backup og meta
Chuyên mục
Công cụ
Hỏi bác sĩ
Lưu
Mục lục bài viết

Bệnh tâm thần phân liệt là gì? Nguyên nhân, triệu chứng, chẩn đoán, điều trị

Thông tin kiểm chứng bởi: Đài Trương


Tác giả: Phong Huỳnh · Ngày cập nhật: 5 ngày trước

Bệnh tâm thần phân liệt là gì? Nguyên nhân, triệu chứng, chẩn đoán, điều trị

Tâm thần phân liệt là một chứng rối loạn tâm thần nghiêm trọng, nguy hiểm, các triệu chứng gây ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống cá nhân và đời sống xã hội của người bệnh.

Trong bài viết này, Hello Bacsi mời bạn tìm hiểu sâu hơn về bệnh tâm thần phân liệt. Qua đó, bài viết sẽ cung cấp đầy đủ các thông tin khoa học cập nhật mới nhất về khái niệm, dấu hiệu, triệu chứng, tiêu chuẩn chẩn đoán, cách điều trị và chăm sóc, sống chung với người bệnh tâm thần phân liệt (nếu có). 

Bệnh tâm thần phân liệt là gì?

Theo Hiệp hội Tâm thần học Hoa Kỳ – APA, tâm thần phân liệt (Schizophrenia) là một dạng bệnh tâm thần nghiêm trọng, ảnh hưởng trực tiếp đến suy nghĩ, cảm nhận và cách hành xử của người bệnh.

Bệnh tâm thần phân liệt được đặc trưng bởi các rối loạn liên quan đến loạn thần, hoang tưởng, ảo giác, vô cảm, suy giảm nhận thức nặng, rối loạn chức năng, loạn ngôn (lời nói lộn xộn) và có hành vi phi tổ chức.

Các triệu chứng của bệnh tâm thần phân liệt có thể gây khó khăn cho bệnh nhân trong các hoạt động thường ngày và gây ảnh hưởng đến các mối quan hệ xung quanh. Tuy nhiên, các triệu chứng bệnh có thể được kiểm soát và thuyên giảm khi bệnh nhân được tiếp cận với các phương pháp điều trị.

Bệnh tâm thần phân liệt là gì?

Dấu hiệu / Triệu chứng của bệnh tâm thần phân liệt

Trên thực tế, các triệu chứng của bệnh tâm thần phân liệt có thể khác nhau ở mỗi người, nhưng nhìn chung bệnh tâm thần phân liệt được đặc trưng bởi 5 triệu chứng điển hình:

Đi kèm theo đó là tình trạng cảm xúc thờ ơ vô cảm, thiếu hụt về nhận thức và rối loạn chức năng nghề nghiệp và xã hội. Mời bạn đọc tiếp để hiểu thêm về 5 triệu chứng điển hình ở bệnh nhân tâm thần phân liệt.

1. Ảo tưởng / Hoang tưởng

Ảo tưởng hay hoang tưởng (Delusions) là những niềm tin sai lệch và thiếu thực tế được người bệnh tin tưởng một cách mãnh liệt. 

Ví dụ: họ tin rằng họ đang bị người khác âm thầm làm hại, quấy rối, mọi người xung quanh thì đang ủ mưu để chống lại họ, hoặc có một tai họa khủng khiếp sắp xảy ra khiến họ lo lắng. Triệu chứng này rất đặc trưng ở những người mắc bệnh tâm thần phân liệt.

2. Ảo giác

Ảo giác (Hallucinations) là tình trạng bệnh nhân cho rằng họ đang nghe, nhìn thấy hoặc chạm được một thứ gì đó, nhưng những thứ này đang không tồn tại trong thực tế. Ảo giác có thể xảy ra ở bất kỳ giác quan nào, nhưng ảo thanh là ảo giác phổ biến nhất.

Ví dụ: Thấy một vật gì đó không có hình dạng rõ ràng. Thấy một người đang lao đến bắt mình và làm hại mình. Nghe thấy âm thanh nào đó hoặc có người đang nói chuyện…

3. Lời nói lộn xộn 

Lời nói lộn xộn hay diễn ngôn thiếu tổ chức, không mạch lạc (disorganized thinking and speech) là tình trạng bệnh nhân gặp khó khăn trong việc sắp xếp những suy nghĩ của mình trong khi giao tiếp, nói chuyện. 

