Các dưỡng chất giúp tăng cường miễn dịch cho bé sinh mổ

Với trẻ sinh mổ, việc khác nhau về phương thức sinh nở khiến trẻ có nguy cơ chịu những “thiệt thòi” về miễn dịch. Do đó, bé cần được bổ sung đầy đủ các dưỡng chất cần thiết nhằm hỗ trợ tăng cường hệ miễn dịch, giúp con phát triển khỏe mạnh. Vậy các dưỡng chất giúp tăng cường hệ miễn dịch cho bé sinh mổ là những dưỡng chất nào? Đừng bỏ qua những thông tin trong bài viết sau để có được câu trả lời các bố mẹ nhé!

Các thành phần hỗ trợ miễn dịch cần bổ sung cho bé sinh mổ

So với trẻ sinh thường, trẻ sinh mổ sẽ chịu nhiều “thiệt thòi” về miễn dịch. Con không chỉ có nguy cơ “thiếu hụt” kháng thể mà còn thiếu đi sự bảo vệ của hàng rào bảo vệ ruột do mất đi cơ hội tiếp xúc với lợi khuẩn tại đường sinh tự nhiên của mẹ. Để giúp con “bù đắp” phần nào các nguy cơ về miễn dịch do sự khác biệt về phương thức sinh nở, mẹ nên chú ý bổ sung cho con các thành phần hỗ trợ hệ miễn dịch như:

1. Bổ sung kháng thể có cấu trúc tương đồng với kháng thể trong sữa mẹ 

Kháng thể là các protein được hệ thống miễn dịch tạo ra, giúp cơ thể chống lại bệnh tật bằng cách “bắt dính” các virus, vi khuẩn cùng các mầm bệnh khác và loại bỏ chúng ra khỏi cơ thể. Kháng thể tồn tại trong nhiều cơ quan của cơ thể và có trong cả sữa mẹ, đặc biệt là sữa non. [1]  Có 5 loại kháng thể, mỗi loại có một chức năng riêng: [1]

• IgA bảo vệ cơ thể chống lại các tác nhân gây bệnh xâm nhập qua đường tiêu hóa và đường hô hấp.
• IgD hỗ trợ quá trình trưởng thành và hoạt hóa tế bào B.
• IgE giúp giải phóng histamine và các chất hóa học khác vào máu và có thể gây ra các phản ứng dị ứng.
• IgG giúp bảo vệ cơ thể khỏi các bệnh nhiễm trùng do virus và vi khuẩn.
• IgM là tuyến phòng thủ đầu tiên chống lại nhiễm trùng, điều hòa miễn dịch. 

Trong 3 tháng cuối thai kỳ, bé sẽ được nhận một lượng lớn kháng thể IgG từ mẹ qua nhau thai. Sau sinh, sữa non của mẹ cũng sẽ cung cấp kháng thể cho bé, nhiều nhất là kháng thể IgA, tiếp theo là kháng thể IgG, IgM… Tuy nhiên, ở trẻ sinh mổ, việc không trải qua những cơn chuyển dạ cũng như không đi qua đường sinh tự nhiên sẽ khiến trẻ có nguy cơ:

• Thiếu hụt kháng thể IgG nếu sinh sớm: Với trẻ sinh mổ chủ động, do không trải qua quá trình chuyển dạ sinh con nên lượng kháng thể IgG bé nhận được sẽ thấp hơn so với trẻ sinh thường. [2] Nghiên cứu cho thấy lượng kháng thể IgG ở trẻ sinh mổ có thể thấp hơn đến 45% so với trẻ sinh thường. [18]
• Chậm tiếp xúc với sữa non có lượng kháng thể IgA cao: Sinh mổ có thể khiến sữa mẹ chậm về hoặc bé bị tách khỏi mẹ trong thời gian hậu phẫu. Điều này khiến bé chậm được bú sữa non có lượng kháng thể IgA cao [2]. 

Để phần nào khắc phục những vấn đề trên, sau sinh, mẹ nên cố gắng bổ sung kháng thể cho bé thông qua chăm sóc dinh dưỡng. Ưu tiên cho bé bú mẹ vì sữa mẹ, đặc biệt là sữa non sẽ chứa lượng kháng thể dồi dào. Nếu không đủ điều kiện cho bé bú hoặc đã qua giai đoạn bú mẹ, hãy ưu tiên nguồn dinh dưỡng có chứa kháng thể và các thành phần giúp hỗ trợ cơ thể bé tăng sản xuất kháng thể.

