Không phải ngẫu nhiên mà khẩu hiệu “Sữa mẹ là tốt nhất cho trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ” lại được nhắc đi nhắc lại ở hầu hết các cơ sở y tế phụ sản. Có rất nhiều lợi ích nuôi con bằng sữa mẹ đã được khoa học chứng minh. Mời bạn cùng tìm hiểu chi tiết hơn về 10 lợi ích nuôi con bằng sữa mẹ qua bài viết dưới đây.
Khuyến cáo của WHO và UNICEF về thời gian cho trẻ bú mẹ đúng chuẩn [1]
Các tổ chức Y tế uy tín trên thế giới (bao gồm Viện Hàn lâm Nhi khoa Hoa Kỳ AAP, Quỹ Nhi đồng Liên Hợp Quốc UNICEF và Tổ chức Y tế Thế giới WHO) đều khuyến cáo nuôi con bằng sữa mẹ hoàn toàn trong 6 tháng đầu đời, sau đó mẹ nên tiếp tục cho bé bú kết hợp ăn dặm cho đến 2 tuổi hoặc lâu hơn:
- Bắt đầu cho con bú trong vòng 1 giờ sau khi sinh.
- Cho trẻ bú mẹ hoàn toàn trong 6 tháng đầu đời để bé đạt được sự tăng trưởng, phát triển và sức khỏe tối ưu.
- Cho trẻ bú mẹ theo nhu cầu, không giới hạn số lần bú để giúp mẹ tạo đủ lượng sữa.
- Nếu mẹ bị ốm nặng hoặc gặp các biến chứng không thể chăm sóc em bé hoặc tiếp tục cho con bú trực tiếp, hãy vắt sữa để cung cấp sữa mẹ cho bé một cách an toàn.
- Nếu bạn quá yếu để cho con bú hoặc vắt sữa mẹ, bạn nên xem xét tái cho bú (bắt đầu cho con bú trở lại sau một thời gian ngừng), nhờ người khác cho bú hoặc dùng sữa từ ngân hàng sữa mẹ. Việc lựa chọn phương pháp nào sẽ phụ thuộc vào bối cảnh văn hóa, sự chấp nhận của bạn và các dịch vụ sẵn có
- Hầu hết các bà mẹ đều có thể cho con bú sữa mẹ ngay từ khi sinh. Tuy nhiên, một số ít trường hợp do sức khỏe của mẹ hoặc bé mới cần ngừng bú tạm thời hay lâu dài. Nếu đang cân nhắc việc không cho con bú hoặc ngừng cho con bú, hãy cân nhắc lợi ích của việc cho con bú so với rủi ro từ tình trạng bệnh cụ thể của mẹ và bé.
Lợi ích của sữa mẹ đối với sức khỏe của trẻ
Trẻ nhỏ có thể nhận được nhiều lợi ích từ việc bú mẹ như:
- Sữa mẹ là thức ăn lý tưởng cho trẻ sơ sinh. Sữa mẹ cung cấp tất cả năng lượng và hầu hết chất dinh dưỡng mà trẻ sơ sinh cần trong những tháng đầu đời, ít nhất 1/2 nhu cầu dinh dưỡng từ 12-18 tháng tuổi và tới 1/3 nhu cầu dinh dưỡng từ 18-24 tháng tuổi. [1]
- Lợi ích của sữa mẹ là giúp giảm nguy cơ mắc các bệnh nhiễm trùng cấp tính ở trẻ như tiêu chảy, viêm phổi, nhiễm trùng tai, Haemophilus influenzae, viêm màng não và nhiễm trùng đường tiết niệu. [1]
- Sữa mẹ bảo vệ con chống lại các bệnh mạn tính trong tương lai như bệnh tiểu đường loại I, viêm loét đại tràng, bệnh Crohn. [1]
- Trẻ em bú sữa mẹ có kết quả kiểm tra trí thông minh tốt hơn, ít có nguy cơ thừa cân hoặc béo phì và ít mắc bệnh tiểu đường loại 2 trong thời kỳ thanh thiếu niên và trưởng thành. [1]