Ví dụ: Bệnh nhân đang trao đổi về chủ đề A nhưng sau đó lại đột ngột chuyển sang chủ đề B, hoàn toàn không liên quan giữa hai chủ đề. Tình trạng này khiến họ gặp khó khăn trong giao tiếp hàng ngày, mọi người xung quanh không thể hiểu được họ đang muốn nói gì.

4. Hành vi vô tổ chức

Hành vi vô tổ chức hay rối loạn vận động (Disorganized or abnormal motor behavior) là bệnh nhân có những hành động như trẻ con, hành động bất ngờ, hành động không có chủ đích, các cử động kỳ quặc, rập khuôn lặp đi lặp lại.

Ví dụ: Người bệnh tâm thần thường có hành động nhìn chằm chằm, nhăn mặt, nhại lại lời nói hoặc không nói gì và một số hành vi khác.

5. Các triệu chứng âm tính

Các triệu chứng âm tính (Negative symptoms) ở bệnh tâm thần phân liệt là những triệu chứng bao gồm suy giảm biểu hiện cảm xúc, suy giảm ý chí, mất động lực, ít tiếp xúc mắt, ít hứng thú và ít muốn tiếp xúc với xã hội.

Ví dụ: Bệnh nhân có thể ngồi yên trong vài giờ liền mà không làm gì, hoàn toàn không có động lực thúc đẩy để phải làm gì, trông phờ phạc và rất thiếu sức sống. Thậm chí người bệnh còn bỏ bê ngoại hình, không vệ sinh cá nhân, đồng thời xuất hiện những ý nghĩ tự kết liễu.
Ngoài 5 triệu chứng đặc trưng trên thì bệnh tâm thần phân liệt còn có một số dấu hiệu và biểu hiện liên quan đến rối loạn tâm thần hay còn gọi là loạn thần (psychosis). Người bệnh trở nên mất dần sự kết nối với thực tế, suy nghĩ và nhận thức bị xáo trộn, cá nhân gặp khó khăn trong việc phân biệt đâu là thật và đâu là giả.
Bệnh tâm thần phân liệt là gì?
Người mắc bệnh bắt đầu xuất hiện các triệu chứng hoang tưởng, ảo giác và nói năng lộn xộn…

Các giai đoạn của bệnh tâm thần phân liệt

Theo thông tin từ MSD Manual – Phiên bản dành cho chuyên gia, các giai đoạn của tâm thần phân liệt được chia nhỏ ra thành 3 – 5 giai đoạn, tùy vào việc chẩn đoán và phân tích ca của từng chuyên gia mà sẽ có sự khác biệt, nhưng không quá lớn.

1. Giai đoạn tiềm ẩn, tiềm phát: Bệnh nhân có thể không có xuất hiện các triệu chứng nặng, hoặc có thể bị suy giảm chức năng ở mức độ nhẹ bao gồm: Rối loạn nhận thức nhẹ, tri giác sai, vô cảm và có đôi chút phản ứng chậm.

2. Giai đoạn báo trước, tiền triệu chứng (Prodromal): Bệnh nhân trở nên thu mình hơn, dành nhiều thời gian ở một mình hoặc không có động lực để làm những việc mà họ thường thích. Họ có thể có xu hướng ít nói hơn, hoặc không thể hiện cảm xúc theo cách họ thường làm, hoặc họ cũng ít bày tỏ cảm xúc và biểu cảm hơn.

3. Giai đoạn cấp tính (Active stage): Giai đoạn mà các triệu chứng bắt đầu bộc phát. Bệnh nhân bắt đầu xuất hiện các triệu chứng như niềm tin sai lệch, phi lý, nói chuyện lộn xộn, hành vi kỳ quặc không phù hợp, hoang tưởng, ảo tưởng. Giai đoạn này người bệnh cần được can thiệp và điều trị.

4. Giai đoạn trung gian: Các giai đoạn có triệu chứng có thể xảy ra theo từng thời kỳ, có thể nhận ra hoặc không ở từng bệnh nhân khác nhau; các chức năng hoạt động của các cơ quan trong cơ thể có thể bắt đầu suy giảm.

