Dị ứng thức ăn

Tham vấn y khoa: | Tác giả:

Ngày cập nhật 03/08/2020 . 8 phút đọc
Chia sẻ ngay!

Định nghĩa

Bệnh dị ứng thức ăn (dị ứng thực phẩm) là gì?

Dị ứng thức ăn hay dị ứng thực phẩm là phản ứng của hệ miễn dịch khi cơ thể lầm tưởng một loại thức ăn nào đó là có hại. Ngay cả một lượng nhỏ thức ăn gây dị ứng cũng có thể tạo ra các dấu hiệu và triệu chứng như rối loạn tiêu hóa, phát ban hoặc sưng đường hô hấp. Ở một số  người, dị ứng thực phẩm có thể gây ra các triệu chứng nghiêm trọng hoặc thậm chí là sốc phản vệ.

Dị ứng thực phẩm rất dễ bị nhầm với tình trạng không dung nạp thức ăn, cũng tạo sự khó chịu với người bệnh. Không dung nạp thức ăn là tình trạng sức khỏe ít nghiêm trọng, không liên quan đến hệ thống miễn dịch.

Những ai thường mắc phải bệnh dị ứng thức ăn (dị ứng thực phẩm)?

Dị ứng thức ăn phổ biến nhất ở trẻ em, đặc biệt là trẻ sơ sinh và trẻ mới biết đi. Dị ứng thức ăn xảy ra 6% đến 8% ở trẻ em và khoảng 4% người lớn. Trẻ em có thể bị dị ứng với sữa, đậu nành, lúa mì và trứng.

Triệu chứng và dấu hiệu

Những dấu hiệu và triệu chứng của bệnh dị ứng thức ăn (dị ứng thực phẩm) là gì?

Đối với một số người, phản ứng dị ứng với một loại thức ăn đặc biệt có thể gây khó chịu nhưng không nghiêm trọng. Đối với những người khác, phản ứng dị ứng thức ăn có thể rất đáng sợ và thậm chí đe dọa tính mạng. Các triệu chứng dị ứng thực phẩm thường xuất hiện trong vòng vài phút đến hai tiếng sau khi ăn các thức ăn gây dị ứng.

Các dấu hiệu và triệu chứng dị ứng thức ăn phổ biến nhất bao gồm:

  • Nổi mề đay, ngứa;
  • Ngứa ran hoặc ngứa trong miệng;
  • Chóng mặt, choáng hoặc ngất xỉu;
  • Thở khò khè, nghẹt mũi hoặc khó thở;
  • Đau bụng, tiêu chảy, buồn nôn hay nôn mửa;
  • Sưng môi, mặt, lưỡi và cổ họng hoặc các bộ phận khác của cơ thể;
  • Sốc phản vệ: ở một số người, dị ứng thức ăn có thể kích hoạt một phản ứng dị ứng nghiêm trọng được gọi là sốc phản vệ. Điều này có thể gây ra các dấu hiệu đe dọa tính mạng và triệu chứng, bao gồm tình trạng co thắt và thắt chặt của đường hô hấp, cổ họng sưng hoặc cảm giác có khối u trong cổ họng làm khó thở, tụt huyết áp nghiêm trọng, chóng mặt, choáng hoặc bất tỉnh. Khi bị sốc phản vệ, người bệnh cần được điều trị càng sớm càng tốt, sốc phản vệ có thể gây hôn mê hoặc thậm chí tử vong.

Tập thể dục gây ra dị ứng thực phẩm

Một số người bị dị ứng với một số loại thực phẩm khi kết hợp với tập thể dục. Ăn các loại thực phẩm nhất định có thể làm bạn cảm thấy ngứa và đầu óc quay cuồng ngay sau khi bạn bắt đầu tập thể dục. Trong trường hợp nghiêm trọng, dị ứng thực phẩm do tập luyện có thể gây ra các phản ứng như phát ban hoặc sốc phản vệ. Do đó, bạn không nên ăn trước khi tập thể dục trong khoảng một vài giờ và tránh các loại thực phẩm nhất định để giúp ngăn chặn vấn đề này.

