Bấm huyệt chữa tiểu đường: Thực hư ra sao?

Bệnh tiểu đường là một bệnh mạn tính và người bệnh cần học cách chung sống với bệnh. Hiện nay, nhiều người có xu hướng kết hợp các phương pháp chữa bệnh tiểu đường theo y học hiện đại lẫn Đông y. Trong đó, phương pháp bấm huyệt chữa tiểu đường cũng được nhiều người quan tâm, áp dụng. 

Bệnh tiểu đường: Dưới góc nhìn của y học cổ truyền 

Trước khi tìm hiểu về phương pháp bấm huyệt chữa tiểu đường, hãy cùng điểm qua một số ý chính về bệnh tiểu đường theo quan niệm y học hiện đại và y học cổ truyền nhé!

• Theo y học hiện đại: Bệnh đái tháo đường là một bệnh lý rối loạn chuyển hóa dẫn đến lượng đường trong máu cao hơn bình thường, nguyên nhân là do sự thiếu hụt insulin hoặc đề kháng insulin hoặc cả hai. 
• Y học cổ truyền: Trong khi đó, dựa trên 4 triệu chứng điển hình của tiểu đường là ăn nhiều, uống nhiều, tiểu nhiều, sụt cân thì theo y học cổ truyền bệnh tiểu đường thuộc phạm vi chứng tiêu khát. Nguyên do là ăn uống thất thường, ăn đồ ăn quá ngọt, quá béo, tinh thần không ổn định, tính khí thất điều (suy nghĩ căng thẳng, thái quá) làm ảnh hưởng đến công năng của các tạng phủ. Bệnh thường xảy ra ở người lớn tuổi. Tuy nhiên cũng có trường hợp là tiên thiên bất túc và tình trạng bệnh xảy ra người trẻ với các triệu chứng rầm rộ hơn.

Tại sao bấm huyệt có thể chữa tiểu đường? 

1. Tại sao có thể bấm huyệt chữa tiểu đường? 

Theo công bố trong Báo cáo Danh mục châm cứu bấm huyệt Tiêu chuẩn quốc tế năm 1991 của Tổ chức Y tế Thế giới WHO, cơ thể người có 361 huyệt đạo. Những huyệt đạo này nằm trên 14 đường kinh mạch chính trong cơ thể và mỗi kinh mạch thuộc một tạng phủ nhất định. Trong đó, việc day ấn một số huyệt như: Huyệt tụy du, phế du, tỳ du, thận du… góp phần cải thiện đường huyết, hỗ trợ điều trị đái tháo đường. 

2. Bấm huyệt chữa tiểu đường có hiệu quả không? 

Một thử nghiệm lâm sàng ngẫu nhiên ở Iran đã được thực hiện nhằm xác định hiệu quả của biện pháp tự bấm huyệt chữa tiểu đường trên đường huyết lúc đói và insulin. Nghiên cứu này thực hiện trên 60 bệnh nhân tiểu đường được chia thành 2 nhóm: 30 người tự bấm huyệt và 30 người còn lại thì không (nhóm đối chứng). 

Với nhóm tự bấm huyệt, bệnh nhân được hướng dẫn để tự ấn huyệt ST-36 (huyệt túc tam lý), LIV 3 (huyệt thái xung), KD-3 (huyệt thái khê), SP-6 (huyệt tam âm giao) hai bên trong 5 phút, mỗi huyệt là 10 giây ấn và 2 giây thư giãn. 

Kết quả cho thấy nồng độ insulin tăng và đường huyết lúc đói giảm đáng kể ở nhóm can thiệp bấm huyệt khi so sánh với nhóm đối chứng. Nhóm tác giả khẳng định việc tự bấm huyệt tại nhà hoàn toàn có thể xem như một liệu pháp y học bổ trợ an toàn, dễ thực hiện và hiệu quả trong việc hỗ trợ kiểm soát đường huyết lúc đói cũng như cải thiện nồng độ insulin cho bệnh nhân tiểu đường type 2.

Một nghiên cứu khác cũng đã được thực hiện tại Indonesia nhằm khảo sát hiệu quả của phương pháp bấm huyệt chữa tiểu đường. 30 bệnh nhân đã được chia thành 2 nhóm, trong đó nhóm can thiệp bấm huyệt tập trung duy nhất bấm huyệt ST-36 (huyệt túc tam lý) trong 30 phút mỗi lần tái khám trong 11 tuần, nhóm đối chứng được điều trị như bình thường. Kết quả đã cho thấy nhóm can thiệp bấm huyệt có hiệu quả trong việc giảm lượng đường trong máu. Bên cạnh chỉ số đường huyết, các triệu chứng mệt mỏi, tê bì đặc trưng của bệnh tiểu đường ở nhóm can thiệp cũng được giảm nhẹ rõ rệt. Nghiên cứu khẳng định bấm huyệt tại vị trí ST-36 (Túc tam lý) là một phương pháp hỗ trợ không dùng thuốc rất an toàn, dễ chịu và có hiệu quả cao trong việc kiểm soát đường huyết cũng như hạn chế các biến chứng cho bệnh nhân tiểu đường.