2. Lợi khuẩn

Trong quá trình sinh thường qua đường âm đạo, sự tiếp xúc với hệ vi khuẩn âm đạo và đường ruột của mẹ là bước quan trọng cho sự khởi đầu quá trình hình thành hệ vi khuẩn đường ruột ở trẻ sơ sinh. Với trường hợp sinh mổ, trẻ mất đi cơ hội tiếp xúc này [3] khiến hệ vi sinh đường ruột của trẻ có nguy cơ mất cân bằng, kém đa dạng. 

Tình trạng này có thể ảnh hưởng đến miễn dịch của trẻ do đường ruột được xem như trung tâm của hệ miễn dịch khi 70 – 80% tế bào miễn dịch “cư ngụ” tại đây. [4] Nếu hệ vi sinh đường ruột kém đa dạng, trẻ có nguy cơ cao hơn về rối loạn miễn dịch, dị ứng hoặc nhiễm trùng.  [4]

Do đó, với các bé sinh mổ, mẹ cũng nên lưu ý việc bổ sung lợi khuẩn cho bé. Điều này sẽ góp phần củng cố hệ vi sinh đường ruột của trẻ sinh mổ. Từ đó, hỗ trợ bé sinh mổ cải thiện và nâng cao sức đề kháng.

3. Prebiotic, điển hình là HMO

Để nuôi dưỡng, phát triển hệ vi sinh đường ruột, ngoài việc bổ sung lợi khuẩn, mẹ cũng nên chú ý bổ sung chất xơ (prebiotic) vì đây chính là “thức ăn” giúp nuôi dưỡng lợi khuẩn phát triển. Ưu tiên hàng đầu là HMO, carbohydrate hoạt tính sinh học độc đáo, được xem là những prebiotic quan trọng nhất giúp nuôi dưỡng lợi khuẩn đường ruột [5] từ đó giúp cân bằng hệ vi sinh đường ruột. Ngoài ra, HMO đảm nhiệm các vai trò quan trọng như: 

• Kháng khuẩn, kháng virus và chống viêm giúp ngăn ngừa các bệnh truyền nhiễm. 
• Bảo vệ cơ thể chống lại nhiều bệnh nhiễm trùng và làm giảm mức độ nghiêm trọng của bệnh. 
• Thúc đẩy sự phát triển hệ thần kinh và đường ruột của trẻ. [5]

4. Lactoferrin

Lactoferrin là một glycoprotein đa chức năng liên kết sắt, hoạt động như một chất bảo vệ tự nhiên, tham gia vào nhiều hoạt động sinh lý khác nhau của cơ thể như: kháng khuẩn, kháng nấm, kháng virus, chống ký sinh trùng, ngăn ngừa ung thư và chuyển hóa sắt. Lactoferrin mang đến các tác dụng nổi bật như: [6]

• Hỗ trợ cơ thể hấp thu khoáng chất sắt giúp giảm nguy cơ thiếu máu do thiếu sắt
• Hỗ trợ điều hòa hệ thống miễn dịch bằng các tác động đến sự tăng sinh, trưởng thành và hoạt động của các tế bào miễn dịch 
• Hạn chế viêm nhiễm, stress oxy hóa  
• Bảo vệ cơ thể chống lại nhiều bệnh lý khác nhau như nhiễm trùng huyết và tiêu chảy…

Chăm sóc dinh dưỡng đúng cách: Bí quyết giúp bé sinh mổ nhận trọn vẹn các thành phần tăng cường hệ miễn dịch

Để giúp bé sinh mổ nhận được trọn vẹn các dưỡng chất kể trên, mẹ nên:

1. Cố gắng cho bé bú mẹ sớm nhất và lâu nhất 

Các chuyên gia khuyến cáo, sau sinh, mẹ hãy cho bé bú sớm nhất có thể, nuôi con bằng sữa mẹ hoàn toàn trong 6 tháng đầu và kéo dài cho tới khi bé được 2 tuổi hoặc lâu hơn [7]. Bởi sữa mẹ là nguồn dinh dưỡng tốt nhất hỗ trợ sức khỏe cho bé vì: [8]

• Thành phần dễ tiêu hóa, phù hợp hệ tiêu hóa chưa hoàn thiện của trẻ 
• Chứa kháng thể bảo vệ chống nhiễm trùng và tăng cường miễn dịch
• Có lượng chất béo, đường, nước, protein và vitamin phù hợp cho sự phát triển của bé, thúc đẩy tăng cân lành mạnh.
• Thay đổi thành phần để đáp ứng nhu cầu dinh dưỡng của bé theo thời gian. 