Hội chứng dị ứng phấn hoa, thực phẩm

Ở nhiều người mắc chứng sốt cỏ khô, trái cây tươi, rau quả, các loại hạt và gia vị nhất định có thể bị dị ứng và cảm thấy ngứa râm ran ở trong miệng. Ở một số người, hội chứng dị ứng phấn hoa, thực phẩm – đôi khi được gọi là hội chứng dị ứng đường uống – có thể gây sưng cổ họng hoặc thậm chí sốc phản vệ. Vì vậy, bạn cần nấu chín rau quả để giúp phòng ngừa tình trạng này. Trái cây và rau nấu chín thường không gây ra triệu chứng phản ứng chéo dị ứng miệng.

Có thể có các triệu chứng khác không được đề cập. Nếu bạn có bất kỳ thắc mắc nào về các dấu hiệu bệnh, hãy tham khảo ý kiến bác sĩ.

Khi nào bạn cần gặp bác sĩ?

Đi khám bác sĩ nếu bạn có các triệu chứng dị ứng thức ăn ngay sau khi ăn. Hãy gặp bác sĩ ngay khi các phản ứng dị ứng xảy ra, điều này sẽ giúp bác sĩ chẩn đoán dễ hơn. Bạn cần được điều trị khẩn cấp nếu xuất hiện bất kỳ dấu hiệu hoặc triệu chứng của sốc phản vệ.

Nguyên nhân

Nguyên nhân gây ra bệnh dị ứng thức ăn (dị ứng thực phẩm) là gì?

Khi bạn bị dị ứng thức ăn, hệ thống miễn dịch nhầm một loại thức ăn cụ thể hoặc một chất có trong thức ăn là có hại. Hệ thống miễn dịch của bạn sẽ sản sinh ra các kháng thể được gọi là kháng thể globulin miễn dịch E (IgE) để trung hòa các tác nhân gây dị ứng. Các kháng thể IgE cảm nhận và tác động lên hệ thống miễn dịch của bạn để giải phóng chất histamine. Chất này gây ra một loạt các dấu hiệu và triệu chứng dị ứng bao gồm chảy nước mũi, ngứa, khô họng, phát ban và nổi mề đay, buồn nôn, tiêu chảy, khó thở, thậm chí sốc phản vệ.

Phần lớn các bệnh dị ứng thức ăn gây ra bởi một số protein có trong: động vật có vỏ như tôm, tôm hùm và cua; đậu phộng; hạt cây, như quả óc chó và quả hồ đào; cá hoặc trứng.

Ở trẻ em, dị ứng thực phẩm thường được gây bởi các protein trong: trứng, sữa, đậu phộng, hạt cây, lúa mì.

Nguy cơ mắc bệnh

Những yếu tố nào làm tăng nguy cơ mắc bệnh dị ứng thức ăn (dị ứng thực phẩm)?

Các yếu tố dẫn đến có nguy cơ bị dị ứng thức ăn bao gồm:

  • Tin s gia đình: bạn có nguy cơ gia tăng các bệnh dị ứng thức ăn nếu bị suyễn, chàm, mề đay hay dị ứng di truyền từ gia đình của bạn;
  • Tin s d ng thăn: nếu bạn đã bị dị ứng với một loại thức ăn, bạn có thể có nguy cơ cao mắc các dị ứng khác;
  • Mc các d ng khác: nếu bạn có dị ứng khác, chẳng hạn như viêm mũi dị ứng hoặc chàm, nguy cơ bị dị ứng thức ăn sẽ cao hơn bình thường;
  • Tui tác: dị ứng thức ăn là phổ biến nhất ở trẻ em, đặc biệt là trẻ mới biết đi và trẻ sơ sinh;
  • Bnh hen: hen và dị ứng thức ăn thường xuất hiện cùng nhau.

Ngoài ra, các yếu tố có thể làm tăng nguy cơ xảy ra một phản ứng phản vệ bao gồm: có tiền sử của bệnh hen và thường xảy ra ở thanh thiếu niên.