Bấm huyệt chữa tiểu đường: Các huyệt cần tác động giúp cải thiện đường huyết

1. Day ấn huyệt Phế du: BL-13

• Vị trí: Huyệt nằm từ giữa đốt sống T3 và T4 đo ngang ra hai bên 1,5 thốn (bằng khoảng cách bề ngang của ngón tay trỏ và ngón tay giữ khép lại).
• Thực hiện:

2. Day ấn huyệt Tỳ du: BL-20

• Vị trí: Cách đốt xương sống T11, sang hai bên 1,5 thốn.
• Cách xác định: xác định vị trí của xương sườn dưới cùng (xương sườn cụt thứ 12). Men theo xương sườn này ngược lên cột sống, bạn sẽ tìm thấy đốt sống ngực thứ 12 (T12). Đốt sống ngay phía trên nó chính là T11. Từ bờ dưới gai đốt sống ngực T11, bạn đo ngang sang hai bên trái và phải một khoảng bằng 1,5 thốn. Vị trí hơi lõm xuống ở hai bên chính là cặp huyệt Tỳ du.
• Thực hiện: Hai tay vòng ra sau lưng nắm thành quyền, hai ngón tay cái ấn vào huyệt Tỳ du (phải, trái) day trong 1 – 3 phút cho đến khi huyệt nóng lên và hơi đau thì dừng lại.

3. Day ấn huyệt Quan nguyên: CV-4

• Vị trí: Huyệt Quan nguyên nằm ở vùng bụng dưới, ngay trên đường thẳng giữa bụng chạy dọc từ rốn xuống xương mu.
• Cách xác định:
  • Chụm 4 ngón tay (ngón trỏ, ngón giữa, ngón áp út và ngón út) lại, lấy ngón trỏ đặt sát ngay dưới rốn.
  • Điểm nằm ở bờ dưới của ngón tay út, ngay trên đường dọc giữa bụng chính là huyệt Quan nguyên.
• Thực hiện: Dùng lòng bàn tay xoa vùng bụng dưới theo chiều kim đồng hồ với lực vừa phải khoảng 3 phút, sao cho tại chỗ nóng lên là được.
• Lưu ý:
  • Tuyệt đối không bấm huyệt này cho phụ nữ đang mang thai vì có thể gây kích thích co bóp tử cung.
  • Không bấm huyệt khi bàng quang đang quá đầy (buồn tiểu nhiều). Nên đi tiểu trước khi thực hiện.
  • Tránh bấm huyệt ngay sau khi ăn quá no hoặc khi vùng bụng dưới đang bị viêm nhiễm, đau ruột thừa cấp tính.

4. Huyệt tam âm giao: SP- 6

• Vị trí: Phía mặt trong cẳng chân từ mắt cá trong đo lên 3 thốn ngay bờ sau xương chày. Khi ấn vào đây sẽ có cảm giác hơi ê tức hơn các vùng xung quanh.
• Thực hiện: Bạn có thể ngồi trên ghế hoặc ngồi khoanh chân trên giường để tự thực hiện. Dùng ngón tay cái ấn một lực vừa phải vào vị trí huyệt. Bốn ngón tay còn lại ôm nhẹ lấy phía sau bắp chân để làm điểm tựa. Thực hiện vừa ấn vừa day tròn theo chiều kim đồng hồ. Lực tác động sâu nhưng không thô bạo, tạo cảm giác căng tức, ê nặng tại chỗ và có thể lan lên phía trên cẳng chân. Dùng ngón tay cái day đồng thời 2 huyệt Tam âm giao trong 1 – 2 phút.
• Lưu ý:
  • Tuyệt đối không bấm huyệt Tam âm giao cho phụ nữ đang mang thai: Huyệt này có tác dụng kích thích co bóp tử cung rất mạnh, dễ dẫn đến nguy cơ động thai hoặc sảy thai. 
  • Không bấm huyệt khi vùng da chân đang có vết thương hở, loét bàn chân (đặc biệt là biến chứng loét ở bệnh nhân tiểu đường) hoặc đang bị viêm tắc tĩnh mạch.

5. Huyệt Túc tam lý: ST-6

• Vị trí: Huyệt nằm ở mặt ngoài của cẳng chân, dưới khớp gối.
• Cách xác định: Ngồi co gối, úp lòng bàn tay phải vào đầu gối phải (hoặc tay trái vào đầu gối trái), các ngón tay hướng xuống dưới. Đầu ngón tay áp út (ngón đeo nhẫn) chạm vào đâu ở phía ngoài xương ống chân thì đó chính là vị trí của huyệt.
• Thực hiện:
  • Ngồi thoải mái, dùng ngón tay cái của bàn tay cùng bên ấn thẳng một lực vừa phải và sâu vào vị trí huyệt. Bốn ngón tay còn lại ôm lấy bắp chân phía sau để làm điểm tựa chịu lực.
  • Vừa ấn vừa day tròn theo chiều kim đồng hồ. Lực ấn cần đủ mạnh để tạo ra cảm giác tê tức, căng nặng tại chỗ, đôi khi cảm giác tê lan dọc xuống mu bàn chân.
  • Day mỗi bên 1-3 phút cho đến khi huyệt nóng lên và hơi chướng đau thì dừng lại.

