Hậu quả của việc "hụt hơi" dinh dưỡng trong độ tuổi đi học mẹ ít để ý

So với những năm tháng đầu đời, sự quan tâm của cha mẹ về dinh dưỡng cho trẻ ở độ tuổi đi học (khoảng 2 – 15 tuổi) thường có xu hướng giảm. Tuy nhiên, sự “lơ là” này có thể dẫn đến nhiều hệ lụy bởi giai đoạn này vốn được đặc trưng bởi sự phát triển bứt phá của não bộ, chiều cao, mật độ xương… [1].

Vì vậy, đây là giai đoạn cha mẹ càng nên chú trọng xây dựng chế độ ăn cân đối cũng như theo dõi sát các dấu hiệu trẻ thiếu chất để kịp thời đáp ứng đủ nhu cầu và đồng hành cùng con trên hành trình phát triển toàn diện.

Các dấu hiệu cảnh báo trẻ ở tuổi đi học bị thiếu hụt dưỡng chất

Trẻ ở độ tuổi đi học bị thiếu chất có thể có một số biểu hiện như cân nặng, chiều cao chững lại, con hay mệt mỏi, khó tập trung, hay uể oải, hay ốm vặt… 

• Cân nặng, chiều cao chững lại: Thiếu năng lượng kéo dài có thể ảnh hưởng đến tăng cân và sau đó là tăng trưởng chiều cao [2]. Trẻ 2 đến 5 tuổi mỗi năm có thể tăng 7 – 8cm, từ 5 tuổi đến trước tuổi dậy thì, trẻ có thể tăng 5 – 6cm mỗi năm [3]. Về cân nặng, trung bình trẻ 5 đến 8 tuổi tăng khoảng 2,5kg/năm, trẻ 8 – 10 tuổi tăng khoảng 3 – 4kg/năm, 10 – 12 tuổi tăng khoảng 4 – 5kg/năm [4]. Nếu cha mẹ nhận cân nặng của trẻ liên tục tăng chậm hoặc đường tăng trưởng có xu hướng đi xuống thì nên chú ý đến khẩu phần và nhu cầu dinh dưỡng của con.

“Hụt hơi” dưỡng chất kéo dài có thể dẫn đến hậu quả gì?

Giai đoạn 2 – 15 tuổi là một trong những giai đoạn phát triển mạnh mẽ nhất của cuộc đời. Não bộ tiếp tục phát triển nhanh và dần hoàn thiện, chiều cao tăng trưởng bứt phát, xương tích lũy phần lớn khối lượng khoáng chất và cơ thể thay đổi rõ rệt để chuyển sang tuổi trưởng thành [1]. 

Đây cũng là “cửa sổ vàng” cuối cùng để hỗ trợ tối ưu sự tăng trưởng và phát triển của trẻ. Việc thiếu hụt dưỡng chất ở độ tuổi này có thể dẫn đến nhiều hệ luỵ như tăng nguy cơ suy dinh dưỡng, ảnh hưởng đến sự phát triển tầm vóc. Ngoài ra, khả năng, kết quả học tập của trẻ cũng có thể bị ảnh hưởng [1].

Tăng nguy cơ suy dinh dưỡng, tầm vóc kém phát triển

Tăng cân, tăng chiều cao chậm trong thời gian dài có thể khiến trẻ trông thấp còi so với bạn bè đồng trang lứa [1]. Không những vậy, việc thiếu hụt dinh dưỡng trong giai đoạn tiền dậy thì có thể làm tăng nguy cơ dậy thì muộn, chiều cao tăng chậm và xương không đủ độ chắc khỏe [10].

Suy giảm hàng rào miễn dịch và vòng lặp bệnh lý

Khi trẻ thiếu chất thì dễ ốm vặt, khi bị ốm trẻ thường chán ăn, nếu chán ăn kéo dài trẻ tiếp tục lặp lại tình trạng thiếu dưỡng chất và dẫn đến kém tăng trưởng, sụt cân, chững cân, không cao thêm [11]. 

Suy giảm khả năng tư duy và năng lực học tập

Các chất như sắt, kẽm, choline, vitamin nhóm B và các loại axit béo tốt (như Omega-3/ DHA)… được coi là “chìa khóa vàng” cho sự phát triển trí não. Việc thiếu các dưỡng chất này trong thời gian dài sẽ ảnh hưởng đến sự phát triển não bộ, khiến trẻ khó tập trung, khó ghi nhớ, tiếp thu kém… [6], [12].

“Tái cấu trúc” chế độ dinh dưỡng: Việc nhỏ hôm nay – Nền tảng vững vàng mai sau

Trong giai đoạn trẻ tăng trưởng và phát triển mạnh mẽ, nhu cầu dinh dưỡng không ngừng thay đổi theo từng giai đoạn. Vì vậy, bên cạnh việc theo dõi chiều cao và cân nặng, mẹ cũng cần chú trọng điều chỉnh chế độ ăn uống và thói quen sinh hoạt để đáp ứng tốt hơn nhu cầu của con. 

