Sữa mẹ là nguồn dinh dưỡng tốt nhất cho trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ, đây cũng là lá chắn giúp bảo vệ sức khỏe của trẻ trước những tác nhân gây bệnh. Nhưng bạn đã bao giờ thắc mắc “sữa mẹ có vị gì” chưa?
Hãy cùng Hello Bacsi khám phá những thông tin thú vị về sữa mẹ qua bài viết bên dưới.
Vị của sữa mẹ như thế nào?
Nuôi con bằng sữa mẹ là cách tự nhiên và tốt nhất để nuôi trẻ sơ sinh, đồng thời ảnh hưởng tích cực đến sự phát triển và sức khỏe của trẻ. Sữa mẹ là thức ăn hoàn hảo cho trẻ sơ sinh, được nhiều người gọi là “mô sống” [1] vì nó không chỉ duy trì sự cân bằng lý tưởng của các chất dinh dưỡng mà còn chứa vô số thành phần hoạt tính sinh học như immunoglobulin, hormone, oligosaccharides và các thành phần khác [2].
Cụ thể, theo các nhà nghiên cứu, sữa mẹ được tạo thành từ hàng trăm chất khác nhau, bao gồm protein, chất béo, carbohydrate, vitamin, khoáng chất, nước, enzyme và hormone. Các thành phần này lại không cố định mà bị ảnh hưởng bởi nhiều yếu tố, dẫn đến mùi vị của sữa của mỗi người cũng khác nhau [3]. Bên cạnh các thành phần quan trọng đã biết, trong những năm gần đây, khoa học đã làm sáng tỏ thêm nhiều dưỡng chất nổi bật có mặt tự nhiên trong sữa mẹ như HMO (Human Milk Oligosaccharides) và MFGM (Milk Fat Globule Membrane).
Trong đó, HMO là glycan đa chức năng, có sẵn tự nhiên trong sữa mẹ. Chúng đặc biệt thú vị vì số lượng và sự đa dạng về cấu trúc của chúng. Khác với lactose, HMO không tiêu hóa được nên sẽ trở thành thức ăn của lợi khuẩn và giúp hệ vi sinh vật đường ruột phát triển, qua đó hỗ trợ sức khỏe tiêu hóa và hệ miễn dịch của bé [3].
MFGM (Milk Fat Globule Membrane) là lớp màng bao quanh các giọt chất béo trong sữa. Lớp màng này có cấu tạo chứa phospholipid và glycolipid cùng với nhiều protein hoạt tính sinh học như lactoferrin, mucin…. Chính vì cấu trúc độc đáo này, MFGM là một phức hợp dưỡng chất, giúp hỗ trợ sức khỏe hàng rào biểu mô ruột, tăng cường sức khỏe hệ miễn dịch, phát triển não bộ và nhận thức [4].
Theo khảo sát, các bà mẹ đã mô tả mùi vị của sữa mẹ như sau:
- Phổ biến nhất là sữa có vị gần giống như sữa hạnh nhân có đường
- Vị dưa leo hoặc dưa lưới
- Vị gần giống như nước đường hoặc mật ong
- Vị ngọt và béo ngậy như kem tan chảy [5]
Vị sữa có thể thay đổi tùy người mẹ, tùy ngày, tùy món ăn mẹ ăn trước đó [6]. Ngoài ra, các sản phụ còn cho rằng sữa mẹ còn có thêm các hương vị đến từ thực phẩm mà họ ăn hằng ngày như hành tỏi, thức ăn cay hoặc các món ăn của nhiều vùng miền khác [5].
Các giai đoạn của sữa mẹ
Quá trình sản xuất sữa mẹ bắt đầu trong thời kỳ mang thai, nhưng không vì thế mà lượng sữa tiết ra nhiều sau khi sinh [7]. Trong vài ngày đầu, lượng sữa sẽ tiết ra rất ít và tăng dần những ngày sau đó. Thời gian thay đổi lượng sữa sẽ khác nhau ở mỗi bà mẹ và thời gian sẽ dài hơn đối với những người lần đầu làm mẹ.
