Đối với một số mẹ, sinh mổ là cách giúp mẹ tránh biến chứng hoặc tránh nỗi sợ “vượt cạn”. Thế nhưng, sinh mổ có thể khiến trẻ “đối mặt” với những bất lợi về sức khỏe, nhất là nguy cơ miễn dịch kém. Nếu mẹ được chỉ định sinh mổ, đừng bỏ qua bài viết bên dưới bởi các thông tin trong bài sẽ giúp ba mẹ hiểu rõ hơn về việc nên làm gì để bù đắp miễn dịch cho trẻ sinh mổ.
Trẻ sinh mổ với nguy cơ miễn dịch kém có thể phải đối mặt với điều gì?
Những năm gần đây, tỷ lệ sinh mổ tăng cao khiến bức tranh về sức khỏe của trẻ sinh mổ ngày càng rõ ràng hơn qua các nghiên cứu. Sau đây là những nguy cơ đáng chú ý mà mẹ cần biết về vấn đề của trẻ sinh mổ:
1. Các bệnh nhiễm trùng
Sự phát triển của hệ miễn dịch luôn gắn liền với sự phát triển và thành phần của hệ vi sinh đường ruột [1]. Trong khi trẻ sinh thường được tiếp xúc với lợi khuẩn khi đi qua âm đạo của mẹ thì trẻ sinh mổ bỏ lỡ cơ hội này. Thay vào đó, đường ruột của trẻ sinh mổ bị “xâm chiếm” bởi các hại khuẩn từ môi trường bệnh viện. Chính vì sự khác biệt về hệ vi sinh vật đường ruột do phương thức sinh, trẻ sinh mổ có nguy cơ mắc bệnh nhiễm trùng tiêu hóa, hô hấp cao hơn trẻ sinh thường [2].
Không những vậy, trẻ sinh mổ còn có nguy cơ thiếu hụt 2 kháng thể quan trọng đó là IgG và IgA. IgG là kháng thể được mẹ truyền cho bé qua nhau thai, giúp bảo vệ trẻ chống lại sự tấn công của nhiều bệnh tác nhân gây hại sau sinh. Nghiên cứu cho thấy so với trẻ sinh thường, lượng kháng thể IgG ở trẻ sinh mổ có thể thấp hơn khoảng 45%. [10]
Bên cạnh đó, trẻ sinh mổ cũng có nguy cơ bị thiếu hụt sữa non chứa hàm lượng IgA cao do sinh mổ khiến sữa mẹ chậm về. Kháng thể IgA là kháng thể chính tại bề mặt niêm mạc da, niêm mạc hô hấp, tiêu hóa, niệu dục… có tác dụng ngăn chặn các tác nhân gây bệnh trước khi chúng xâm nhập .[15]
2. Khò khè và hen suyễn
Khi sinh thường, chất lỏng trong phổi của trẻ sẽ được đẩy ra nhờ các cơn co thắt. Điều này giúp trẻ hô hấp dễ dàng hơn sau sinh. Ngược lại, trẻ sinh mổ sẽ bỏ qua quá trình đào thải này nên trong phổi thường còn sót dịch, dẫn đến tình trạng thở khò khè, khó thở, ho ra dịch đờm nhầy…sau sinh [3]. Đồng thời, nghiên cứu cho thấy việc không đi qua ống sinh để tiếp xúc với lợi khuẩn và tống dịch ra ngoài cũng trẻ sinh mổ có nguy cơ mắc hen suyễn cao hơn so với trẻ sinh thường [2].
3. Các bệnh về tiêu hóa
Sinh mổ ảnh hưởng đến sự đa dạng hệ vi sinh vật đường ruột của trẻ sơ sinh. Các nghiên cứu cho thấy sinh mổ liên quan đến nhiều bệnh lý ở trẻ như viêm dạ dày ruột, bệnh viêm ruột, bệnh celiac… Khi sự mất cân bằng hệ vi sinh đường ruột xảy ra do sinh mổ, trẻ sẽ dễ bị rối loạn tiêu hóa dẫn đến các tình trạng như đau bụng, trào ngược dạ dày, táo bón… [4].
4. Nguy cơ thiếu máu do thiếu sắt
Thủ thuật sinh mổ có thể làm giảm lượng máu từ nhau thai truyền sang bé, dẫn đến các chỉ số huyết học liên quan đến sắt kém hơn ở trẻ sinh mổ [5]. Thiếu máu do thiếu sắt nếu xảy ra sớm có thể ảnh hưởng lâu dài đến trí tuệ, vận động và hành vi của trẻ [5]. Không những vậy, vì sắt cũng giữ vai trò quan trọng đối với hệ miễn dịch nên việc dự trữ sắt kém ở trẻ sinh mổ cũng gây ra bất lợi đối với khả năng miễn dịch của trẻ [6].
