Nhiệt độ cao trong mùa nắng nóng có xu hướng ngày càng tăng do biến đổi khí hậu. Khi thời tiết nóng bức kèm theo độ ẩm cao chính là lúc các loại vi khuẩn, siêu vi… “thừa cơ” tấn công gây bệnh cho trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ có miễn dịch chưa hoàn thiện [1]. Điều này còn đặc biệt đáng lo ngại hơn với trẻ sinh mổ gặp nhiều bất lợi về miễn dịch từ khi chào đời [2]. Sau đây là cảnh báo về các bệnh mùa nắng nóng thường gặp để giúp mẹ chủ động phòng ngừa từ hôm nay.
Các bệnh mùa nắng nóng thường gặp ở trẻ nhỏ mẹ cần cảnh giác
Bệnh nhiễm trùng theo mùa từ lâu vốn đã được quan tâm nhưng không phải mẹ nào cũng hiểu rõ để cảnh giác phòng ngừa, đặc biệt là mẹ có con sinh mổ. Do đó, Hello Bacsi sẽ cùng mẹ “điểm danh” ngay 3 nhóm bệnh lý hoành hành trong mùa nóng để giúp mẹ chủ động phòng ngừa sớm cho con.
1. Viêm đường hô hấp
Nhiễm trùng hô hấp cấp tính gây ra bệnh tật và tử vong đáng kể, đặc biệt là ở trẻ dưới 5 tuổi [3]. Như đã đề cập, mùa nắng nóng là thời điểm giúp vi khuẩn, virus… dễ sinh sôi, phát triển và tồn tại lâu hơn [1]. Theo một nghiên cứu ở Việt Nam, một số virus gây nhiễm trùng hô hấp như virus hợp bào hô hấp (RSV) thường bùng phát vào những tháng nóng, đặc biệt là cuối hè hoặc như virus cúm A cũng thường phát triển vào tháng 4 đến tháng 6 [3].
Đối với trường hợp sinh mổ, trẻ vốn dễ gặp các vấn đề hô hấp như thở khò khè, khó thở, ho ra dịch đờm nhầy, hen suyễn…sau sinh do dịch ối còn sót trong phổi thay vì được “tống khứ” ra ngoài như trẻ sinh thường được trải qua các cơn co thắt từ ống sinh [2], [4]. Bên cạnh đó, sinh mổ khiến sữa mẹ về chậm dẫn đến nguy cơ trì hoãn cho bé bú hoặc rút ngắn thời gian nuôi con bằng sữa mẹ [5]. Khi bé không được bú mẹ và không nhận được những kháng thể bảo vệ, nguy cơ mắc các bệnh nhiễm trùng đường hô hấp cũng tăng lên [6], đặc biệt trong thời tiết nắng nóng đáng lo ngại.
2. Tiêu chảy, rối loạn tiêu hóa
Trong mùa nắng nóng, nhiệt độ cao thường khiến thức ăn dễ ôi thiu nếu không được bảo quản đúng cách. Nói cách khác, nhiệt độ cao khiến vi khuẩn như Salmonella, E. coli…phát triển thần tốc và sản sinh độc tố gây hư hỏng thức ăn. Đây chính là nguyên nhân tiêu biểu dẫn đến tiêu chảy, ngộ độc thực phẩm ở trẻ. Ngoài ra, trẻ hay khát nước trong mùa nóng nên dễ uống phải các loại nước giải khát không đảm bảo vệ sinh dẫn đến nhiễm trùng tiêu hóa [1], [7].
Với trẻ sinh mổ, nhiễm trùng tiêu hóa có thể cần được quan tâm hơn. Nghiên cứu cho thấy có tới 70–80% tế bào miễn dịch nằm ngay tại đường ruột nên có mối liên hệ chặt chẽ giữa hệ vi sinh vật, lớp niêm mạc ruột và hệ thống miễn dịch tại chỗ. Đồng thời, hệ vi sinh đường ruột còn có sức ảnh hưởng mạnh mẽ đến khả năng miễn dịch toàn thân [8]. Tuy nhiên, sinh mổ khiến trẻ bỏ lỡ việc tiếp xúc với lợi khuẩn từ âm đạo của mẹ. Thay vào đó các hại khuẩn từ bệnh viện có ưu thế “xâm chiếm” đường ruột trẻ. Điều này vô tình khiến hàng rào miễn dịch đường ruột của trẻ yếu kém hơn so với trẻ sinh thường nên rất dễ gặp rắc rối về tiêu hóa [2], [4].