Mặt khác, trong hai tuần đầu sau khi đứa trẻ ra đời, sữa mẹ sẽ tiến triển qua ba giai đoạn chính [8]. Dù thay đổi xuyên suốt các giai đoạn, sữa mẹ luôn duy trì các dưỡng chất đặc trưng như HMO – nuôi dưỡng lợi khuẩn và tăng cường miễn dịch – và MFGM, giàu phospholipid và protein hoạt tính sinh học giúp hỗ trợ phát triển não bộ và hàng rào bảo vệ ruột.
Các giai đoạn chính bao gồm sữa non, sữa chuyển tiếp và sữa trưởng thành.
1. Sữa non
Loại sữa đầu tiên, có ở cuối thai kỳ và trong vài ngày đầu sau sinh. Sữa non thường đặc, màu vàng, dễ kết dính, chứa nhiều protein, các yếu tố tăng trưởng, tế bào bạch cầu, kháng thể và đặc biệt là Immunoglobulin A (IgA) giúp bé chống lại nhiễm trùng. Đây cũng là một loại thuốc nhuận tràng tự nhiên giúp ngăn ngừa bệnh vàng da ở trẻ sơ sinh bằng cách loại bỏ phân su (phân sệt và đen) trong cơ thể bé [9].
2. Sữa chuyển tiếp
Khi ở giai đoạn từ 3 đến 5 ngày sau khi sinh, sữa mẹ sẽ chuyển đổi thành sữa chuyển tiếp, đây là tổ hợp sữa non và sữa trưởng thành. Loại sữa này sẽ dần dần chuyển hẳn sang sữa trưởng thành trong vài ngày hoặc một tuần sau đó [13].
3. Sữa trưởng thành
Đây là loại sữa có hàm lượng protein thấp hơn sữa non nhưng lại có hàm lượng chất béo và carbohydrate cao hơn. Sữa trưởng thành chứa khoảng 90% nước để đáp ứng nhu cầu chất lỏng của bé [14].
Sữa mẹ được xem là “siêu thực phẩm” cho trẻ sơ sinh, một phần quan trọng nhờ hàm lượng Human Milk Oligosaccharides (HMOs) rất cao. Các tổng quan gần đây cho thấy tổng nồng độ HMO cao nhất ở sữa non, sau đó giảm dần khi sữa chuyển sang giai đoạn chuyển tiếp và sữa trưởng thành. HMO không được bé tiêu hóa trực tiếp mà đóng vai trò như prebiotic: nuôi dưỡng lợi khuẩn ruột và góp phần định hình hệ vi sinh, miễn dịch niêm mạc và hàng rào bảo vệ ruột ngay từ giai đoạn sớm [12].
Ngoài HMO, một thành phần quan trọng trong sữa mẹ là đạm. Theo đó, đạm sữa mẹ bao gồm hỗn hợp whey, casein và nhiều loại peptide khác nhau. Đạm casein là đạm được tiêu hóa – hấp thu chậm, giúp bé no lâu, còn đạm whey là loại đạm dễ tiêu hóa, ở dạng lỏng, giúp bé hấp thu nhanh.Tỷ lệ đạm whey và casein trong sữa non là 90:10 [15] [16]
Đạm whey tiêu biểu có trong sữa non gồm alpha-lactalbumin, lactoferrin và IgA tiết. Trong đó, alpha-lactalbumin chiếm hàm lượng cao trong sữa có vai trò cung cấp các axit amin thiết yếu, cải thiện khả năng hấp thu dinh dưỡng của bé [1]. Đối với đạm casein, sữa mẹ chỉ chứa β-casein A2. Khi được tiêu hóa, loại đạm này không tạo ra BCM-7, một peptide có thể tác động lên thụ thể opioid trong đường ruột, làm chậm nhu động và kéo dài thời gian tiêu hóa. Nhờ đó, sữa mẹ thường dễ tiêu hóa hơn và ít gây ra các triệu chứng khó chịu ở đường tiêu hóa cho trẻ.
Mùi vị của sữa mẹ chịu ảnh hưởng những yếu tố nào?