5. Giai đoạn còn lại (Residual stage): Ở giai đoạn này, các triệu chứng đặc trưng của bệnh tâm thần phân liệt có thể đã bắt đầu giảm nhẹ, ít kịch tính hơn. Tuy nhiên, người bệnh sẽ có biểu hiện xa lánh xã hội, không còn muốn nói chuyện, cảm xúc cùn mòn, vô cảm, mất hứng thú với cuộc sống và có một số hành vi kỳ quặc, khác thường.

Nguyên nhân gây bệnh tâm thần phân liệt

Theo Tổ chức Y tế thế giới – WHO và một số các nghiên cứu cho biết, đến nay nguyên nhân gây bệnh tâm thần phân liệt chưa được xác định. Các chuyên gia chỉ khoanh vùng một số nguyên nhân như yếu tố môi trường, gen di truyền, các yếu tố tác động tâm lý hoặc có liên quan đến việc lạm dụng sử dụng chất kích thích làm tăng khả năng bị loạn thần.

Tiêu chuẩn chẩn đoán bệnh tâm thần phân liệt

Dựa theo Cẩm nang Chẩn đoán và Thống kê rối loạn tâm thần DSM – 5, rối loạn tâm thần dạng phân liệt (Schizophreniform Disorder). Mã số: 295.40 (F20.81).

A. Có 2 (hay nhiều hơn) các triệu chứng sau, mỗi triệu chứng hiện diện trong khoảng 1 tháng (hoặc ít hơn nếu được điều trị thành công). Ít nhất phải có 1 trong 3 triệu chứng (1), (2) hoặc (3): 

  • (1) Các hoang tưởng.
  • (2) Các ảo giác. 
  • (3) Ngôn ngữ vô tổ chức (lời nói lộn xộn).
  • (4) Hành vi vô tổ chức hoặc hành vi căng trương lực.
  • (5) Các triệu chứng âm tính (ví dụ như giảm thể hiện cảm xúc hoặc giảm, mất ý chí).

B. Một giai đoạn tổn thương kéo dài ít nhất 1 tháng nhưng ngắn hơn 6 tháng. Khi bác sĩ chẩn đoán mà không cần đợi các triệu chứng phục hồi, thuyên giảm thì chẩn đoán này chỉ là tạm thời.

C. Rối loạn phân liệt cảm xúc và rối loạn trầm cảm hoặc lưỡng cực với triệu chứng loạn thần phải được loại trừ bởi vì (1) không có giai đoạn hưng cảm hoặc trầm cảm xảy ra đồng thời với các triệu chứng giai đoạn cấp hoặc (2) nếu giai đoạn cảm xúc xảy ra trong giai đoạn cấp; chúng chỉ xuất hiện một thời gian ngắn trong tổng thời gian cấp tính hoặc di chứng của rối loạn. 

D. Rối loạn không có thể quy do các ảnh hưởng sinh lý của các chất (ví dụ như chất ma túy hoặc các thuốc) hoặc do các tình trạng bệnh cơ thể khác.

Không có xét nghiệm tiêu chuẩn nào để chẩn đoán bệnh tâm thần phân liệt. Chẩn đoán dựa trên đánh giá toàn diện về bệnh sử, các triệu chứng và dấu hiệu. Thông tin từ các nguồn cung cấp thông tin, như các thành viên gia đình, bạn bè, giáo viên và đồng nghiệp, thường là quan trọng.

Chẩn đoán phân biệt

Chẩn đoán phân biệt được áp dụng để các bác sĩ tâm thần có thể phân loại và khoanh vùng chính xác tình trạng của bệnh nhân trước khi đưa ra chẩn đoán. Các rối loạn tâm thần khác có triệu chứng tương tự với tâm thần phân liệt bao gồm:

  • Rối loạn loạn thần ngắn
  • Rối loạn hoang tưởng
  • Rối loạn phân liệt cảm xúc
  • Rối loạn dạng phân liệt
  • Rối loạn nhân cách loại phân liệt.
Hiệp hội Tâm thần học Hoa Kỳ – APA lưu ý, trước khi đưa ra bất kỳ chẩn đoán nào, bác sĩ tâm thần nên tiến hành kiểm tra thật kỹ để sàng lọc tình trạng bệnh nhân có lạm dụng sử dụng chất hoặc có tồn tại các bệnh, các rối loạn về sức khỏe tâm thần khác; nhất là những rối loạn có triệu chứng tương tự như bệnh tâm thần phân liệt.