Việc phải trải qua ca sinh mổ có thể khiến sữa mẹ chậm về, để kích thích sữa mẹ về, mẹ nên:

• Cho bú theo nhu cầu, đảm bảo bé ngậm đúng khớp: Hãy để bé tự quyết định tần suất cho bú, đặc biệt là trong những ngày đầu, thay vì tuân theo lịch trình cố định. Khi cho con bú, hãy cho bé bú cả hai bên vú – nhớ đổi bên vú sau mỗi lần cho bú và đảm bảo bé ngậm đúng khớp ngậm. Điều này giúp đảm bảo duy trì được nguồn sữa mẹ dồi dào. [9]
• Thực hiện da kề da: Việc tiếp xúc da kề da ngay sau khi sinh giúp điều chỉnh nhiệt độ cơ thể của trẻ sơ sinh và cho trẻ tiếp xúc với các vi khuẩn có lợi từ da mẹ. Những vi khuẩn tốt này bảo vệ trẻ khỏi các bệnh truyền nhiễm và giúp xây dựng hệ miễn dịch. Các nghiên cứu cũng chỉ ra rằng việc tiếp xúc da kề da ngay sau khi sinh cho đến hết cữ bú mẹ đầu tiên còn mang lại nhiều lợi ích khác, chẳng hạn như tăng khả năng trẻ được bú mẹ, tăng lượng sữa, kéo dài thời gian cho con bú và cải thiện tỷ lệ cho con bú hoàn toàn bằng sữa mẹ. [10]  
• Ăn uống, nghỉ ngơi: Bà mẹ cho con bú cần ăn đủ nhóm chất (đạm, tinh bột, chất béo, vitamin, khoáng), uống nhiều nước, tránh rượu bia, cà phê và thuốc lá, đồng thời duy trì tinh thần thoải mái. Ngoài ra, mẹ cho con bú cần nghỉ ngơi đầy đủ, hãy ngủ ít nhất 7–8 giờ/ngày, tranh thủ ngủ khi bé ngủ. Sau sinh, mẹ nên đi bộ, tập yoga sau sinh để tăng tuần hoàn máu, tránh căng thẳng và giảm stress vì stress có thể làm giảm tiết sữa. [11] 
• Lựa chọn nguồn dinh dưỡng có đầy đủ các thành phần hỗ trợ miễn dịch: Mẹ cho con bú nên ưu tiên các thực phẩm giàu vitamin, khoáng chất, chất chống oxy hóa và axit béo omega-3 để tăng cường miễn dịch cho cả mẹ và bé. Những nhóm thực phẩm quan trọng nhất gồm cá béo, sữa chua, rau xanh đậm, trái cây giàu vitamin C, các loại hạt và ngũ cốc nguyên hạt. [11]

Lựa chọn loại sữa phù hợp cho bé sau giai đoạn cai sữa

Sau cai sữa mẹ, mẹ có thể giúp bé nhận được các thành phần hỗ trợ hệ miễn dịch kể trên bằng cách lựa chọn nguồn dinh dưỡng phù hợp. Ưu tiên nguồn dinh dưỡng có sữa non ColosIgG thu hoạch trong 24 giờ có hàm lượng IgG cao và IgHM (Immunoglobulin like Human Milk) là nguyên liệu cao cấp, ứng dụng công nghệ cao để chọn lọc kháng thể có cấu trúc tương đồng với kháng thể người, hỗ trợ tăng cường miễn dịch và hấp thu  tối ưu. Nhóm kháng thể này sẽ tương tác chính xác với các thụ thể miễn dịch ở đường ruột của trẻ; kích thích quá trình miễn dịch và tăng khả năng “chữa lành” niêm mạc ruột ở các tổn thương. Ngoài ra, nguyên liệu này cũng không bị nhận diện là yếu tố lạ nên hạn chế dị ứng.