3. Bệnh tay chân miệng
Bệnh Tay Chân Miệng là một bệnh truyền nhiễm phổ biến ở trẻ em dưới 5 tuổi, do các chủng virus đường ruột thuộc họ Picornaviridae gây ra, điển hình như EV-A71, CV-A16 và CV-A6. Bệnh đặc trưng qua các triệu chứng như phát ban dạng phỏng nước ở lòng bàn tay, lòng bàn chân, mông hoặc lưỡi; sốt cao; loét miệng; đau họng [9].
Bệnh này thường gặp khi thời tiết nắng nóng, khả năng lây lan cao đặc biệt là liên quan đến vệ sinh cá nhân và môi trường nên phụ huynh cần chú ý cảnh giác [1]. Như đã đề cập, trẻ sinh mổ nguy cơ miễn dịch kém do không tiếp xúc lợi khuẩn từ ống sinh, chậm bú mẹ, trì hoãn da kề da… nên nguy cơ mắc bệnh truyền nhiễm sẽ tăng lên [4], [5], [6]. Do đó, mẹ nên chủ động nâng cao đề kháng cho trẻ sinh mổ trong mùa nắng nóng.
Phòng bệnh mùa nắng cho trẻ: Mẹ nên làm gì?
Khi tác nhân gây bệnh có cơ hội hoành hành trong mùa nóng, mẹ cần chủ động phòng bệnh cho trẻ bằng một số giải pháp sau.
1. Tăng sức đề kháng cho trẻ mỗi ngày thông qua việc chăm sóc dinh dưỡng
Sự trưởng thành của hệ miễn dịch và phản ứng của cơ thể trước tình trạng viêm nhiễm phụ thuộc rất lớn vào chế độ dinh dưỡng. Nếu thiếu hụt protein và các axit amin, các chức năng phòng thủ tự nhiên của cơ thể sẽ bị suy yếu, nhất là khi trẻ đang bị ốm [10]. Do đó, mẹ nên ưu tiên bổ sung các dưỡng chất có lợi cho hệ miễn dịch của trẻ qua chế độ ăn uống chẳng hạn như:
- Protein: Trong đó, ưu tiên các thực phẩm giàu axit amin là arginine và glutamine cần cho hoạt động của hệ miễn dịch và quá trình lành vết thương. Đồng thời, thực phẩm giàu các peptide hoạt tính sinh học cũng có tác dụng điều hòa miễn dịch. Mặc dù protein từ sữa thường được ưu tiên cho trẻ nhưng protein từ thực vật và động vật cũng rất quan trọng [10].
- Chất béo: DHA nói riêng và các axit béo Omega-3 nói chung đã được chứng minh là có khả năng điều hòa cả hệ miễn dịch bẩm sinh lẫn hệ miễn dịch thích nghi [10].
- Prebiotics: Đây là thành phần ảnh hưởng đến hoạt động của hệ vi sinh vật đường ruột. Việc tiêu thụ prebiotic sẽ làm tăng lợi khuẩn tốt cho sức khỏe, mang đến lợi ích cho hệ miễn dịch [10].
- Các vi chất dinh dưỡng: Vitamin A, B6, C, D, E…đóng vai trò quan trọng với miễn dịch bẩm sinh lẫn miễn dịch thích ứng. Ví dụ như vitamin A tăng cường hàng rào bảo vệ cơ học và hỗ trợ các chức năng miễn dịch không đặc hiệu của niêm mạc bằng cách thúc đẩy tiết chất nhầy (mucin); vitamin B6 tham gia vào chức năng miễn dịch bằng cách kích thích sản sinh Interleukin-2 (IL-2); vitamin C thúc đẩy sự phát triển của các tế bào miễn dịch để tiêu diệt vi khuẩn và sản sinh kháng thể hiệu quả…[10]
- Các khoáng chất: Trong đó có kẽm duy trì sự cân bằng và thúc đẩy sự phát triển của các tế bào NK, bạch cầu trung tính giúp hệ miễn dịch bẩm sinh phản ứng nhanh chóng với mầm bệnh; đồng có khả năng tiêu diệt vi khuẩn trực tiếp, cần cho hoạt động của hệ miễn dịch trung gian tế bào và quá trình hình thành các kháng thể đặc hiệu; sắt cần cho sự tăng sinh và trưởng thành của tế bào miễn dịch, đặc biệt là tế bào lympho phụ thuộc vào sắt…[10]
Trong giai đoạn đầu, mẹ nên duy trì cho bé bú mẹ nhưng khi trẻ đến tuổi ăn dặm thì mẹ nên ưu tiên bổ sung thực phẩm giàu các dưỡng chất kể trên. Tuy nhiên, dù trẻ đã ăn thức ăn rắn thì sữa vẫn là nguồn dinh dưỡng quan trọng, đặc biệt là với trẻ sinh mổ có nguy cơ miễn dịch yếu hơn trẻ sinh thường. Do đó, khi chọn nguồn sữa cho con mẹ vẫn nên ưu tiên sữa có chứa các dưỡng chất vàng giúp củng cố “áo giáp” miễn dịch như:
- Kháng thể IgG: Đây là kháng thể dồi dào trong sữa non giúp xây dựng hàng rào miễn dịch thụ động bảo vệ trẻ sơ sinh [11]. Do đó, bí quyết ở đây là mẹ nên ưu tiên sản phẩm có chứa sữa non thu trong 24 giờ. Sữa non đậm đặc kháng thể IgG sẽ giúp trẻ được bảo vệ tốt nhất trước các tác nhân gây bệnh trong mùa nóng.