Cách điều trị bệnh tâm thần phân liệt

Theo Viện Sức khỏe Tâm thần Hoa Kỳ – NIMH, cách điều trị bệnh tâm thần phân liệt là sử dụng thuốc chống loạn thần, trị liệu tâm lý, hỗ trợ giáo dục và nhận sự phối hợp chăm sóc đặc biệt từ các cơ sở ý tế có chức năng; tuy nhiên phổ biến nhất là sử dụng thuốc và trị liệu tâm lý.

Thuốc chống loạn thần

Thuốc chống loạn thần (Antipsychotic medications) có thể giúp làm giảm các triệu chứng loạn thần và giảm tần suất xuất hiện. Trong trường hợp, nếu các triệu chứng của bệnh nhân không cải thiện sau khi dùng thuốc chống loạn thần, bác sĩ có thể kê đơn thuốc clozapine để hỗ trợ điều trị. Khi đó bệnh nhân phải được xét nghiệm máu thường xuyên để tránh tác dụng phụ.

Tùy thuộc vào tình trạng và chuẩn đoán của mình, bác sĩ sẽ kê đơn thuốc phù hợp. Hiện nay, có hai dòng thuốc điều trị chống loạn thần chủ yếu:

  • Thuốc chống loạn thần thế hệ thứ nhất (FGA): Có nhiều tác dụng phụ và có khả năng gây ra rối loạn vận động ở người bệnh. Chi phí của FGA thường thấp hơn nên đây cũng là điều cần cân nhắc nếu phải sử dụng thuốc lâu dài. Một số loại thuốc điển hình: Fluphenazine, Haloperidol, Chlorpromazine,…
  • Thuốc chống loạn thần thế hệ thứ hai (SGA): Thường được ưa chuộng hơn vì ít các tác dụng phụ, đạt hiệu quả cao. Tuy nhiên, người bệnh vẫn có nguy cơ mắc các hội chứng chuyển hóa do dùng thuốc. Một số loại thuốc điển hình: Risperidone, Aripiprazole, Cariprazine…

Trị liệu tâm lý

Một trong các liệu pháp tâm lý được sử dụng để điều trị bệnh tâm thần phân liệt đó là Liệu pháp nhận thức hành vi (CBT). Các liệu pháp tâm lý sẽ giúp cải thiện các triệu chứng thứ phát do bệnh gây ra như triệu chứng trầm cảm, lo lắng hoặc các tình trạng liên quan đến sử dụng chất.

tâm thần phân liệt
Các liệu pháp tâm lý sẽ giúp cải thiện các triệu chứng thứ phát do bệnh gây ra

Liệu pháp sốc điện ECT

Liệu pháp sốc điện (ECT) là một thủ thuật để dòng điện qua não nhằm tạo ra các cơn co giật có kiểm soát. Cơn co giật được cho là kích hoạt sự giải phóng của các neuron thần kinh trong não. Tuy nhiên, tác dụng phụ của liệu trình này có thể bao gồm mất trí nhớ ngắn hạn.

Thủ thuật này thường được áp dụng với những bệnh nhân không tiếp nhận với các phương pháp điều trị khác.

Dù là với phương pháp nào thì mục tiêu chung của các phương pháp điều trị đều là:

  • Giảm liều sử dụng thuốc cho bệnh nhân
  • Phục hồi và cải thiện các chức năng tâm lý của bệnh nhân
  • Giảm mức độ nghiêm trọng của các triệu chứng loạn thần
  • Ngăn ngừa tái phát và kiểm soát các triệu chứng gây suy giảm chức năng.

Các câu hỏi thường gặp

Bệnh tâm thần phân liệt có chữa được không?

