Nhiều phụ huynh lo lắng khi con ăn tốt nhưng cân nặng vẫn tăng rất chậm, thậm chí đứng cân trong nhiều tháng. Trong những trường hợp này, nguyên nhân không chỉ nằm ở lượng ăn mà còn liên quan đến thiếu hụt vi chất dinh dưỡng – yếu tố âm thầm nhưng ảnh hưởng trực tiếp đến tăng trưởng. Vậy trẻ không tăng cân thiếu chất gì, và làm sao để bổ sung cho đúng?
Vì sao thiếu vi chất khiến trẻ không tăng cân?
Vi chất dinh dưỡng (vitamin và khoáng chất) không cung cấp nhiều năng lượng, nhưng lại đóng vai trò then chốt trong quá trình chuyển hóa, hấp thu và sử dụng dinh dưỡng. Khi thiếu vi chất, dù trẻ ăn đủ đạm, tinh bột hay chất béo, cơ thể vẫn không tận dụng hiệu quả, dẫn đến:
- Ăn kém, mau no
- Hấp thu kém
- Rối loạn tiêu hóa
- Chậm tăng cân kéo dài.
Do đó, đánh giá vi chất là bước quan trọng khi trẻ thiếu cân hoặc chậm tăng trưởng.
Trẻ không tăng cân thiếu chất gì?
1. Thiếu kẽm – nguyên nhân hàng đầu khiến trẻ biếng ăn, chậm tăng cân
Kẽm tham gia vào hoạt động của hơn 300 enzym trong cơ thể, đặc biệt liên quan đến:
- Cảm giác ngon miệngTiêu hóa và hấp thu
- Tăng trưởng tế bào.
Thiếu kẽm, trẻ thường có biểu hiện:
- Ăn kém, biếng ăn kéo dài
- Dễ mắc bệnh nhiễm trùng
- Chậm tăng cân dù khẩu phần không quá ít.
Cách bổ sung:
- Thực phẩm giàu kẽm: thịt đỏ, hải sản, trứng, đậu
- Bổ sung kẽm theo hướng dẫn y tế nếu trẻ biếng ăn rõ rệt.
2. Thiếu sắt làm trẻ mệt mỏi, giảm ăn
Sắt cần thiết cho việc tạo hồng cầu và vận chuyển oxy. Khi thiếu sắt, trẻ dễ:
- Mệt mỏi, uể oải
- Ăn ít hơn bình thường
- Giảm vận động, giảm nhu cầu năng lượng.
Tình trạng này kéo dài có thể khiến trẻ không tăng cân dù ăn không quá kém.
Cách bổ sung:
- Thịt đỏ, gan, trứng, rau xanh đậm
- Kết hợp vitamin C để tăng hấp thu sắt
- Chỉ bổ sung sắt dạng thuốc khi có chỉ định.
3. Thiếu vitamin D – canxi: ảnh hưởng tăng trưởng toàn diện
Vitamin D và canxi không chỉ liên quan đến xương mà còn ảnh hưởng đến:
- Hoạt động cơ
- Chuyển hóa năng lượng
- Sự phát triển thể chất nói chung.
Trẻ thiếu vitamin D – canxi có thể:
- Chậm tăng chiều cao và cân nặng
- Ít vận động, mau mệt
- Dễ quấy khóc, ngủ kém.
Cách bổ sung:
- Tắm nắng hợp lý
- Thực phẩm giàu canxi (sữa, cá nhỏ ăn cả xương)
- Bổ sung vitamin D theo độ tuổi.
4. Thiếu vitamin nhóm B – làm rối loạn chuyển hóa năng lượng
Vitamin nhóm B (B1, B2, B6, B12…) tham gia vào quá trình:
- Chuyển hóa tinh bột, đạm, chất béo
- Tạo năng lượng cho cơ thể.
Khi thiếu vitamin nhóm B, trẻ có thể:
- Ăn kém
- Chậm tăng cân
- Hay mệt, kém linh hoạt.
Cách bổ sung:
- Ngũ cốc nguyên cám, thịt, trứng, sữa
- Đảm bảo khẩu phần đa dạng, tránh ăn đơn điệu kéo dài.
5. Thiếu chất béo và axit béo thiết yếu
Chất béo là nguồn năng lượng quan trọng cho trẻ nhỏ. Nếu khẩu phần quá ít chất béo, trẻ có thể:
- Không đủ năng lượng để tăng cân
- Hấp thu kém các vitamin tan trong dầu (A, D, E, K)
Cách bổ sung:
- Dầu ăn phù hợp cho trẻ (dầu ô liu, dầu cá, dầu mè…)
- Thêm chất béo đúng cách vào bữa ăn dặm.
Trẻ thiếu cân có phải lúc nào cũng do thiếu vi chất?
Không phải mọi trường hợp trẻ thiếu cân đều do thiếu vi chất. Một số nguyên nhân khác cần được xem xét:
- Rối loạn tiêu hóa kéo dài
- Nhiễm ký sinh trùng
- Bệnh lý mạn tính
- Yếu tố di truyền.
Tuy nhiên, thiếu vi chất thường là nguyên nhân phổ biến và dễ bị bỏ sót, đặc biệt khi trẻ ăn được nhưng tăng cân kém.
Cách bổ sung vi chất cho trẻ chậm tăng cân an toàn
- Ưu tiên đa dạng hóa bữa ăn
- Không tự ý bổ sung nhiều loại vi chất cùng lúc
- Theo dõi cân nặng, chiều cao định kỳ
- Tham khảo nhân viên y tế nếu trẻ chậm tăng cân kéo dài.
Việc bổ sung vi chất đúng – đủ – đúng thời điểm quan trọng hơn việc bổ sung càng nhiều càng tốt.
Khi nào cần đưa trẻ đi khám dinh dưỡng?
Cha mẹ nên đưa trẻ đi khám nếu:
- Trẻ không tăng cân trong 2–3 tháng liên tiếp
- Cân nặng thấp hơn chuẩn theo tuổi
- Trẻ biếng ăn kéo dài, mệt mỏi
- Đã điều chỉnh chế độ ăn nhưng không cải thiện.
Thăm khám giúp xác định chính xác trẻ không tăng cân thiếu chất gì, từ đó có hướng can thiệp phù hợp.
Kết luận
Khi băn khoăn trẻ không tăng cân thiếu chất gì, cha mẹ cần hiểu rằng vi chất dinh dưỡng đóng vai trò then chốt trong tăng trưởng. Thiếu kẽm, sắt, vitamin D, vitamin nhóm B hay chất béo đều có thể khiến trẻ ăn kém và chậm tăng cân. Việc bổ sung cần dựa trên đánh giá cụ thể, kết hợp chế độ ăn hợp lý và theo dõi y tế, để giúp trẻ tăng trưởng khỏe mạnh và bền vững.
