Virus hợp bào hô hấp (Respiratory Syncytial Virus – RSV) từ lâu vẫn được xem là “căn bệnh của trẻ nhỏ” thế nhưng những năm gần đây, quan điểm ấy đang dần thay đổi. Ngày càng có nhiều nghiên cứu cho thấy RSV không chỉ ảnh hưởng đến trẻ em, mà còn có thể gây bệnh ở mọi lứa tuổi, đặc biệt là người cao tuổi và những người có bệnh nền.
Người lớn tuổi nhiễm RSV thường có các triệu chứng nhẹ, giống như cảm lạnh nhưng có trường hợp tiến triển nặng, phải nhập viện và có thể dẫn đến tử vong. RSV vì thế không còn là căn bệnh “dễ đến dễ đi” như nhiều người vẫn nghĩ mà là mối đe dọa âm thầm, nguy hiểm, có thể lấy đi sức khỏe và cướp đi tính mạng của những người thân yêu ở độ tuổi xế chiều. [1]
Tưởng chỉ là bệnh trẻ nhỏ nhưng RSV cũng là mối nguy với người cao tuổi
Nhiều người nghĩ RSV chỉ gây nguy hiểm cho trẻ nhỏ chứ chưa thật sự nghĩ đây là mối nguy của người cao tuổi. Một sự thật rằng tỷ lệ nhiễm RSV cần đến sự chăm sóc y tế sẽ tăng theo độ tuổi, cao nhất ở những người ≥ 70 tuổi [2]. Tuy nhiên, việc thiếu phương pháp điều trị kháng virus đặc hiệu và không thực hiện các xét nghiệm chẩn đoán RSV cũng góp phần vào việc đánh giá thấp tác động thực tế của RSV ở người lớn và nhóm có nguy cơ cao [2].
Phần lớn người lớn bị nhiễm RSV chỉ có các triệu chứng giống như cảm lạnh. Tuy nhiên, có trường hợp tiến triển thành viêm phổi, cần nhập viện và một số trường hợp nhiễm RSV nặng có thể dẫn đến tử vong. Người cao tuổi, người mắc bệnh lý nền (đặc biệt là bệnh tim mãn tính, bệnh phổi), người có miễn dịch yếu và người sống ở viện dưỡng lão là những đối tượng có nguy cơ cao mắc RSV nặng [1]. Thống kê hàng năm của Trung tâm Phòng chống Bệnh tật Hoa Kỳ (CDC) ước tính có 110.000 – 180.000 người từ 50 tuổi trở lên nhập viện vì RSV [1]. Trong một nghiên cứu gần đây của châu Âu, gần 40% số ca nhập viện do RSV xảy ra ở bệnh nhân trên 65 tuổi. Những người lớn từ 75–84 tuổi có tần suất nhập viện do RSV hàng năm cao nhất. [2]
Nếu so sánh với cúm, RSV có thể gây tỷ lệ tử vong tương đương. Tuy nhiên, RSV lại dẫn đến các biến chứng nghiêm trọng cao hơn cúm như viêm phổi nặng, nhập viện kéo dài, cần phải được chăm sóc tích cực tại khoa ICU [3]. Nhìn chung, nguy cơ mắc bệnh RSV nghiêm trọng sẽ tăng theo tuổi tác và nếu người bệnh có một số yếu tố nguy cơ. Tỷ lệ nhập viện ở người lớn bị nhiễm RSV cao hơn ở những người có bệnh lý nền như hen suyễn, bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính hoặc suy tim sung huyết [4].
Chủ quan với tình trạng nhiễm RSV ở người cao tuổi có thể dẫn đến những hậu quả nặng nề
Người cao tuổi là đối tượng dễ bị tổn thương do RSV bởi nhiều lý do. Cơ chế suy giảm miễn dịch liên quan tuổi tác và suy giảm chức năng hô hấp là các yếu tố chính làm tăng nguy cơ mắc bệnh RSV nặng. Cụ thể, ở người cao tuổi, hệ thống miễn dịch đã giảm hiệu quả: đáp ứng tế bào miễn dịch B và kháng thể giảm số lượng kém hiệu quả hơn so với người trẻ, cũng như số lượng và chất lượng tế bào miễn dịch T kém đi nhiều. Sự suy giảm miễn dịch do lão hóa làm tăng tính nhạy cảm với các bệnh nhiễm trùng nghiêm trọng [2].
Ngoài ra, ở người cao tuổi khả năng thanh thải virus giảm đi và giảm sản xuất chất nhầy tạo điều kiện thuận lợi cho sự xuất hiện của các bệnh lý nhiễm trùng đường hô hấp. Mặc dù RSV lây nhiễm thường xuyên trong suốt cuộc đời, nhưng người cao tuổi dễ mắc RSV với bệnh cảnh nghiêm trọng hơn [2].