- Sữa mẹ có đầy đủ các dưỡng chất giúp bé phát triển cả 3 yếu tố là: Não bộ – Tiêu hóa – Miễn dịch, giúp tạo thế kiềng 3 chân vững chãi cho sức khỏe. Sữa mẹ có thành phần đạm dễ tiêu hóa – hấp thu, giúp bé không bị kích ứng tiêu hóa. Không những vậy, sữa mẹ còn HMO, thành phần hỗ trợ miễn dịch cho bé. HMO đóng vai trò như chất xơ, giúp nuôi dưỡng lợi khuẩn, hỗ trợ cân đối hệ vi sinh đường ruột và nâng cao sức khỏe hệ miễn dịch. Đặc biệt, sữa mẹ còn giúp phát triển trí não cho bé nhờ 2 thành phần quan trọng nổi bật là DHA – thành phần của não bộ và võng mạc và MFGM hay màng cầu béo sữa – chứa phospholipid, sphingolipid, cholesterol… giúp “xây dựng” màng tế bào não bộ, từ đó giúp trẻ tăng cường khả năng nhận thức cũng như tư duy. [2]
- Việc cho con bú tạo ra mối liên kết thể chất chặt chẽ giữa mẹ và trẻ sơ sinh. Trẻ sơ sinh cảm nhận được hơi ấm và sự thoải mái của cơ thể mẹ, tăng cường cảm giác an toàn và gần gũi. Sự gần gũi về thể chất này kích hoạt một loạt các phản ứng sinh lý góp phần vào trạng thái hạnh phúc về mặt cảm xúc của trẻ. [2]
Lợi ích khi nuôi con bằng sữa mẹ đối với mẹ
Không chỉ với em bé, người mẹ cũng nhận được các lợi ích quý giá khi nuôi con bằng sữa mẹ, bao gồm:
- Phụ nữ cho con bú có nguy cơ mắc ung thư vú và ung thư buồng trứng thấp hơn. [1]
- Cho con bú giúp trì hoãn khả năng sinh sản của phụ nữ, giảm nguy cơ băng huyết sau sinh, ung thư vú tiền mãn kinh và ung thư buồng trứng. [1]
- Tăng sự gắn kết với bé. Cho con bú sẽ kích thích cơ thể người mẹ giải phóng oxytocin, một chất dẫn truyền thần kinh đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy tình yêu thương, lòng tin và sự gắn bó, tạo nên nền tảng cho mối quan hệ giữa mẹ và bé. [2]
- Giúp mẹ giảm lo âu và trầm cảm. Việc giải phóng oxytocin trong quá trình cho con bú hỗ trợ điều hòa tâm trạng. Qua đó, giúp giảm lo âu và tránh tình trạng trầm cảm sau sinh. [2]
Mẹ nên ăn gì để nhiều sữa cho con bú?
Trong quá trình nuôi con bằng sữa mẹ, nhiều mẹ khá băn khoăn không biết nên ăn uống gì để nhiều sữa cho con bú. Dưới đây là một số lưu ý:
Chế độ ăn của mẹ bỉm cần đảm bảo giàu dinh dưỡng và năng lượng để tạo ra nhiều sữa cho con: [3]
- Chế độ ăn đảm bảo tính đa dạng thực phẩm (có ít nhất 5 trong 8 nhóm thực phẩm/bữa chính). Thức ăn dễ tiêu hóa, giàu chất dinh dưỡng
- Khẩu phần cả ngày của bà mẹ cho con bú nên chia làm nhiều bữa trong ngày (3-6 bữa/ngày).
- Uống đủ nước: 2,5 – 3 lít nước/ngày (từ 12 đến 15 cốc nước).