Điều trị

Những thông tin được cung cấp không thể thay thế cho lời khuyên của các chuyên viên y tế. Hãy luôn tham khảo ý kiến bác sĩ.

Những kỹ thuật y tế nào dùng để chẩn đoán bệnh dị ứng thức ăn (dị ứng thực phẩm)?

Bác sĩ sẽ tiến hành một số xét nghiệm để xác định bạn bị dị ứng thực phẩm các bệnh có triệu chứng giống với dị ứng, bao gồm:

  • Mô tả các triệu chứng: bạn cần nói với bác sĩ về bệnh sử các triệu chứng – những loại thực phẩm và số lượng khi dùng – cho dù bạn có bệnh sử gia đình về dị ứng thức ăn hoặc dị ứng khác;
  • Kiểm tra thể chất: bác sĩ sẽ kiểm tra cẩn thận sức khỏe của bạn để xác định hoặc loại trừ các vấn đề khác;
  • Nhật ký thực phẩm: bác sĩ có thể yêu cầu bạn viết nhật ký thực phẩm về thói quen ăn uống, triệu chứng và thuốc để xác định các vấn đề;
  • Kiểm tra da: bạn có thể được chích da để xác định phản ứng của bạn với một món ăn đặc biệt. Trong thử nghiệm này, bác sĩ sẽ đặt thức ăn nghi ngờ gây dị ứng trên da cánh tay hoặc lưng. Sau đó, bác sĩ sẽ dùng kim chích để một lượng nhỏ chất đi vào trong da. Nếu dị ứng với chất đặc biệt đang được thử nghiệm, bạn sẽ phát triển một vết sưng tấy hoặc có phản ứng. Tuy nhiên, bạn hãy nhớ rằng phản ứng tích cực trong thử nghiệm vẫn không đủ để xác nhận mình có bị dị ứng thực phẩm hay không;
  • Chế độ ăn uống phù hợp: bạn có thể được yêu cầu loại bỏ các loại thực phẩm nghi ngờ gây dị ứng trong một hoặc hai tuần và sau đó thêm các loại thực phẩm này trở lại vào chế độ ăn uống. Quá trình này có thể giúp bác sĩ biết những thực phẩm nào gây ra triệu chứng. Tuy nhiên, đây không phải là một phương pháp rõ ràng;
  • Yếu tố tâm lý và yếu tố vật lý: nếu bạn nghĩ rằng mình đang nhạy cảm với thức ăn, một phản ứng có thể được kích hoạt mà có thể không có dị ứng. Nếu bạn đã có một phản ứng nghiêm trọng với thức ăn trong quá khứ, phương pháp này có thể không an toàn;
  • Xét nghiệm máu: phương pháp này có thể đo lường phản ứng của hệ miễn dịch bằng cách kiểm tra lượng kháng thể immunoglobulin E (IgE). Đối với thử nghiệm này, bác sĩ sẽ lấy một mẫu máu đem đi xét nghiệm. Tuy nhiên, các xét nghiệm máu thường không chính xác;
  • Thử nghiệm một số thực phẩm: trong phương pháp này, bạn sẽ được cấp một lượng nhỏ các thực phẩm nghi ngờ và số lượng ngày càng tăng dần. Nếu không có phản ứng trong quá trình thử nghiệm này, bạn có thể ăn các thực phẩm này trong chế độ ăn uống.

Những phương pháp nào dùng để điều trị bệnh dị ứng thức ăn (dị ứng thực phẩm)?

Cách duy nhất để phòng ngừa dị ứng là tránh các loại thực phẩm gây ra các dấu hiệu và triệu chứng bệnh.

Đối với phản ứng dị ứng nhẹ, thuốc không kê toa hoặc thuống kháng histamin có thể giúp giảm các triệu chứng. Những loại thuốc này có thể dùng sau khi tiếp xúc với thực phẩm gây dị ứng để giúp giảm ngứa hoặc phát ban. Tuy nhiên, thuốc kháng histamin không dùng cho phản ứng dị ứng nghiêm trọng.

