Sắt - Chìa khóa vàng giúp não bộ của trẻ nhạy bén, tập trung cao độ suốt 8 tiếng như thế nào?

Sắt là vi chất đóng vai trò thiết yếu trong nhiều quá trình sinh hóa của cơ thể lẫn chức năng của não bộ. Đối với trẻ đi học, bổ sung sắt hợp lý được xem là “chìa khóa vàng” giúp con khai mở tiềm năng trí não và bứt phá trong học tập. Ngược lại, khi thiếu sắt, trẻ có thể mệt mỏi, khó tập trung, khó ghi nhớ… dẫn đến kết quả học tập kém [1], [2].

Sắt ảnh hưởng đến khả năng tập trung của trẻ như thế nào?

Sắt góp phần duy trì khả năng tập trung của trẻ bằng cách hỗ trợ sản xuất năng lượng cho não bộ, tham gia tổng hợp các chất dẫn truyền thần kinh và thúc đẩy quá trình myelin hóa:

1. Sản xuất năng lượng cho hoạt động của não bộ

Sắt có thể được ví như một “cây cầu” giúp vận chuyển oxy từ phổi đến não và các cơ quan trong cơ thể. Khoáng chất này là thành phần thiết yếu của hemoglobin, protein trong hồng cầu có nhiệm vụ “mang” oxy từ phổi đến các cơ quan. Nhờ có sắt, oxy được vận chuyển đến não, giúp các tế bào thần kinh duy trì hoạt động [3], [4].

Không dừng lại ở đó, sắt còn tham gia vào quá trình tạo năng lượng cho tế bào. Tại ti thể, nơi được ví như “nhà máy năng lượng” của tế bào, sắt góp phần chuyển hóa các chất dinh dưỡng từ thức ăn thành ATP – nguồn năng lượng trực tiếp để tế bào hoạt động [1], [5]. 

Nói cách khác, sắt vừa giúp đưa oxy đến não, vừa góp phần tạo ra năng lượng để các tế bào não sử dụng. Từ đó, hỗ trợ duy trì hoạt động não bộ, khả năng tập trung và học tập của trẻ.

2. Tổng hợp chất dẫn truyền thần kinh

Sắt là chất đồng xúc tác giúp kích hoạt các enzyme sản xuất các chất dẫn truyền thần kinh quan trọng trong não như dopamine, norepinephrine, serotonin… Đây là những chất tham gia vào quá trình điều hòa nhận thức, tâm trạng, cảm xúc và hưng phấn. Trong việc học tập, các chất dẫn truyền như dopamine và serotonin chính là yếu tố giúp trẻ duy trì động lực học tập mà không lơ đễnh hay trì hoãn [6].

3. Duy trì quá trình myelin hóa

Sắt rất quan trọng đối với quá trình hình thành myelin. Myelin được tạo ra bởi các tế bào oligodendrocyte (OL) và những tế bào này cần sắt để tạo năng lượng và phát triển bình thường. Trong đó, myelin là lớp vỏ bọc bao quanh sợi trục của tế bào thần kinh, hoạt động như lớp cách điện giúp bảo vệ, đẩy nhanh và tối ưu việc truyền tín hiệu giữa các tế bào thần kinh, cơ và tuyến [5]. 

Nếu thiếu sắt, quá trình hình thành myelin có thể bị ảnh hưởng. Khi đó, hoạt động của não bộ cũng có thể bị tác động, khiến trẻ khó tập trung, ghi nhớ và xử lý thông tin hơn [7].

Thiếu sắt ảnh hưởng đến khả năng học tập của trẻ ra sao?

Trẻ bị thiếu sắt có thể giảm khả năng tập trung, ghi nhớ, khiến trẻ mệt mỏi, thiếu hứng thú học tập…, từ đó khiến kết quả học tập giảm sút:

• Suy giảm khả năng tập trung, ghi nhớ: Thiếu sắt có thể làm suy giảm chức năng nhận thức, giảm khả năng tập trung, ghi nhớ, chỉ số thông minh (IQ), các giác quan cũng như tâm trạng và hành vi [8].
• Giảm hứng thú học tập: Thiếu sắt có thể dẫn đến việc ngưng trệ quá trình tổng hợp các chất dẫn truyền thần kinh, ví dụ như giảm dopamine có thể làm giảm động lực, khả năng học tập của trẻ [5].
• Mệt mỏi: Thiếu sắt có thể khiến lượng oxy được đưa đến các cơ quan bị suy giảm. Khi không nhận đủ oxy, cơ thể khó duy trì hoạt động hiệu quả, từ đó trẻ có thể cảm thấy mệt mỏi, yếu sức và thiếu năng lượng [3], [4].

Làm thế nào để giúp trẻ nhận đủ sắt?