Sự hiện diện của các bệnh lý nền (đặc biệt là các bệnh phổi, tim mạn tính) làm tăng đáng kể nguy cơ mắc RSV nặng và ở chiều ngược lại RSV cũng có thể làm trầm trọng thêm các bệnh lý như hen suyễn, bệnh phổi tắc nghẽn mãn tính (COPD), suy tim [1]. Tỷ lệ nhập viện do RSV cao hơn ở những người có bệnh lý tiềm ẩn như hen suyễn, bệnh phổi tắc nghẽn mãn tính (COPD) hoặc suy tim sung huyết [4].
Khi người lớn mắc RSV có thể dẫn đến tình trạng bệnh nền nặng lên. RSV là một trong những tác nhân chính gây ra các đợt cấp tính nghiêm trọng của bệnh hen suyễn và COPD. Đây là loại virus đường hô hấp phổ biến thứ hai được phát hiện trong các đợt cấp tính của COPD, chiếm tới 15% các đợt cấp. Nghiên cứu tại châu Âu cho thấy trong số tất cả bệnh nhân có nguy cơ cao (mắc bệnh tim phổi, suy giảm miễn dịch…) bị nhiễm RSV, 32% trường hợp cần nhập viện và 26% cần được hỗ trợ chăm sóc đặc biệt. [2]
Như vậy, nếu lơ là không chủ động phòng ngừa hoặc hiểu sai về bệnh dẫn đến chủ quan trong chăm sóc, điều trị có thể đưa đến các biến chứng như viêm phổi, gây giảm oxy máu, suy hô hấp, phải nhập viện, thở máy… [1]
Đừng chủ quan với RSV, hãy chủ động dự phòng cho người cao tuổi ngay hôm nay
Virus RSV tồn tại dưới hai phân nhóm chính: RSV-A và RSV-B. Dù có sự khác biệt nhỏ trong một số nghiên cứu, nhưng thực tế cả hai chủng đều nguy hiểm như nhau. Mỗi mùa, sự phân bố chủng có thể thay đổi theo khu vực, khiến việc phòng ngừa càng trở nên cấp thiết. Do đó, không thể chỉ tập trung vào một chủng – mà cần một chiến lược bảo vệ toàn diện cho cả người cao tuổi [5].
Hiện tại không có phương pháp điều trị đặc hiệu nào cho RSV, vì thế việc phòng ngừa trở nên đặc biệt quan trọng [4]. Hãy chủ động trao đổi với bác sĩ về việc chủ động dự phòng RSV cho người cao tuổi, đặc biệt là người có nguy cơ cao nhiễm RSV nặng như người mắc bệnh tim hoặc phổi mạn tính, người có hệ miễn dịch suy yếu, người có các bệnh lý khác hoặc người sống ở viện dưỡng lão [3]. Điều này đã được chứng minh mang đến lợi ích sức khỏe trực tiếp và giảm đáng kể những gánh nặng bệnh tật [6].
Ngoài ra, để phòng ngừa RSV, chúng ta cũng nên chú ý đến những thói quen sinh hoạt hàng ngày để ngăn chặn sự lây lan của virus như đeo khẩu trang, rửa tay thường xuyên, giữ gìn vệ sinh nhà cửa sạch sẽ, nhất là chú ý vệ sinh các tay nắm cửa, mặt bàn…, che miệng và mũi khi ho hoặc hắt hơi, cách ly người bệnh, không dùng chung các vật dụng có nguy cơ lây nhiễm virus từ người bệnh như ly uống nước, đồ chơi trẻ em… Hạn chế ra ngoài và hạn chế tiếp xúc vào những thời điểm dịch bệnh dễ bùng phát. [2]
Người lớn tuổi và những người có bệnh nền là đối tượng có nguy cơ cao nhiễm RSV nặng. [1] Vì thế hãy quan tâm “lắng nghe” các biểu hiện của cơ thể, nếu có các triệu chứng như ho, sổ mũi… bạn cần chú ý theo dõi, thăm khám ngay để được các chuyên gia y tế tư vấn và điều trị đúng mức.
Lưu ý: Thông tin về sức khỏe trong tài liệu này chỉ được cung cấp cho mục đích giáo dục và không nhằm mục đích thay thế việc tham khảo ý kiến với chuyên gia tại các cơ sở y tế. Tất cả các quyết định liên quan đến việc chăm sóc bệnh nhân phải được thực hiện bởi chuyên gia tại các cơ sở y tế dựa trên việc xem xét các đặc điểm riêng biệt của từng bệnh nhân và dựa trên đánh giá và điều trị của nhân viên y tế.
PP-A1G-VNM-0229
