế bào thần kinh và khớp nối.
- Vỏ não trước trán – trung tâm của ra quyết định, tự chủ và hành vi xã hội – bắt đầu hoạt động rõ rệt.
- Đến 2 tuổi, não trẻ đạt khoảng 80% kích thước não người trưởng thành.
Giai đoạn từ 2 – 6 tuổi:
- Tốc độ tăng trưởng não bộ chậm lại, thay vào đó tập trung tinh chỉnh và củng cố các kết nối thần kinh.
- Vỏ não trước trán tiếp tục phát triển, giúp trẻ nâng cao khả năng kiểm soát hành vi và tư duy logic.
- Đây là giai đoạn bùng nổ về ngôn ngữ, giao tiếp xã hội và kỹ năng nhận thức.
Quá trình phát triển não bộ của trẻ diễn ra rất phức tạp và liên quan đến nhiều yếu tố, trong đó chế độ dinh dưỡng đóng vai trò quan trọng. Do đó, trong giai đoạn 1 – 6 tuổi, mẹ cần lưu tâm đến chế độ dinh dưỡng của bé để giúp con được cung cấp đầy đủ các dưỡng chất cần thiết nhằm hỗ trợ não bộ phát triển tối ưu.
Những dưỡng chất quan trọng cần thiết cho sự phát triển não bộ của trẻ
1. DHA (Axit docosahexaenoic)
DHA (Axit docosahexaenoic) là một axit béo omega-3 quan trọng cho sức khỏe thần kinh và là thành phần cấu trúc chính của màng tế bào não và võng mạc, chiếm 15–40% phospholipid tại các vùng não. DHA có vai trò:
- Duy trì tính linh hoạt và truyền tín hiệu giữa các tế bào thần kinh.
- Hỗ trợ tính dẻo dai của khớp thần kinh, nền tảng cho học tập và trí nhớ.
- Đảm bảo dẫn truyền thần kinh hiệu quả, điều hòa hoạt động thụ thể, enzyme..
Việc cơ thể có nồng độ DHA đầy đủ thúc đẩy hình thành khớp thần kinh mới, cải thiện nhận thức và chức năng não bộ suốt đời. [2], [3]
2. MFGM (Milk Fat Globule Membrane)
MFGM là màng cầu béo bao quanh giọt chất béo có trong sữa, tham gia vào quá trình hình thành kết nối thần kinh, quá trình hình thành các kết nối giữa các tế bào não, rất quan trọng cho việc học tập và điều hòa cảm xúc [4]. Các nghiên cứu đã chỉ ra rằng sự kết hợp của bộ đôi dưỡng chất MFGM và DHA có hiệu quả tích cực trong việc hỗ trợ phát triển nhận thức. [3], [5]
3. Choline
Choline là một thành phần cấu trúc quan trọng của tế bào. Dưỡng chất này đóng vai trò quan trọng trong sự phát triển của não bộ, ảnh hưởng đến trí nhớ của trẻ. Tình trạng thiếu hụt choline có thể làm tăng nguy cơ suy giảm nhận thức và trí nhớ lâu dài. [6]
4. Vitamin nhóm B [6]
Các vitamin nhóm B được xem là nền tảng cho sự phát triển não bộ, trí nhớ và hành vi của trẻ, đồng thời phòng ngừa các rối loạn thần kinh và chậm phát triển trí tuệ:
- Tham gia vào quá trình chuyển hóa năng lượng và tổng hợp chất dẫn truyền thần kinh.
- Giúp duy trì lớp bao myelin bảo vệ tế bào thần kinh, hỗ trợ trí nhớ và hành vi.
- Thiếu hụt vitamin nhóm B có thể gây rối loạn thần kinh, tổn thương myelin và ảnh hưởng đến nhận thức.
5. Đạm A2 và HMO
Đây là 2 thành phần tuy không trực tiếp tham gia vào sự phát triển trí não nhưng có thể gián tiếp ảnh hưởng đến quá trình này. Đạm A2 và HMO sẽ hỗ trợ quá trình tiêu hoá – hấp thu cũng như củng cố sức khỏe hệ miễn dịch cho bé. Điều này góp phần giúp bé tiêu hóa khỏe, sức khỏe tốt, qua đó các dưỡng chất như MFGM, DHA… trong thực phẩm và sữa sẽ phần nào được hấp thu hiệu quả hơn.