Mẹ cần lưu ý  đừng nhầm lẫn giữa IgM và IgHM vì chúng có bản chất hoàn toàn khác biệt

• IgM (Immunoglobulin M): Là một lớp kháng thể tự nhiên sẵn có trong hệ miễn dịch của cơ thể người, đóng vai trò phản ứng nhanh khi có tác nhân gây bệnh xâm nhập.
• IgHM (Immunoglobulin like Human Milk): Là nguyên liệu dinh dưỡng cao cấp được tạo ra nhờ công nghệ phân tách phân tử từ sữa non bò. IgHM được chuẩn hóa để có cấu trúc tương đồng với kháng thể trong sữa mẹ, giúp hỗ trợ miễn dịch đặc hiệu và tăng sức đề kháng cho trẻ, đặc biệt là trẻ thiếu sữa mẹ hoặc đã cai sữa.

Bên cạnh IgHM, nguồn dinh dưỡng mẹ chọn cũng nên có các thành phần hỗ trợ hệ miễn dịch quan trọng giúp tạo thành phức hợp dưỡng chất tăng cường hệ miễn dịch cho trẻ như: 

• Lactoferrin: Protein miễn dịch có khả năng kháng khuẩn, cân bằng vi sinh, điều hòa miễn dịch và hỗ trợ cơ thể hấp thu sắt hiệu quả. [6]   
• Synbiotics: Synbiotic gồm các lợi khuẩn (probiotics) như Bifidus kết hợp với chất xơ (prebiotics) như 2’-FL HMO và FOS giúp nuôi dưỡng, phát triển hệ vi sinh đường ruột. Qua đó, tạo hàng rào lợi khuẩn khỏe mạnh và cân bằng, giúp tăng cường miễn dịch đường ruột cho trẻ. 

Xây dựng cho bé chế độ dinh dưỡng hợp lý khi con bước vào giai đoạn ăn dặm

Sau 6 tháng tuổi, ngoài sữa mẹ hoặc sữa công thức, trẻ cần được ăn dặm để đáp ứng nhu cầu về năng lượng và dưỡng chất cho sự phát triển. [15] Khi xây dựng chế độ ăn cho trẻ, bố mẹ cần lưu ý: 

• Chế độ ăn đa dạng: Hãy cho bé ăn đa dạng, đặc biệt nên ăn nhiều rau củ, trái cây giúp bé nhận được đầy đủ vitamin và khoáng chất đáp ứng nhu cầu phát triển. Khi bắt đầu cho bé ăn dặm, bạn nên tuân theo nguyên tắc từ ít đến nhiều, từ mềm đến thô… [15]
• Duy trì việc cho bé uống sữa để giúp bé nhận đủ dinh dưỡng: Trẻ dưới 12 tháng tuổi không cần ăn vặt. Hãy cho bé bú sữa giữa các cữ ăn để đảm bảo nhận đủ dưỡng chất. [15]
• Bổ sung lợi khuẩn thông qua các thực phẩm như sữa chua, thực phẩm lên men: Cha mẹ có thể bổ sung probiotic cho trẻ qua sữa chua, kombucha, miso hoặc các sản phẩm sữa có chứa lợi khuẩn. Đồng thời, tăng cường prebiotic bằng cách đưa nhiều loại trái cây, rau củ, đậu và ngũ cốc nguyên hạt vào chế độ ăn hằng ngày. [16] 
• Đảm bảo trẻ nhận đủ lượng chất lỏng cần thiết và hạn chế các món không lành mạnh: Nước rất quan trọng đối với sức khỏe và sự phát triển của trẻ như giúp điều hòa nhiệt độ cơ thể, vận chuyển chất dinh dưỡng và oxy đến các tế bào, loại bỏ chất thải và hỗ trợ chức năng của các cơ quan quan trọng. Tuy nhiên cần lưu ý rằng trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ chỉ nên uống sữa mẹ hoặc sữa công thức cho đến khi được 6 tháng tuổi. Sau 6 tháng tuổi, ngoài sữa, thì nước lọc nên là nguồn cung cấp chất lỏng chính, hạn chế tối đa việc cho bé uống các loại đồ uống có đường và nước ép trái cây. [17]

Ngoài các lưu ý ở trên, để tăng cường hệ miễn dịch cho trẻ, cha mẹ cũng đừng quên chú ý đến đến việc đảm bảo trẻ ngủ đúng giờ và đủ giấc, vận động thể chất đầy đủ – hợp lý, khám sức khỏe định kỳ, chủng ngừa đầy đủ và đúng lịch. Với trẻ đã đi học, cha mẹ đừng quên tập cho trẻ thói quen rửa tay thường xuyên và đúng cách [16] giúp ngăn ngừa nguy cơ lây nhiễm bệnh.