Một số bé sẽ không để ý đến sự thay đổi mùi vị của sữa mẹ, nhưng một số bé có thể sẽ lạ mùi và bú ít hơn hoặc bỏ bú mẹ khi nếm thấy sữa mẹ có vị khác [17]. Do đó, việc hiểu rõ các yếu tố có thể làm thay đổi hương vị của sữa mẹ sau đây, có thể giúp bạn giữ cho con mình bú mẹ lâu hơn:
1. Nội tiết tố ảnh hưởng đến mùi vị của sữa mẹ
Khi mẹ bắt đầu có kinh trở lại sau khi sinh hoặc mang thai lần nữa, sự thay đổi nồng độ hormone có thể ảnh hưởng đến mùi vị sữa của mẹ. Nhưng bạn không cần quá lo lắng, sữa mẹ trong giai đoạn này vẫn an toàn cho bé nên nếu con bạn vẫn tiếp nhận thì hãy tiếp tục cho bé bú sữa mẹ [18].
2. Tập thể dục lấy lại vóc dáng
Sự tích tụ axit lactic trong cơ thể cùng với mồ hôi tiết ra trên ngực do vận động nhằm lấy lại vóc dáng của mẹ có thể làm thay đổi mùi vị sữa mẹ [19]. Nhằm giảm thiểu sự ảnh hưởng này, mẹ hãy duy trì việc tập luyện ở mức độ vừa phải và lau rửa sạch sẽ bầu vú trước khi cho con bú để loại bỏ mồ hôi mặn.
3. Sử dụng thuốc
Một số loại thuốc có thể làm thay đổi mùi vị của sữa mẹ, mặc dù chúng an toàn với việc cho con bú [20]. Vì thế, nếu con bạn bắt đầu bỏ bú mẹ khi bạn dùng thuốc, hãy trò chuyện với bác sĩ để xem xét nguyên nhân và có thể thay đổi loại thuốc khác phù hợp hơn.
4. Rượu, bia
Rượu đi vào sữa mẹ với nồng độ tương tự như trong máu và sẽ giảm dần theo thời gian khi cơ thể chuyển hóa rượu. Với một khẩu phần rượu tiêu chuẩn, cơ thể thường cần khoảng 2–3 giờ để nồng độ rượu trong máu (và sữa mẹ) trở về mức rất thấp [21]. Vì vậy, bạn càng đợi lâu sau khi uống rượu mới cho con bú, lượng rượu trong sữa mẹ sẽ càng ít và mức phơi nhiễm của bé sẽ giảm xuống
5. Làm đông lạnh và rã đông
Nhằm tiết kiệm thời gian và tiền bạc, nhiều mẹ lựa chọn hút sữa và làm đông lạnh để con uống dần, điều này có thể làm vị sữa biến đổi. Nhiều bà mẹ đã mô tả vị sữa sau khi được rã đông có mùi xà phòng.
Mặc dù sữa mẹ khi được bảo quản trong tủ đông vẫn an toàn cho bé nhưng nhiều bé có thể không thích hương vị này và từ chối bú hoặc một số bé khác có thể thích vị sữa đông và bỏ bú mẹ do khác vị.
6. Viêm vú
Viêm vú là một bệnh nhiễm trùng vú có thể khiến sữa mẹ có vị mặn và nồng [22]. Nếu bạn nghĩ rằng bạn có thể bị viêm vú và con bạn cũng từ chối bú bên bị nhiễm trùng, hãy đến khám và nhận sự tư vấn từ bác sĩ, vì bạn có thể phải dùng thuốc kháng sinh để điều trị viêm vú.
7. Sản phẩm chăm sóc cơ thể
Bất kỳ loại kem dưỡng da, xà phòng, nước hoa, dầu hoặc thuốc mỡ nào mà bạn thoa lên bầu ngực của mình đều có thể ảnh hưởng lên trải nghiệm khi bé bú. Do đó, nếu bạn sử dụng bất kỳ sản phẩm dưỡng thể nào trên hoặc gần bầu ngực của mình, hãy nhớ rửa sạch trước khi cho con bú.
Với sự phát triển của khoa học dinh dưỡng, nhiều sản phẩm sữa công thức hiện nay đã mô phỏng gần hơn cấu trúc dưỡng chất của sữa mẹ, đặc biệt là việc bổ sung bộ ba dưỡng chất cao cấp đạm A2 – 6 HMO – MFGM & DHA từ tảo. Bộ ba này mang đến các lợi ích vượt trội đã được nghiên cứu, như: hỗ trợ hình thành hệ vi sinh đường ruột khỏe mạnh, tăng cường sức đề kháng, hỗ trợ phát triển trí não và khả năng nhận thức, cải thiện tiêu hóa và giảm khó chịu đường ruột.