Để giúp trẻ nhận đủ sắt mỗi ngày, mẹ nên xây dựng chế độ ăn đa dạng, cân đối và ưu tiên các thực phẩm giàu sắt. Sắt có trong nhiều loại thực phẩm như thịt đỏ, thịt gia cầm, cá, trứng, các loại đậu, ngũ cốc và một số loại rau xanh. Trong đó, sắt từ thực phẩm động vật thường được cơ thể hấp thu tốt hơn, vì vậy mẹ nên kết hợp đa dạng các nguồn thực phẩm trong khẩu phần của trẻ [9].

Bên cạnh việc lựa chọn thực phẩm giàu sắt, cách kết hợp thực phẩm cũng rất quan trọng. Vitamin C có thể giúp cơ thể hấp thu sắt tốt hơn, do đó mẹ có thể kết hợp các món giàu sắt với trái cây và rau củ giàu vitamin C như trái cây họ cam quýt (cam, quýt, bưởi..); các loại rau như bông cải xanh, bắp cải, đu đủ, cà chua, khoai lang…

Một bí quyết để giúp con nhận đủ sắt là ba mẹ có thể kết hợp 1 – 2 hộp sữa lúa mạch cacao 180ml có thành phần bổ sung sắt vào bữa sáng và bữa xế cho trẻ. Sữa lúa mạch cacao là thức uống dinh dưỡng được rất nhiều bạn nhỏ yêu thích. Khi chọn cho con, mẹ nên ưu tiên sữa của các thương hiệu uy tín, có kiểm định rõ ràng với thành phần có chứa sắt và các dưỡng chất quan trọng hỗ trợ 3 lợi thế cho trẻ như:

1. Hỗ trợ cải thiện sự tập trung: Sắt và các vitamin nhóm B (B2, B3, B6) là những thành phần quan trọng cần lưu ý. Những thành phần có thể hỗ trợ tái tạo hồng cầu, chuyển hóa thức ăn thành năng lượng đáp ứng nhu cầu học tập vui chơi cả ngày mà vẫn giúp trẻ duy trì khả năng tập trung, không bị mệt mỏi, lơ đễnh hay trì hoãn [13]. 
2. Hỗ trợ phát triển hệ xương, chiều cao: Protein là thành phần quan trọng cho quá trình tăng trưởng và phát triển của trẻ, trong khi canxi đóng vai trò thiết yếu trong quá trình khoáng hóa xương. Đặc biệt, những năm tuổi học đường là giai đoạn quan trọng để tích lũy khối lượng xương; đến cuối độ tuổi đi học, trẻ đã tích lũy được hơn 80% khối lượng khoáng xương [13], [14]. 
3. Hỗ trợ cung cấp đủ năng lượng: Chiết xuất lúa mạch kết hợp vitamin, chất béo, chất đạm… giúp trẻ giải phóng năng lượng cho cả ngày dài tràn đầy sức sống và học tập năng suất cao.

Câu hỏi thường gặp

1. Trẻ em cần bổ sung bao nhiêu sắt mỗi ngày?

Bảng dưới đây thể hiện mức khuyến nghị sắt theo từng nhóm tuổi, dựa trên khẩu phần có khả năng hấp thu sắt trung bình khoảng 10% lượng sắt (khẩu phần có lượng thịt hoặc cá 30 – 90g/ngày hoặc lượng vitamin C 25 – 75mg/ngày) [12]:

2. Dấu hiệu trẻ thiếu sắt là gì?

Các biểu hiện trẻ thiếu sắt thường là da nhợt nhạt (dễ thấy ở lòng bàn tay, móng tay và niêm mạc mắt), tim đập nhanh, khó thở khi gắng sức, đau đầu, ù tai, chóng mặt… [10].

3. Có nên cho trẻ uống viên uống bổ sung sắt không?

Không nên tự ý cho trẻ dùng viên uống bổ sung sắt, tốt nhất nên hỏi ý kiến bác sĩ. Việc bổ sung sắt vẫn nên được thực hiện qua việc xây dựng chế độ dinh dưỡng cân đối cho trẻ [11].

4. Ăn gì uống gì để trẻ đủ sắt?

Nguồn thực phẩm giàu sắt là thịt, cá, trứng, tôm, cua…; các loại đậu như vừng, đậu đen…; các loại rau có màu xanh đậm như rau đay, rau dền… [12]. Tiện lợi hơn, mẹ có thể cho trẻ uống sữa cacao vừa chứa sắt vừa chứa vitamin C để tối ưu lợi ích dinh dưỡng.

Tóm lại, sắt tuy là vi chất mà cơ thể cần với một lượng nhỏ nhưng nếu thiếu hụt thì sức khỏe và khả năng học tập của con có thể sa sút. Vì vậy, mẹ hãy luôn chủ động phòng ngừa thiếu sắt cho trẻ thông qua chế độ dinh dưỡng khoa học để giúp trẻ tăng cường sự tập trung và có nhiều bứt phá trong học tập.