Theo thông tin trên Hệ thống Bệnh viện Đa khoa Hoa Kỳ – Cleveland Clinic, bệnh tâm thần phân liệt không thể chữa khỏi hoàn toàn nhưng có thể được điều trị thuyên giảm các triệu chứng và kiểm soát các triệu chứng. Tuy nhiên vẫn có một tỷ lệ nhỏ bệnh nhân có thể phục hồi hoàn toàn sau khi điều trị.

Bệnh tâm thần phân liệt và đa nhân cách có giống nhau không?

Tâm thần phân liệt và rối loạn đa nhân cách là hai bệnh lý khác nhau nhưng thường bị nhầm lẫn. Nguyên nhân là do hai bệnh này đều có những triệu chứng và biểu hiện tương tự.

Về mặt bệnh học, rối loạn nhân cách kiểu phân liệt và tâm thần phân liệt được định nghĩa chung và gom cùng các nhóm triệu chứng như: Hoang tưởng, ảo giác, tư duy sai lệch, ngôn ngữ vô tổ chức, hành vi vô tổ chức (bao gồm căng trương lực cơ) và các triệu chứng âm tính.

Tôi có thể làm gì nếu có người thân có dấu hiệu tâm thần phân liệt?

Nếu bạn nhận thấy người thân có dấu hiệu tâm thần phân liệt hoặc tình trạng liên quan, bạn có thể thử giúp đỡ họ bằng cách làm như sau:

  • Hỏi họ có cần sự giúp đỡ của bạn không: Lắng nghe và gợi ý sự giúp đỡ của bạn cho họ.
  • Khuyến khích họ đi điều trị: Nếu có cơ hội bạn có thể gợi ý hoặc đưa họ đến các bệnh viện có chuyên khoa Tâm thần hoặc các trung tâm trị liệu tâm lý để được chẩn đoán và hỗ trợ.
  • Đừng phán xét hay tranh luận: Tránh phán xét hoặc tranh cãi với họ về điều gì là thật và điều gì là giả. Họ đã mất khả năng phân biệt giữa cái thật và cái giả do các triệu chứng của bệnh gây ra.

Bệnh tâm thần phân liệt có thể xảy ra các biến chứng không?

Bệnh tâm thần phân liệt có khả năng gây ra những biến chứng, nhưng có thể không quá nghiêm trọng, các biến chứng có thể xảy ra thường là:

  • U uất, trầm cảm, lo lắng
  • Tăng giảm cân đột ngột
  • Có tư tưởng và hành vi tự hại
  • Suy giảm chức năng học tập
  • Là nạn nhân của nhiều tệ nạn xã hội
  • Tăng nguy cơ lạm dụng chất kích thích, gây nghiện.
Tâm thần phân liệt
Bệnh nhân tâm thần phân liệt thường mất khả năng phân biệt giữa cái thật và cái giả do các triệu chứng của bệnh gây ra.

Kết luận

Bệnh tâm thần phân liệt là một căn bệnh nguy hiểm với nhiều triệu chứng nghiêm trọng. Bạn cần lưu ý các triệu chứng và dấu hiệu, để trong trường hợp nhận thấy người thân hoặc bất kỳ ai có dấu hiệu tương tự, bạn sẽ biết cách can thiệp hỗ trợ kịp thời.

Qua bài viết này, HelloBacsi hy vọng đã giúp bạn hiểu rõ hơn, chính xác hơn về bệnh tâm thần phân liệt. Lưu ý quan trọng, bệnh tâm thần phân liệt phải được bác sĩ hoặc chuyên gia chẩn đoán và điều trị trực tiếp. Thông tin ở báo chí, mạng xã hội hoặc các tài liệu nghiên cứu chỉ mang tính chất tham khảo, không được dùng để chẩn đoán cho bất kỳ một cá nhân nào.

Bạn có thể quan tâm:

Miễn trừ trách nhiệm

Các bài viết của Hello Bacsi chỉ có tính chất tham khảo, không thay thế cho việc chẩn đoán hoặc điều trị y khoa.

Thông tin kiểm chứng bởi:

Đài Trương


Tác giả: Phong Huỳnh · Ngày cập nhật: 5 ngày trước

advertisement iconQuảng cáo
app promote banner

Bài viết này có hữu ích với bạn?

advertisement iconQuảng cáo
advertisement iconQuảng cáo