Về nhu cầu dinh dưỡng, mẹ cho con bú nên cung cấp đủ protein, chất béo, vitamin và khoáng chất. Mẹ nên ăn: [4]
- Đồ ăn giàu đạm: Thịt, cá, gà, trứng, phô mai, sữa chua, các loại hạt, các loại đậu…
- Đồ ăn giàu canxi: Sữa và các sản phẩm từ sữa, sữa đậu nành bổ sung canxi…
- Đồ ăn giàu sắt: Gồm các thực phẩm giàu đạm kể trên, bánh mì nguyên cám, ngũ cốc, rau xanh lá
- Đồ ăn giàu i ốt: hải sản, sữa…
- Đồ ăn giàu axit folic: rau bina, bông cải xanh, bắp cải…
- Rau củ và trái cây: trái cây họ cam quýt, quả mọng, trái cây nhiệt đới, cà chua, ớt chuông, khoai tây, cà rốt, bí ngô…
Một số món ăn lợi sữa theo dân gian Việt Nam mà mẹ có thể tham khảo là: canh rau ngót nấu thịt băm, canh đu đủ xanh hầm giò heo, canh xương bò hầm đậu đỏ, canh cua rau đay và mướp, cháo chân dê, bao tử heo hầm hạt sen, bò kho khoai tây, cháo cá chép, thịt dê hầm đương quy.
Những điều cần tránh khi cho con bú mẹ: [3]
- Không nên ăn uống kiêng khem quá mức (ăn ít rau, không chú ý uống nước, quá nhiều gia vị cay, mặn…).
- Không ăn các thức ăn dễ ôi thiu hoặc nghi ngờ ôi thiu vì dễ gây ngộ độc.
- Hạn chế ăn các thức ăn có nhiều gia vị (hành, tỏi, ớt..), không uống rượu, cà phê và hút thuốc lá.
Sau cai sữa, mẹ nên chọn sữa nào cho bé?
Sau khi cai sữa, để hỗ trợ con phát triển toàn diện, mẹ hãy lựa chọn nguồn dinh dưỡng giúp bé phát triển cả 3 khía cạnh quan trọng là não bộ, tiêu hóa và miễn dịch. Bởi sự kết hợp hài hòa giữa 3 yếu tố này là chìa khóa nâng tầm sức khỏe, trí tuệ và là nền tảng để con có một tương lai vững chắc.
Khi hệ tiêu hóa khỏe mạnh, quá trình tiêu hóa – hấp thu dưỡng chất sẽ diễn ra tối ưu. Hệ miễn dịch vững vàng, bé sẽ thỏa thích vui chơi, khám phá mà bố mẹ không quá lo về các yếu tố gây hại từ môi trường. Và đặc biệt, khi trí não phát triển vượt bậc sẽ là tiền đề để con trở nên thông minh và sáng tạo hơn mỗi ngày.
Một bí quyết để mẹ giúp trẻ phát triển cả 3 khía cạnh này là hãy ưu tiên các nguồn dinh dưỡng có 3 thành phần gồm 6 loại HMO, đạm A2 và MFGM & DHA. Bởi 3 thành phần này sẽ trực tiếp hoặc gián tiếp cộng hưởng tính năng, tác dụng để hỗ trợ nâng cao sức khỏe cho trẻ.
- MFGM là thành phần quan trọng cấu thành mô tế bào thần kinh và não bộ, nâng cao hiệu quả miễn dịch và hỗ trợ tiêu hóa. [5]
- Đạm quý A2 dễ tiêu, giúp các dưỡng chất trong sữa phần nào được hấp thu hiệu quả do không dễ dàng bị phân cắt và chuyển hóa thành β-casomorphin-7 (βCM-7), một hoạt chất có thể gây kích ứng đường tiêu hóa, có thể làm trẻ bị tiêu chảy, đầy hơi, đau bụng… [6]
- 6 loại HMO gồm LNT, 3-FL, DFL, 2’-FL, 3’-SL và 6’- SL bởi nghiên cứu cho thấy 6 loại HMO này khi kết hợp với nhau sẽ giúp tăng cường đa dạng hệ lợi khuẩn ở một số chủng, hỗ trợ cân đối hệ vi sinh đường ruột và qua đó nâng cao hiệu quả miễn dịch. [7]
Không thể phủ nhận những lợi ích nuôi con bằng sữa mẹ cho cả mẹ và bé. Do đó, sau sinh, mẹ hãy ưu tiên cho bé bú mẹ hoàn toàn đến. Nếu mẹ ít sữa hoặc không có sữa, hãy tham khảo ý kiến bác sĩ để tìm ra giải pháp phù hợp giúp con phát triển tốt.
