Câu kỷ tử

Tác giả: Tham vấn y khoa: BS. Nguyễn Thường Hanh

Tên thường gọi: Câu kỷ tử, kỷ tử

Tên gọi khác: Câu khởi, khởi tử, địa cốt tử

Tên khoa học: Lycium sinense Mill.; Lycium chinense Mill.

Họ: Cà (Solanaceae)

Tổng quan về dược liệu câu kỷ tử

Tìm hiểu chung về câu kỷ tử

Cây câu kỷ tử là một loài cây nhỏ, cao chừng 0,5–1,5m, cảnh nhỏ, thỉnh thoảng có gai ngắn mọc ở kẽ lá. Lá mọc so le vài vòng ở một số vị trí, cuống lá ngắn, phiến lá hình mác. Hoa nhỏ, mọc đơn độc ở kẽ lá hoặc một số hoa mọc tụ lại với nhau. Quả mọng, hình trứng, khi chín có màu đỏ sẫm hoặc vàng đỏ. Hạt nhiều, hình thận, dẹt. Mùa hoa quả vào khoảng tháng 6–10.

Trước đây, ở Việt Nam, câu kỷ tử được  trồng ở Đà Lạt, Hà Nội và một số nơi khác, chủ yếu để lá và ngọn non ăn.Câu kỷ tử là loài cây ưa sáng, ưa ẩm, sinh trưởng tốt trong vụ xuân – hè. Đối với loài câu kỷ tử quả đỏ, muốn có hoa quả thì bạn không được thu hoạch ngọn và lá làm rau.

Bộ phận dùng của câu kỷ tử

Câu kỷ tử là quả chín phơi khô của cây kỷ tử. Quả được thu hái khi đã chuyển sang màu đỏ da cam. Sau khi phơi âm can để vỏ quả se lại, đem phơi nắng đến khi vỏ khô lại và cứng nhưng ruột vẫn xốp.

Vỏ rễ phơi hay sấy khô của cây kỷ tử được gọi là địa cốt bì.

Thành phần hóa học trong câu kỷ tử

Trong quả câu kỷ tử chứa tinh dầu, betain, zeaxanthin, physalien, β-sitosterol, axit melissic. Hạt thì chứa nhiều sterol. Còn có ghi chép ghi câu kỷ có scopoletin, axit vanilic, betain, nicotinamin.

Tác dụng, công dụng của câu kỷ tử

Dược liệu câu kỷ tử có công dụng gì?

Một số tác dụng dược lý của câu kỷ tử đã được nghiên cứu từ xưa đến nay bao gồm:

  • Tăng cường miễn dịch, tỷ lệ chuyển hóa của nguyên bạch cầu (leucocytobast), globulin miễn dịch trong huyết thanh như IgG, IgA và IgM đều tăng
  • Hạ cholesterol huyết, đường huyết, bảo vệ gan
  • Làm chậm quá trình suy lão
  • Tác dụng lên hệ máu, ngăn ngừa giảm bạch cầu

Trong Đông y, câu kỷ tử có vị ngọt, tính bình, quy vào 2 kinh can và thận, có tác dụng dưỡng can, minh mục, bổ thận, ích tinh, nhuận phế.

Câu kỷ tử được xem là vị thuốc bổ toàn thân, dùng cho cơ thể suy nhược, can thận âm suy, tinh huyết bất túc, thần kinh suy nhược, đau lưng mỏi gối, hoa mắt, thị lực giảm, di tinh, đái tháo đường.

Liều dùng của câu kỷ tử

Liều dùng thông thường của câu kỷ tử là bao nhiêu?

Thường dùng 6–12g câu kỷ tử sắc lấy nước uống hay có thể chế thành cao, ngâm rượu hoặc dùng các dạng hoàn tán.

Liều dùng của câu kỷ tử có thể khác nhau đối với mỗi người. Liều lượng dựa trên tuổi, tình trạng sức khỏe và một số vấn đề cần quan tâm khác. Bạn hãy thảo luận với thầy thuốc và bác sĩ để tìm ra liều dùng thích hợp.

Một số bài thuốc có câu kỷ tử

Câu kỷ tử được sử dụng trong những bài thuốc dân gian nào?

1. Chữa hư lao tinh quỵ, đau lưng mỏi gối

Câu kỷ tử 12g, thục địa 12g, tục đoạn 9g, tầm gửi 12g. Đem sắc nước uống.

2. Chữa can thận bất túc, đau đầu hoa mắt:

Câu kỷ tử, cúc hoa, thục địa, sơn thù du, sơn dược, trạch tả, mẫu đơn bì, phục linh mỗi thứ lấy lượng bằng nhau. Tất cả đem nghiền thành bột mịn, luyện với mật, làm thành viên hoàn bằng hạt ngô. Mỗi lần uống 9g.

3. Chữa thận hư di tinh, dương ủy, xuất tinh sớm, khí huyết lưỡng suy:

Câu kỷ tử, thỏ ty tử mỗi thứ 240g; ngũ vị tử 30g; phúc bồ tử 120g; xa tiền tử 60g. Nghiền thành bột mịn, nhào với mật làm thành viên hoàn. Mỗi lần dùng 9g.

4. Chữa nam giới bất dục, tinh huyết bất túc:

Câu kỷ tử 120g; đương quy 60g; thục địa 180g. Đem đi ngâm rượu (3kg). Mỗi ngày uống 2 lần vào buổi sáng và tối, mỗi lần uống 30ml.

5. Chữa thần kinh suy nhược, mất ngủ hay mệt mỏi:

Câu kỷ tử tươi 500g, giã dập cho vào túi vải và ngâm với 2kg rượu trong bình kín, thời gian 2 tuần. Mỗi lần uống 30ml và ngày dùng 1–2 lần.

6. Thuốc bổ, chữa di tinh:

Câu kỷ tử 6g, sinh khương 2g, nhục thong dong 2g. Thêm 600ml nước rồi sắc còn 200ml. Chia làm 3 lần uống trong ngày.

Lưu ý, thận trọng khi sử dụng câu kỷ tử

Khi dùng câu kỷ tử, bạn nên lưu ý những gì?

Câu kỷ tử là dược liệu có độc tính thấp. Tuy nhiên, những người ngoại tà thực nhiệt, tỳ hư tiết tả không được sử dụng câu kỷ tử.

Bạn cần cân nhắc giữa lợi ích của việc sử dụng câu kỷ tử với nguy cơ có thể xảy ra trước khi dùng. Tham khảo ý kiến tư vấn của thầy thuốc hay bác sĩ trước khi sử dụng vị thuốc này.

Mức độ an toàn của câu kỷ tử

Không có đủ thông tin về việc sử dụng câu kỷ tử trong thời kỳ mang thai và cho con bú. Bạn cần tham khảo ý kiến bác sĩ hoặc thầy thuốc trước khi dùng thảo dược này.

Tương tác có thể xảy ra với câu kỷ tử

Câu kỷ tử có thể gây ra tương tác với một số thuốc, thực phẩm chức năng hay dược liệu khác mà bạn đang dùng. Để đảm bảo an toàn và hiệu quả sử dụng, bạn nên hỏi ý kiến của bác sĩ và thấy thuốc trước khi dùng câu kỷ tử.

Hello Bacsi không đưa ra các lời khuyên, chẩn đoán hay các phương pháp điều trị y khoa.

Chia sẻ ngay! :

Ngày đăng: Tháng Sáu 25, 2019 | Lần cập nhật cuối: Tháng Sáu 24, 2019

Nguồn tham khảo
Bài có nhiều người đọc