Đối với phản ứng dị ứng nghiêm trọng, bạn có thể cần tiêm khẩn cấp epinephrine và đi cấp cứu. Nhiều người bị dị ứng phải được điều trị với autoinjector epinephrine (EpiPen, Twinject, Auvi-Q). Thiết bị này là sự kết hợp giữa ống tiêm và kim giấu tiêm một liều duy nhất của thuốc khi ép vào đùi.

Nếu bác sĩ đã kê đơn autoinjector epinephrine, hãy chắc chắn rằng bạn biết làm thế nào để sử dụng autoinjector. Ngoài ra, những người gần gũi nhất với bạn phải biết làm thế nào để quản lý thuốc – nếu trong trường hợp sốc phản vệ khẩn cấp, họ có thể cứu sống bạn. Bên cạnh đó, bạn cần mang theo thiết bị này bên mình mọi lúc, đây có thể là một ý tưởng hay để giữ thêm một autoinjector trong xe hoặc tại bàn làm việc.

Bạn cần chắc chắn thay thế epinephrine trước ngày hết hạn hoặc nếu thuốc không hoạt động hiệu quả.

Phong cách sống và thói quen sinh hoạt

Những thói quen sinh hoạt nào giúp bạn hạn chế diễn tiến của bệnh dị ứng thức ăn (dị ứng thực phẩm)?

Bạn sẽ có thể kiểm soát dị ứng thực phẩm nếu áp dụng các biện pháp sau:

  • Luôn đọc nhãn thực phẩm để đảm bảo chúng không chứa thành phần bạn bị dị ứng. Ngay cả khi nghĩ rằng mình biết tất cả các thành phần, bạn hãy kiểm tra nhãn. Thành phần thực phẩm đôi khi thay đổi và nhãn thực phẩm sẽ liệt kê rõ liệu chúng có chứa bất kỳ chất gây dị ứng thực phẩm phổ biến nào hay không. Bạn cần đọc nhãn thực phẩm một cách cẩn thận để tránh các nguồn phổ biến nhất gây dị ứng thực phẩm: sữa, trứng, đậu phộng, hạt cây, cá, sò, đậu nành và lúa mì;
  • Khi nghi ngờ với chất có thể gây dị ứng, bạn hãy nói không. Tại các nhà hàng và các cuộc gặp mặt, bạn luôn luôn có rủi ro là ăn phải một loại thực phẩm mình đang bị dị ứng. Nhiều người không hiểu được mức độ nghiêm trọng của dị ứng thức ăn và có thể không nhận ra rằng lượng nhỏ thực phẩm có thể gây ra phản ứng nghiêm trọng. Nếu bạn có bất kỳ nghi ngờ thức ăn có thể chứa tác nhân gây dị ứng, hãy nói không với thực phẩm đó;
  • Hợp tác với những người chăm sóc. Nếu con bạn bị dị ứng thức ăn, hãy nhờ người thân, giữ trẻ, giáo viên và những người chăm sóc khác giúp đỡ. Bạn hãy chắc chắn rằng họ hiểu tầm quan trọng của việc này là giúp con bạn tránh các thực phẩm gây dị ứng và họ biết phải làm gì trong trường hợp khẩn cấp. Những người chăm sóc cần phải biết những bước giúp ngăn chặn dị ứng, chẳng hạn như rửa tay cẩn thận và làm sạch các khu vực cơ thể đã tiếp xúc với thực phẩm gây dị ứng.
  • Dùng phương thuốc thảo dược. Một vài nghiên cứu nhỏ chỉ ra rằng các dược thảo có một số lợi ích trong việc làm giảm các triệu chứng và ngăn ngừa sốc phản vệ. Tuy nhiên, không có bằng chứng đáng tin cậy về việc này. Nếu bạn điều trị bằng phương thuốc thảo dược, hãy nói chuyện với bác sĩ. Thuốc này có thể ảnh hưởng đến kết quả thử nghiệm hoặc tương tác với các thuốc khác mà bạn đang dùng;
  • Học cách sử dụng thuốc tiêm chống dị ứng và chỉ cho những người khác xung quanh bạn, phòng trường hợp bạn bị dị ứng thức ăn đột ngộ Luôn luôn mang thuốc trong người;
  • Thông báo gia đình, người giữ trẻ, và các giáo viên nếu con của bạn có bệnh dị ứng thực phẩm;
  • Rửa kỹ dụng cụ nhà bếp và các bề mặt trước khi nấu ăn cho trẻ. Như vậy sẽ giúp ngừa chất gây dị ứng mà trẻ không ăn được dính vào thức ăn của trẻ.