5. Tăng nguy cơ mắc các bệnh mạn tính trong tương lai
Các bệnh viêm mạn tính (CIDs) bao gồm nhiều bệnh như viêm ruột (Crohn, viêm loét đại tràng), viêm khớp dạng thấp, bệnh Celiac và tiểu đường. Theo một nghiên cứu, sinh mổ có liên quan đến việc làm tăng nguy cơ mắc các bệnh viêm mạn tính (CIDs) ở trẻ. Nguyên nhân có thể do trẻ ít tiếp xúc với lợi khuẩn ngay từ đầu, dẫn đến hệ vi sinh đường ruột hình thành chậm hơn, từ đó làm suy giảm quá trình trưởng thành của hệ thống miễn dịch niêm mạc [7].
Trẻ sinh mổ với nguy cơ hệ miễn dịch kém phải làm sao? 3 bí quyết tăng cường hệ miễn dịch mẹ cần nhớ
Với những nguy cơ sức khỏe kể trên, cha mẹ nên làm gì để tăng cường hệ miễn dịch cho trẻ sinh mổ là vấn đề nhận được nhiều sự quan tâm. Sau đây là 3 cách tăng cường hệ miễn dịch cho bé:
1. Chăm sóc dinh dưỡng giúp tạo nền tảng đề kháng cho trẻ
Theo khuyến cáo, mẹ nên nuôi con bằng sữa mẹ trong ít nhất 6 tháng đầu đời và nên duy trì đến khi trẻ 2 tuổi hoặc lâu hơn. Việc cho bé bú mẹ mang lại nhiều lợi ích sức khỏe cho trẻ, chẳng hạn như giúp trẻ ít mắc bệnh hơn giai đoạn đầu đời, nuôi dưỡng trí tuệ, giảm nguy cơ béo phì….[8] Trong đó, mẹ không nên bỏ qua việc cho bé bú sữa non. Đây là loại sữa đầu tiên được tiết ra sau sinh có chứa nhiều kháng thể, protein hỗ trợ miễn dịch, tiêu hóa và sức khỏe tổng thể của trẻ sơ sinh [9].
Tuy nhiên, đối với mẹ sinh mổ thì việc cho bé bú sớm thường bị trì hoãn do bé bị tách khỏi mẹ sau sinh, khả năng bú kém, sữa mẹ không đủ….[8] Do đó, việc chuẩn bị nguồn sữa dự phòng hỗ trợ bé tăng cường hệ miễn dịch là rất quan trọng. Nếu lo lắng về nguy cơ sữa về chậm sau sinh, mẹ nên chuẩn bị thêm nguồn dinh dưỡng cho con có nhiều thành phần có lợi cho hệ miễn dịch của trẻ như:
- Kháng thể IgG: Khi chọn công thức sữa, mẹ nên ưu tiên sản phẩm có chứa sữa non thu trong 24 giờ vì nguồn sữa này giàu kháng thể IgG sẽ giúp “bù đắp” lượng kháng thể IgG thiếu hụt cho trẻ khi sinh mổ. Nghiên cứu cho thấy khi sinh mổ, lượng kháng thể IgG mà trẻ nhận được từ mẹ qua nhau thai sẽ thấp hơn khoảng 45% so với trẻ sinh thường nếu sinh sớm. [10]
- Lactoferrin: Đây là là một thành phần của whey protein (đạm whey) có trong sữa mẹ, không chỉ giúp chống lại vi khuẩn, virus…gây bệnh, điều hòa hệ miễn dịch mà còn còn có ái lực cao với sắt để cân bằng lượng sắt trong cơ thể cũng như hỗ trợ trẻ hấp thu sắt hiệu quả [11].
- IgHM: Đây là protein phân lập từ sữa non bò nhưng được chọn lọc bằng công nghệ cao có cấu trúc tương đồng cao với kháng thể trong sữa mẹ giúp tăng cường miễn dịch hiệu quả và tự nhiên hơn. Tuy nhiên, mẹ cần lưu ý, thuật ngữ IgHM sẽ khác với kháng thể IgM trong miễn dịch học. IgM là kháng thể do hệ miễn dịch sản xuất còn IgHM là protein được chọn lọc từ phân tử protein có trong sữa bò non, có chứa nhóm kháng thể có cấu trúc tương đồng với kháng thể trong sữa mẹ, được ứng dụng trong các sản phẩm dinh dưỡng cho trẻ nhỏ.
