Trong nhiều trường hợp, sinh mổ là lựa chọn an toàn cho mẹ và bé. Tuy nhiên, trẻ sinh mổ có nguy cơ cao hơn gặp phải rối loạn tiêu hóa do sự khác biệt về hệ vi sinh đường ruột. Điều này có thể ảnh hưởng đến khả năng hấp thu dinh dưỡng, sức đề kháng và sự phát triển tổng thể của bé. Vì vậy, cha mẹ cần hiểu rõ những nguy cơ tiềm ẩn và cách chăm sóc phù hợp để hỗ trợ hệ tiêu hóa non nớt của trẻ ngay từ những ngày đầu đời.
Thiếu hụt hàng rào bảo vệ ruột khiến trẻ sinh mổ dễ bị rối loạn tiêu hóa
Hàng rào bảo vệ ruột là hệ thống phòng thủ quan trọng giúp cơ thể chống lại các tác nhân gây hại. Hàng rào này gồm lớp niêm mạc ruột, các tế bào biểu mô liên kết chặt chẽ với nhau, hệ miễn dịch tại ruột và đặc biệt là hệ vi sinh vật. [1]
Việc trải qua ca sinh mổ khiến trẻ mất đi cơ hội tiếp xúc với lợi khuẩn tại đường sinh tự nhiên của mẹ. Các nghiên cứu cho thấy hệ vi sinh đường ruột của trẻ sinh mổ kém đa dạng hơn so với trẻ sinh thường và thiếu các lợi khuẩn quan trọng như Bifidobacterium và Lactobacillus. Thay vào đó, hệ vi sinh vật đường ruột của bé lại bị xâm chiếm bởi các hại khuẩn thường gặp ở môi trường bệnh viện và phòng mổ. [2]
Sự khác biệt này có thể khiến trẻ có nguy cơ gặp các vấn đề về miễn dịch và dễ mắc các loại nhiễm trùng, đặc biệt là nhiễm trùng đường tiêu hóa (liên quan đến dạ dày và ruột)… [2], [3]
4 vấn đề tiêu hóa thường gặp mẹ có bé sinh mổ cần lưu ý
Rối loạn tiêu hóa ở trẻ nhỏ là tình trạng rất thường gặp. Với bé sinh mổ vốn có hệ vi sinh đường ruột, dễ bị mất cân đối thì mẹ cần cẩn thận hơn với 4 vấn đề sau:
1. Nôn trớ, ọc sữa
Nôn trớ là tình trạng sữa hoặc thức ăn sau khi xuống dạ dày bị đẩy ngược trở lại thực quản. Các chuyên gia nhi khoa ước tính có khoảng 2/3 trẻ nhỏ gặp phải hiện tượng này trong những tháng đầu đời, nguyên nhân chủ yếu do hệ tiêu hóa chưa hoàn thiện. Khi cấu trúc tiêu hóa phát triển đầy đủ hơn, tình trạng nôn trớ thường giảm dần rồi biến mất [5]. Với trẻ sinh mổ, việc hệ vi sinh đường ruột dễ bị mất cân đối do thiếu đi các chủng lợi khuẩn từ đường sinh tự nhiên của mẹ có thể khiến bé dễ gặp phải tình trạng này. [2]
2. Đi ngoài phân sống, tiêu chảy [4], [5]
Đi ngoài phân sống, tiêu chảy là dấu hiệu của tình trạng loạn khuẩn đường ruột, xảy ra khi hệ vi sinh đường ruột bị mất cân bằng [5]. Ở trẻ sinh mổ, việc thiếu đi các chủng lợi khuẩn tại đường sinh tự nhiên của mẹ có thể khiến nguy cơ mất cân bằng hệ vi sinh đường ruột tăng cao. Do đó, khi chăm sóc bé sinh mổ, mẹ cần lưu ý giúp bé phòng ngừa tình trạng này bằng cách chú ý bổ sung lợi khuẩn và chất xơ để góp phần củng cố, thúc đẩy và nuôi dưỡng hệ vi sinh đường ruột.