Nếu bạn có bất kỳ câu hỏi nào, hãy tham khảo ý kiến bác sĩ để được tư vấn phương pháp hỗ trợ điều trị tốt nhất.

Các bài viết của Hello Health Group và Hello Bacsi chỉ có tính chất tham khảo, không thay thế cho việc chẩn đoán hoặc điều trị y khoa.

Bài viết này có hữu ích cho bạn không?
happy unhappy
Nguồn tham khảo

Bạn có thể quan tâm đến chủ đề:

    Bài có nhiều người đọc

    Xét nghiệm dị ứng da

    Xét nghiệm dị ứng da có thể bật mí các chất gây dị ứng để giúp người bệnh kiểm soát tình trạng dị ứng trong cuộc sống hằng ngày.

    Tham vấn y khoa: BS. Nguyễn Thường Hanh
    Tác giả Ngà Trương
    Sức khỏe, Xét nghiệm y khoa A-Z 30/04/2020 . 6 phút đọc

    Cổ họng nhiều chất nhầy: Nguyên nhân do đâu?

    Cổ họng nhiều chất nhầy có thể khiến bạn cảm thấy khó chịu và gây ra tình trạng tắc nghẽn. Cùng tìm hiểu nguyên nhân của tình trạng này trong bài viết sau.

    Tham vấn y khoa: BS. Nguyễn Thường Hanh
    Tác giả Dung Nguyen

    8 lý do khiến cơn ho kéo dài của bạn không được cải thiện

    Các cơn ho kéo dài sẽ khiến bạn vô cùng khó chịu và lo lắng. Tình trạng này có thể do nhiều nguyên nhân gây ra, bao gồm cả vấn đề bệnh lý.

    Tham vấn y khoa: BS. Nguyễn Thường Hanh
    Tác giả Dung Nguyen
    Coronavirus, COVID-19 04/04/2020 . 3 phút đọc

    Dị ứng nấm mốc ở người lớn và trẻ em: Những điều cần biết

    Những bào tử nấm mốc trong không khí có thể xâm nhập vào mũi, gây ra dị ứng nấm mốc. Bệnh làm ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống của bạn.

    Tham vấn y khoa: BS. Nguyễn Thường Hanh
    Tác giả Dung Nguyen

    Bạn có thể quan tâm

    Dị ứng thuốc tê

    Các phản ứng dị ứng và tác dụng phụ của thuốc tê, thuốc mê mà bạn cần biết

    Tham vấn y khoa: BS. Nguyễn Thường Hanh
    Tác giả Dung Nguyen
    Ngày đăng 01/10/2020 . 4 phút đọc
    ngứa da

    Ngứa da

    Tham vấn y khoa: BS. Nguyễn Thường Hanh
    Tác giả Ngọc Anh
    Ngày đăng 12/05/2020 . 5 phút đọc
    Dị ứng hóa chất

    Dị ứng hóa chất: Cẩn thận với sản phẩm bạn hay sử dụng

    Tham vấn y khoa: BS. Nguyễn Thường Hanh
    Tác giả Dung Nguyen
    Ngày đăng 04/05/2020 . 3 phút đọc
    Dị ứng dứa

    Dị ứng với dứa là gì? Cách xử lý khi bị dị ứng dứa

    Tham vấn y khoa: BS. Nguyễn Thường Hanh
    Tác giả Dung Nguyen
    Ngày đăng 03/05/2020 . 4 phút đọc