Những thay đổi ấy không nhất thiết phải bắt đầu từ điều lớn lao, mà có thể đến từ việc chăm chút một bữa ăn đủ chất, lựa chọn sữa phù hợp… Khi được duy trì đều đặn, những việc làm nhỏ này sẽ góp phần hỗ trợ tăng trưởng, phát triển thể chất và sức khỏe lâu dài của trẻ.

Đảm bảo đủ lượng, đủ chất để con nạp đủ năng lượng và vi chất

Trẻ trong độ tuổi đi học cần được ăn đủ 3 bữa chính mỗi ngày và xen kẽ thêm 2 đến 3 bữa phụ [14]. Trong đó, mẹ cần chú ý không để con bỏ qua bữa sáng vì đây được xem là bữa ăn quan trọng nhất trong ngày. Nghiên cứu cho thấy trẻ ăn sáng đầy đủ có thể nhận được lượng sắt, vitamin nhóm B (như folate, B1, B2, B3, B6, B12) và vitamin D cao hơn khoảng 20% đến 60% so với trẻ bỏ bữa sáng [15]. 

Ngoài việc ăn đủ 3 bữa chính thì những bữa phụ trong ngày cũng quan trọng không kém vì trẻ đi học luôn cần bổ sung năng lượng liên tục để học tập và vui chơi khám phá. 

Với bữa sáng và bữa phụ, bí quyết nhỏ để giúp con “nạp” đủ năng lượng và vi chất đó là bổ sung thêm cho 1 hộp sữa dinh dưỡng bên cạnh các bữa ăn cân đối. Hiện các sản phẩm sữa cho trẻ đi học rất đa dạng, tuy nhiên, khi chọn cho con, ngoài lưu ý về nguồn gốc, xuất xứ thì cần xem kỹ bảng thành phần. Ưu tiên những sản phẩm cân bằng dinh dưỡng với vị ngon con thích cùng đầy đủ các vi chất quan trọng để:

1. Hỗ trợ phát triển hệ xương, chiều cao: Thành phần dinh dưỡng cần có protein và canxi với hàm lượng phù hợp. Protein là thành phần quan trọng cho quá trình tăng trưởng và phát triển của trẻ, trong khi canxi đóng vai trò thiết yếu trong quá trình khoáng hóa xương. Đặc biệt, những năm tuổi học đường là giai đoạn quan trọng để tích lũy khối lượng xương; đến cuối độ tuổi đi học, trẻ đã tích lũy được hơn 80% khối lượng khoáng xương [1].

2. Hỗ trợ cải thiện sự tập trung: Sắt và các vitamin nhóm B (B2, B3, B6) là những thành phần quan trọng cần lưu ý. Sắt có thể ảnh hưởng đến quá trình myelin hóa, làm thay đổi sự hình thành khớp thần kinh và chức năng của hạch nền. Ở trẻ em, thiếu sắt có liên quan đến suy giảm chức năng nhận thức, thành tích học tập và phát triển tâm thần – vận động [1]. Vitamin nhóm B là các vitamin tan trong nước, có vai trò quan trọng trong chuyển hóa năng lượng, hiện diện trong màng tế bào các neuron thần kinh [7].

3. Hỗ trợ cung cấp đủ năng lượng để trẻ năng động cả ngày dài với chất đạm, chất béo, Carbohydrate.

Đa dạng các loại thực phẩm ở đủ 4 nhóm dưỡng chất

Ngoài việc cho trẻ ăn đủ lượng, đủ bữa, khẩu phần ăn mỗi ngày cũng cần đa đạng các loại thực phẩm ở 4 nhóm dưỡng chất như thực phẩm giàu đạm với thịt, cá, gia cầm, trứng…; thực phẩm chứa chất béo tốt như cá hồi, cá ngừ, dầu thực vật…; các thực phẩm giàu chất xơ, vitamin, khoáng chất như rau củ, trái cây… [16].

Uống đủ nước và hạn chế các món “nghèo” dinh dưỡng

Uống nước giúp cân bằng lượng muối và các chất dinh dưỡng trong cơ thể, đồng thời hỗ trợ hệ tiêu hóa. Vì vậy, bạn nên khuyến khích trẻ uống khoảng 1,25 đến 1,5 lít mỗi ngày. Trong bữa ăn, mẹ cũng nên ưu tiên cho con ăn thực phẩm tươi ngon đã nấu chín. Đồng thời, hạn chế thực phẩm chế biến sẵn vì đây là nhóm thực phẩm nhiều gia vị muối, đường, hương liệu và chất bảo quản không tốt cho sức khỏe của con [13]. 

Dinh dưỡng cân bằng, đủ chất trong giai đoạn trẻ đi học không chỉ giúp con phát triển tốt về thể chất mà còn ảnh hưởng đến khả năng tiếp thu, ghi nhớ và học tập của trẻ. Vì vậy, mẹ hãy trang bị kiến thức chuẩn về chăm sóc dinh dưỡng để xây dựng thực đơn hàng ngày cho con một cách khoa học nhé!