3. Táo bón ở trẻ nhỏ [5], [6]
Táo bón là triệu chứng thường gặp khiến trẻ đi ngoài phân cứng, khô, gây đau đớn, thậm chí có thể chảy máu mỗi lần đi tiêu. [6] Hệ tiêu hóa chưa hoàn thiện là một trong những nguyên nhân khiến trẻ nhỏ dễ bị táo bón. Ngoài ra, việc bị mất cân bằng hệ vi sinh đường ruột, một tình trạng dễ gặp ở trẻ sinh mổ do “bỏ lỡ” cơ hội tiếp xúc với lợi khuẩn tại đường sinh của mẹ, cũng có thể gây ra tình trạng này. Tình trạng táo bón kéo dài, trẻ có thể biếng ăn, gia tăng nguy cơ không nhận đủ lượng dưỡng chất cần thiết, dẫn đến chậm tăng cân so với các bạn cùng lứa. [5]
4. Đầy hơi chướng bụng [7]
Đầy hơi chướng bụng là một vấn đề tiêu hóa thường gặp ở trẻ, đặc biệt là trong giai đoạn trẻ còn nhỏ. Khi bị đầy hơi, trẻ có thể cảm thấy căng tức bụng khiến con tỏ ra khó chịu, quấy khóc… Trong hầu hết các trường hợp, điều này xảy ra do hệ tiêu hóa chưa hoàn thiện, táo bón, dị ứng với thành phần trong sữa mẹ hoặc sữa công thức, chế độ ăn không phù hợp…. [7]
Giải pháp hỗ trợ tiêu hóa giúp trẻ sinh mổ phát triển khỏe mạnh
Với bé sinh mổ vốn có nhiều khác biệt về hệ vi sinh đường ruột so với bé sinh thường, để giúp bé phát triển khoẻ mạnh và giảm nguy cơ gặp các vấn đề về tiêu hoá, mẹ có thể lưu ý một số bí quyết sau:
1. Chú ý bổ sung lợi khuẩn và chất xơ cho trẻ thông qua chế độ dinh dưỡng
Bổ sung lợi khuẩn (probiotics) và chất xơ (prebiotics) là một trong những ưu tiên hàng đầu khi chăm sóc trẻ sinh mổ để củng cố và góp phần giúp hệ vi sinh đường ruột của bé nhanh hoàn thiện. Mẹ có thể bổ sung 2 thành phần này cho bé thông qua việc cho bé bú mẹ hoàn toàn trong 6 tháng đầu đời và cho bé bú đến khi 2 tuổi hoặc lâu hơn.
Sữa mẹ không chỉ là nguồn dinh dưỡng hoàn hảo mà còn là nguồn cung cấp lợi khuẩn ổn định giúp phát triển hệ vi sinh đường ruột cho bé. Không dừng lại ở đó, thành phần HMO trong sữa mẹ còn đóng vai trò là prebiotic – “thức ăn” cho các chủng lợi khuẩn, giúp nuôi dưỡng, thúc đẩy sự phát triển của các vi sinh vật có lợi. Từ đó, góp phần củng cố và hoàn thiện hệ vi đường ruột cho trẻ [10]. Ngoài ra, sữa mẹ còn chứa lượng lớn kháng thể, đặc biệt là IgA, IgG cùng nhiều protein miễn dịch như Lactoferrin… giúp hỗ trợ sự phát triển hệ miễn dịch cho bé.
Trường hợp mẹ không đủ điều kiện cho bé bú, mẹ có thể giúp bé nhận được các thành phần này thông qua nguồn dinh dưỡng có công thức Synbiotics. Đây là công thức kết hợp giữa lợi khuẩn, chẳng hạn như lợi khuẩn Bifidus và chất xơ hoà tan như 2’-FL HMO, FOS… giúp nuôi dưỡng, thúc đẩy sự phát triển hệ vi sinh đường ruột. [13]
Ngoài ra, với bé sinh mổ, nguồn dinh dưỡng có chứa kháng thể, đặc biệt là các kháng thể có cấu trúc gần với kháng thể trong sữa mẹ và các yếu tố như Lactoferrin cũng đóng vai trò rất quan trọng. Nguyên nhân là bởi, nếu so với trẻ sinh thường, trẻ sinh mổ có lượng kháng thể IgG có thể thấp hơn đến khoảng 45% [8]. Bên cạnh đó, trẻ sinh mổ cũng chậm tiếp xúc với nguồn sữa non có lượng kháng thể IgA cao.
Hiện với sự tiến bộ của khoa học kỹ thuật, các nghiên cứu ứng dụng cao đã có thể chọn lọc protein trong sữa non bò để tách lọc thành nguyên liệu IgHM chứa nhóm kháng thể tương đồng về cấu trúc với kháng thể trong sữa mẹ (Immunoglobulin like Human Milk). Với sự tương đồng này, nguồn dinh dưỡng với nguyên liệu IgHM sẽ hỗ trợ tăng cường miễn dịch mạnh và đặc hiệu cho trẻ.