Đạm A2 là loại đạm đặc biệt hữu ích với trẻ nhỏ có hệ tiêu hóa non nớt. Bởi đạm A2 sau khi được tiêu hóa sẽ không dễ dàng bị phân cắt và chuyển hóa thành β-casomorphin-7 (BCM7), một hoạt chất có thể gây kích ứng đường tiêu hóa và gây ra các triệu chứng khó chịu ở dạ dày như đầy hơi, chướng bụng, tiêu chảy… [7]
Còn HMO là một loại chất xơ quý có trong sữa mẹ. Thành phần này đóng vai trò như “thức ăn” cho lợi khuẩn đường ruột, giúp nuôi dưỡng và tăng số lượng lợi khuẩn, giữ cho hệ vi sinh đường ruột luôn ở trạng thái ổn định. Qua đó, góp phần nâng cao sức khỏe hệ miễn dịch và sức khỏe tổng thể cho trẻ. [8]
Bí quyết chọn sữa phát triển trí não cho trẻ trong giai đoạn từ 1–6 tuổi
Sữa mẹ là thức ăn tốt nhất cho trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ, cung cấp đầy đủ các dưỡng chất mà trẻ cần cho quá trình phát triển cả về thể chất và trí tuệ [6]. Sau 1 tuổi, mẹ vẫn nên duy trì việc bú mẹ và tiếp tục cho bé bú đến khi 2 tuổi hoặc lâu hơn. Sau giai đoạn này, mẹ có thể cho bé dùng thêm các sản phẩm sữa hỗ trợ phát triển trí não kết hợp với một chế độ ăn dinh dưỡng, khoa học.
Khi chọn sữa phát triển trí não cho bé, nhiều mẹ sẽ có xu hướng chọn sữa nhiều DHA cho bé hoặc tìm kiếm MFGM trong sữa gì để lựa chọn cho bé. Tuy nhiên, bí quyết cho mẹ là hãy chọn sữa có đủ 3 thành phần là đạm A2, HMO, MFGM và DHA bởi bộ 3 dưỡng chất này sẽ trực tiếp hoặc gián tiếp cộng hưởng tính năng, mang đến tác dụng hỗ trợ nâng cao sức khỏe cho trẻ.
Cụ thể, đạm A2 sẽ hỗ trợ bé tiêu hóa – hấp thu để các dưỡng chất trong sữa như MFGM, DHA… phần nào được hấp thu hiệu quả. Đối với HMO, thành phần này sẽ hỗ trợ nâng cao sức khỏe hệ miễn dịch, giúp bé khỏe mạnh và đủ sức chống lại các tác nhân gây bệnh. Tuy nhiên, bí quyết nhỏ cho mẹ là hãy ưu tiên sản phẩm có 6 loại HMO gồm LNT, 3-FL, DFL, 2’-FL, 3’-SL và 6’- SL bởi nghiên cứu cho thấy 6 loại HMO này khi kết hợp với nhau sẽ giúp tăng cường đa dạng hệ lợi khuẩn ở một số chủng, hỗ trợ cân đối hệ vi sinh đường ruột và qua đó nâng cao hiệu quả miễn dịch. [8]
Với MFGM và DHA, đây đều là những dưỡng chất hỗ trợ phát triển não bộ, chức năng nhận thức cho trẻ. Mẹ nên ưu tiên những sản phẩm có hàm lượng cân đối, phù hợp với lượng khuyến nghị để đáp ứng nhu cầu dinh dưỡng cho bé.
Mẹo nuôi dạy trẻ từ 1 – 6 tuổi thông minh hơn
Để giúp trẻ lớn khôn và thông minh hơn, ngoài các yếu tố dinh dưỡng kể trên, cha mẹ nên: [10]
- Thường xuyên giao tiếp, nói chuyện, thể hiện tình cảm với bé qua các hành động như ôm ấp, vuốt ve, tiếp xúc da kề da… để giúp con phát triển ngôn ngữ, sự tự tin….
- Cho bé chơi các trò chơi phù hợp với lứa tuổi để kích thích trí tò mò và khả năng học hỏi. Ngoài ra, bố mẹ cũng nên đọc sách và kể chuyện mỗi ngày, đôi khi có thể biến bé thành nhân vật chính để tăng hứng thú, để giúp con phát triển khả năng ngôn ngữ, ghi nhớ.
- Khuyến khích bé khám phá môi trường mới như công viên, sở thú, siêu thị…
- Giới thiệu chữ cái và con số, các dạng hình khối cho bé qua trò chơi, bảng hiệu. Tạo cơ hội giao tiếp với trẻ khác để học kỹ năng giao tiếp – xã hội.
- Hãy hạn chế thời gian sử dụng các thiết bị điện tử của trẻ và tập trung vào các hoạt động thực hành để kích thích sự phát triển của trẻ tốt hơn.
- Đảm bảo giấc ngủ đầy đủ vì ngủ giúp não phát triển, cải thiện trí nhớ và hành vi.
Muốn bé thông minh, bố mẹ cần kết hợp giữa các yếu tố như giao tiếp, tình cảm, chế độ dinh dưỡng, vui chơi – học hỏi, khám phá, hạn chế thời gian tiếp xúc với màn hình và đừng quên đảm bảo giấc ngủ chất lượng. Đây là nền tảng giúp trẻ phát triển trí tuệ, ngôn ngữ, kỹ năng xã hội và khả năng học tập lâu dài. [10]