- Synbiotics: Hệ dưỡng chất gồm probiotic và prebiotic. Trong đó, probiotic là những vi khuẩn có lợi, chẳng hạn như lợi khuẩn Bifidus, còn prebiotic chính là thức ăn của chúng gồm 2’-FL HMO và FOS. Việc bổ sung cả probiotic và prebiotic sẽ giúp lợi khuẩn tăng lên, mang lại hiệu quả hiệp đồng trong việc củng cố miễn dịch đường ruột để giúp trẻ sinh mổ khỏe mạnh như trẻ sinh thường.
Khi trẻ bước sang giai đoạn ăn dặm và lớn hơn, mẹ nên chú ý cho bé ăn uống đa dạng đủ chất, đặc biệt là bổ sung đủ các vitamin và dưỡng chất giúp củng cố hệ miễn dịch như [12]:
- Vitamin A (Beta Carotene): Là chất chống oxy hóa, bảo vệ tế bào khỏi tổn thương do gốc tự do. Có nhiều trong khoai lang, bí đỏ, cà rốt, bông cải xanh, rau chân vịt…
- Vitamin C: Giúp tạo collagen, hỗ trợ lành vết thương và cũng là chất chống oxy hóa. Có nhiều trong trái cây họ cam quýt, bông cải xanh…
- Vitamin E: Chống oxy hóa mạnh, giúp giảm viêm trong cơ thể. Nguồn thực phẩm gồm các loại hạt, hạt giống, quả bơ…
- Kẽm (Zinc): Quan trọng cho hệ miễn dịch, từ việc duy trì hàng rào da đến tạo enzyme. Có trong đậu, hạt, hải sản, thịt gia cầm…
- Omega-3: Giúp giảm viêm, có nhiều trong cá ngừ trắng, cá hồi, hạt chia, hạt lanh, cá mòi…
2. Chăm sóc sinh hoạt
Bên cạnh việc chăm sóc dinh dưỡng, việc làm thế nào để tăng cường miễn dịch tự nhiên cho trẻ nhỏ nói chung và trẻ sinh mổ nói riêng cũng được nhiều mẹ quan tâm. Sau đây là một vài lời khuyên giúp mẹ áp dụng hàng ngày để nuôi con khỏe mạnh [12], [13]:
- Đảm bảo trẻ ngủ đủ giấc, chẳng hạn như trẻ sơ sinh có thể cần được ngủ 12 – 16 tiếng mỗi ngày, còn trẻ lớn hơn cần ngủ từ 8 – 10 tiếng mỗi ngày.
- Khuyến khích trẻ vận động, chẳng hạn như đi bộ hoặc vui chơi ngoài trời.
- Đảm bảo vệ sinh, đặc biệt là khuyến khích trẻ rửa tay thường xuyên.
3. Chủng ngừa đầy đủ – đúng lịch
Chủng ngừa là “lá chắn” an toàn và hữu hiệu nhất giúp bảo vệ trẻ trước những căn bệnh nguy hiểm có thể đe dọa đến tính mạng. Việc tiêm chủng đầy đủ theo đúng lộ trình không chỉ giúp trẻ sơ sinh phòng tránh bệnh tật mà còn là giải pháp tối ưu hóa chi phí chăm sóc sức khỏe về lâu dài. Đặc biệt là đối với trẻ sinh mổ, ba mẹ cần đặc biệt lưu tâm đến việc chủng ngừa cho con để bù đắp những thiếu hụt về mặt đề kháng, đảm bảo trẻ phát triển khỏe mạnh như trẻ sinh thường [14].
Hành trình tăng cường miễn dịch cho trẻ sinh mổ là một cuộc đua tiếp sức. Mặc dù ban đầu trẻ thường đối mặt với nhiều nguy cơ sức khỏe do miễn dịch yếu kém nhưng ba mẹ vẫn có thể chủ động “hóa giải” những vấn đề này thông qua việc chăm sóc trẻ sinh mổ khoa học, đúng cách. Sự chuẩn bị chu đáo của mẹ, đặc biệt là trong chăm sóc dinh dưỡng sẽ giúp trẻ sinh mổ tăng miễn dịch hiệu quả, tự nhiên từ bên trong.