2. Hạn chế các yếu tố làm tổn thương hàng rào bảo vệ ruột
Ngoài việc bổ sung lợi khuẩn và chất xơ để hỗ trợ sức khỏe hệ tiêu hóa cho trẻ, cha mẹ hạn chế các yếu tố làm tổn thương hàng rào bảo vệ ruột cho bé yêu như:
- Không lạm dụng kháng sinh: Việc sử dụng thuốc kháng sinh đôi khi là cần thiết, nhưng hãy tránh lạm dụng. Hãy cho trẻ dùng đúng liều lượng được chỉ định, bổ sung thực phẩm có chứa lợi khuẩn để phục hồi hệ vi khuẩn đường ruột cho bé. [9]
- Tránh cho trẻ ăn dặm quá sớm: Một nguyên tắc quan trọng trong chăm sóc dinh dưỡng cho trẻ là không cho ăn dặm quá sớm. Việc bắt đầu ăn dặm khi hệ tiêu hóa và miễn dịch của bé chưa sẵn sàng có thể gây ra nhiều vấn đề như rối loạn tiêu hóa, tăng nguy cơ dị ứng thực phẩm, giảm lượng sữa mẹ… Khuyến nghị chung của các tổ chức y tế là chỉ nên bắt đầu ăn dặm khi bé tròn 6 tháng tuổi, lúc bé đã có thể ngồi vững, giữ đầu thẳng và có dấu hiệu sẵn sàng ăn. [14]
- Không đổi sữa liên tục cho trẻ nếu dùng sữa ngoài: Việc đổi sữa quá thường xuyên có thể khiến hệ tiêu hóa của trẻ không kịp thích nghi. Trong giai đoạn đầu cho bé dùng sữa công thức, cha mẹ nên kiên nhẫn theo dõi phản ứng của bé ít nhất một vài tuần trước khi quyết định chuyển sang dùng loại sữa khác. Nếu cần đổi sữa công thức cho bé, hãy tham khảo ý kiến chuyên gia dinh dưỡng, đọc kỹ thành phần sữa và hướng dẫn pha sữa và cách bảo quản trên nhãn sản phẩm mới. [15]
- Chú ý giữ vệ sinh khi chăm sóc trẻ: Một lưu ý quan trọng khi chăm sóc trẻ là giữ vệ sinh thật tốt. Điều này không chỉ giúp phòng ngừa bệnh tật mà còn tạo môi trường an toàn cho bé phát triển. [16]
3. Massage bụng – Vỗ ợ hơi cho trẻ [17]
Việc massage bụng và vỗ ợ hơi giúp giảm đầy hơi, chướng bụng và nôn trớ ở trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ, thúc đẩy hệ tiêu hóa hoạt động hiệu quả hơn. Cha mẹ nên:
- Massage bụng theo chiều kim đồng hồ từ 2-3 phút, thực hiện xa bữa ăn.
- Vỗ ợ hơi sau ăn bằng cách bế đứng hoặc cho bé nằm sấp trên đùi/cánh tay mẹ, khum bàn tay vỗ nhẹ lưng từ dưới lên.
4. Theo dõi biểu hiện và đưa trẻ đi khám khi có bất thường
Luôn quan sát các dấu hiệu sức khỏe của bé. Nếu thấy bé có biểu hiện bất thường như sốt, nổi mẩn, bỏ bú, khó thở, tiêu chảy kéo dài… cần đưa trẻ đến cơ sở y tế để được thăm khám kịp thời.
Tóm lại, trẻ sinh mổ có thể đối mặt với nguy cơ rối loạn tiêu hóa cao hơn do những khác biệt về hệ vi sinh đường ruột ngay từ khi chào đời. Tuy nhiên, điều này không đồng nghĩa với việc trẻ sẽ luôn gặp vấn đề về tiêu hóa, mà phụ thuộc nhiều vào cách chăm sóc và nuôi dưỡng của gia đình. Việc nuôi con bằng sữa mẹ, xây dựng chế độ ăn phù hợp và theo dõi sức khỏe tiêu hóa từ sớm sẽ góp phần hỗ trợ hệ tiêu hóa của trẻ phát triển ổn định hơn.