- Lactoferrin: Đây là một thành phần của whey protein (đạm whey) có trong sữa mẹ, không chỉ giúp chống lại vi khuẩn, virus…gây bệnh, điều hòa hệ miễn dịch mà còn còn có ái lực cao với sắt để cân bằng lượng sắt trong cơ thể cũng như hỗ trợ trẻ hấp thu sắt hiệu quả, nhất là các bé sinh mổ miễn dịch yếu do dự trữ sắt kém [12], [13].
- IgHM: Đây là protein phân lập từ sữa non bò nhưng được chọn lọc bằng công nghệ cao để đảm bảo tương đồng cao với protein trong sữa mẹ giúp bù đắp thiếu hụt kháng thể cho trẻ sinh mổ.
- Synbiotics: Đây là hệ dưỡng chất gồm probiotic và prebiotic. Trong đó, probiotic là lợi khuẩn Bifidus, còn prebiotic chính là thức ăn của chúng gồm có 2’-FL HMO và FOS. Việc bổ sung đồng thời cả lợi khuẩn lẫn nguồn dinh dưỡng nuôi sống chúng (prebiotic) sẽ giúp hệ vi sinh đường ruột của bé phát triển thần tốc, mang lại hiệu quả hiệp đồng trong việc củng cố miễn dịch đường ruột để trẻ nhỏ nói chung và trẻ sinh mổ nói riêng để “đánh bại” sự tấn công của mầm bệnh trong mùa nóng.
2. Chú ý giữ vệ sinh cho trẻ và gia đình
Việc giữ vệ sinh và bảo vệ không gian sống của gia đình có ý nghĩa quan trọng trong việc phòng ngừa bệnh tật cho trẻ trong mùa nóng. Vì vậy, mẹ cần chú ý [15]:
- Rửa tay thường xuyên cũng như là dạy trẻ rửa tay đúng cách bằng nước và xà phòng.
- Đảm bảo môi trường sống xung quanh an toàn, sạch sẽ bằng cách vệ sinh các bề mặt chung, khử khuẩn đồ chơi của con, xử lý các nơi đọng nước…
- Tránh để trẻ dùng chung đồ đạc hoặc tiếp xúc với người có dấu hiệu nhiễm bệnh.
- Đảm bảo gia đình luôn ăn chín uống sôi, lựa chọn thực phẩm tươi ngon, nguồn gốc rõ ràng, cho trẻ uống đủ nước.
- Hạn chế ra khỏi nhà trong mùa nắng nóng. Nếu có nhu cầu đưa trẻ ra ngoài, cần chú ý việc che chắn như đội nón, đeo kính, đeo khẩu trang, mặc áo khoác…
3. Tiêm chủng đúng lịch để bảo vệ trẻ khỏi những bệnh lý nguy hiểm
Hàng triệu trẻ được tiêm chủng hàng năm một cách an toàn. Đây chính là “lá chắn” miễn dịch bảo vệ bé tốt nhất trong giai đoạn đầu đời, đặc biệt là trẻ sinh mổ. Việc cho bé tiêm chủng đầy đủ theo lịch khuyến cáo chính là cách cung cấp sự bảo vệ từ sớm trước khi trẻ tiếp xúc với bất kỳ căn bệnh nguy hiểm nào [14]. Đối với những bệnh thường hoành hành trong mùa nóng nhưng có thể phòng ngừa như nhiễm virus hợp bào hô hấp (RSV), cúm, tiêu chảy… thì mẹ nên chủ động cho trẻ đi tiêm phòng đúng lịch [15].
Có thể thấy việc hiểu rõ về các nguy cơ bệnh lý trong mùa nắng nóng là bước đầu tiên để bảo vệ trẻ hiệu quả, đặc biệt là trẻ sinh mổ. Tiếp theo, mẹ cần ưu tiên các giải pháp hỗ trợ tốt nhất cho miễn dịch của con như chăm sóc dinh dưỡng, tiêm phòng và đảm bảo an toàn vệ sinh. Đồng thời, đừng quên theo dõi sát các dấu hiệu sức khỏe của trẻ để có sự can thiệp y tế kịp thời nhé!