6. Day ấn huyệt Thái khê: KI-3

• Vị trí: Huyệt Thái khê chính là vị trí lõm nhất nằm ngay chính giữa trung điểm của đường thẳng nối đỉnh mắt cá chân trong và bờ gân gót. Khi ấn vào vị trí này, bạn sẽ cảm thấy một điểm lõm sâu và có mạch máu đập nhẹ phía dưới.
• Thực hiện:
  • Bạn nên ngồi trên ghế hoặc ngồi khoanh chân trên giường để tự thực hiện một cách thoải mái.
  • Dùng ngón tay cái ấn thẳng góc vào vị trí vùng lõm của huyệt. Bốn ngón tay còn lại ôm nhẹ lấy phía ngoài gót chân để làm điểm tựa chịu lực.
  • Vừa ấn sâu vừa kết hợp day tròn theo chiều kim đồng hồ. Lực ấn tăng dần từ nhẹ đến mạnh cho đến khi đạt cảm giác căng tức, ê nặng tại chỗ, cảm giác này có thể lan nhẹ xuống lòng bàn chân.
  • Thời gian: Duy trì day ấn trong khoảng 2 – 3 phút, sau đó đổi sang chân còn lại.

7. Huyệt tụy du

Đây là một kỳ huyệt nằm ngoài 14 kinh mạch.

• Vị trí: Cách đốt sống lưng thứ 8 sang 2 bên 1,5 thốn.
• Thực hiện:
  • Vòng tay ra sau lưng, dùng ngón giữa tay phải bấm vào huyệt tụy du bên trái 1 – 3 phút.
  • Sau đó đổi tay, dùng ngón giữa tay trái bấm vào huyệt tụy du bên phải. Bấm cho huyệt nóng lên và hơi đau là đạt yêu cầu.

8. Day ấn huyệt Thận du: BL-23

• Vị trí: Huyệt Thận du nằm ở vùng thắt lưng, đối xứng hai bên qua cột sống.
• Cách xác định:
  • Bạn tìm điểm đối diện với rốn thẳng ra sau lưng. Điểm lõm ngay trên cột sống sau lưng tương ứng với rốn chính là khe giữa đốt sống thắt lưng thứ 2 và thứ 3 (L2 – L3). Bờ dưới của đốt sống nằm ngay trên vị trí này chính là đốt sống thắt lưng thứ 2 (L2).
  • Từ bờ dưới gai đốt sống thắt lưng L2, bạn đo ngang sang hai bên trái và phải một khoảng bằng 1,5 thốn là huyệt Thận du.
• Thực hiện: 
  • Hai tay chống vào hông sao cho hai ngón tay cái hướng về phía sau lưng, bốn ngón tay còn lại ôm nhẹ lấy hai bên mạn sườn làm điểm tựa.
  • Đặt đầu ngón tay cái chính xác vào vị trí hai huyệt Thận du.
  • Dùng lực ngón cái ấn mạnh và sâu theo hướng vuông góc, kết hợp day tròn theo chiều kim đồng hồ. Lực ấn cần đủ mạnh để gây cảm giác căng tức, nặng nề tại vùng thắt lưng, đôi khi cảm giác tê lan dọc xuống mông.
  • Thời gian: Duy trì day ấn liên tục từ 2 – 3 phút.

Bấm huyệt chữa tiểu đường: Người bệnh cần lưu ý gì? 

Việc xoa bóp bấm huyệt là một phương pháp hỗ trợ điều trị tiểu đường theo Đông y mang lại nhiều kết quả tích cực. Thế nhưng cần lưu ý là khi có ý định áp dụng biện pháp này, bạn cũng nên tham khảo ý kiến của bác sĩ điều trị. Đồng thời, bác sĩ sẽ hướng dẫn bạn xác định vị trí của các huyệt đạo và cách tự bấm huyệt tại nhà đúng cách.

Không nên day ấn huyệt khi cơ thể đang mệt mỏi, quá no hay quá đói, hoặc đang mắc các bệnh lý cấp tính.

Đối tượng là người cao tuổi, phụ nữ có thai cần đặc biệt cẩn thận đến sự an toàn người bệnh khi áp dụng day ấn huyệt.

Kiểm soát bệnh tiểu đường là sự kết hợp của việc dùng thuốc, duy trì chế độ ăn uống tập luyện lành mạnh cùng với các phương pháp bổ trợ khác. Vì vậy, không tự ý ngưng thuốc và xem bấm huyệt như “thuốc” trị bệnh duy nhất.

Hy vọng bài viết trên đây đã giúp bạn hiểu rõ hơn về phương pháp bấm huyệt chữa tiểu đường và có thêm những kiến thức về bệnh theo góc nhìn y học cổ truyền nhé!