Sữa thực vật cho bé: Góc nhìn đầy đủ sau những tranh cãi!

“Trẻ nhỏ uống sữa hạt (sữa thực vật) sẽ bị thiếu chất” hay “dễ tích tụ dầu công nghiệp”, những lời vô căn cứ như vậy xuất hiện rất nhiều và đủ để khiến ba mẹ phải chần chừ khi đưa ra lựa chọn có nên cho con uống sữa hạt hay không. Nếu bạn cũng đang ở trong tình huống này hoặc đang cho con uống sữa hạt và lo lắng về sức khỏe của trẻ, hãy dành vài phút xem qua bài viết bên dưới của Hello Bacsi.

Bài viết này, Hello Bacsi sẽ giúp bạn hiểu hơn về sữa thực vật cũng như làm rõ những “định kiến” sai lệch đang bị gắn mác cho loại sữa này.

Trẻ nhỏ uống sữa thực vật có được không?

Sữa thực vật là loại sữa được làm từ các loại hạt, ngũ cốc hoặc các loại đậu. Loại sữa này còn có một số tên gọi khác như sữa thay thế sữa bò (milk alternative), sữa không từ sữa động vật (non dairy milk)… Các loại sữa thực vật phổ biến là sữa đậu nành, sữa yến mạch, sữa hạnh nhân, sữa gạo… [1]. Mỗi loại sữa sẽ có thành phần dinh dưỡng khác nhau, phụ thuộc vào nguyên liệu cũng như cách chế biến và bổ sung vi chất [2].

Trẻ nhỏ trên 2 tuổi có thể uống sữa thực vật và loại sữa này vẫn mang đến nhiều lợi ích sức khỏe cho trẻ [2]. Sữa thực vật có thể làm đa dạng hoá thực đơn của trẻ như một phần trong một chế độ ăn cân bằng, đầy đủ nhóm chất. Với một số trẻ mắc các vấn đề như không hợp đạm sữa bò, kém dung nạp lactose hoặc gia đình ăn chay, các sản phẩm sữa thực vật được bổ sung thêm vi chất có thể là một lựa chọn hỗ trợ [3].

Không những vậy, nhiều loại sữa thực vật còn có thể cung cấp một số thành phần có lợi. Ví dụ, sữa yến mạch chứa beta-glucan, một loại chất xơ hòa tan có thể hỗ trợ sức khỏe hệ miễn, tiêu hóa [4], [5]. Ngoài ra, các loại sữa thực vật như sữa đậu nành, sữa yến mạch và sữa hạnh nhân thường không chứa nhiều protein hoặc chất béo bão hòa mà lại giàu chất béo không bão hòa tốt cho sức khỏe [2].

Quan niệm trẻ uống sữa hạt bị thiếu chất, tích tụ dầu công nghiệp liệu có đúng?

Những lo ngại như “trẻ uống sữa hạt sẽ bị thiếu chất” hay “có thể tích tụ dầu công nghiệp gây hại cho sức khỏe” xuất hiện khá phổ biến. Tuy nhiên, nếu nhìn kỹ, đây không hoàn toàn là những kết luận chính xác mà phần lớn xuất phát từ cách hiểu chưa đầy đủ về loại sữa này.

Đối với việc trẻ uống sữa hạt bị thiếu chất, nhìn chung, việc này chỉ thực sự xảy ra khi sữa hạt được sử dụng không đúng vai trò, tức là dùng thay cho nguồn dinh dưỡng chính, thay vì dùng như một phần bổ sung trong chế độ ăn. Với trẻ trên 2 tuổi, ngoài sữa, trẻ sẽ cần một chế độ ăn uống cân bằng với nhiều chất dinh dưỡng từ mỗi nhóm thực phẩm, bao gồm trái cây và rau quả, ngũ cốc, protein và các sản phẩm từ sữa [2].

Với các bé dùng sữa hạt, dù lượng đạm và chất béo của sữa hạt thấp hơn so với sữa bò [3] nhưng trẻ có thể nhận lượng đạm và chất béo này từ các thực phẩm khác trong chế độ ăn. Ngoài ra, hiện một số sản phẩm sữa hạt còn được bổ sung thêm đạm, chất béo và các vi chất quan trọng khác như canxi, phốt pho, vitamin D, E, vitamin nhóm B… giúp hỗ trợ trẻ nhận đủ dinh dưỡng [3].

Đối với vấn đề “dầu công nghiệp”, cần hiểu rằng các loại dầu được sử dụng trong sữa như dầu hạt cải, dầu hướng dương, dầu dừa… thực chất là dầu thực vật tinh luyện, được phép dùng trong thực phẩm để cải thiện hương vị và kết cấu. Lượng dầu hiện diện trong các sản phẩm này thường rất nhỏ và hiện chưa có bằng chứng đáng tin cậy cho thấy các loại dầu thực vật này gây hại cho sức khỏe [6].

Một số loại dầu như dầu hạt cải, nếu được xử lý đúng cách còn có hàm lượng chất béo bão hòa (chất béo xấu) thấp, chất béo không bão hòa (chất béo tốt) cao [7]. Những chất béo này có thể góp phần hỗ trợ sức khỏe tim mạch khi được sử dụng trong chế độ ăn hợp lý.

Như vậy, sữa hạt không phải là nguyên nhân trực tiếp gây thiếu chất hay gây hại cho sức khỏe. Những rủi ro, nếu có, thường đến từ cách sử dụng chưa phù hợp. Khi được dùng đúng cách và kết hợp với chế độ ăn cân đối, sữa hạt vẫn có thể là một phần hợp lý trong khẩu phần của trẻ.

Cho trẻ uống sữa hạt như thế nào để đảm bảo dinh dưỡng, phát triển khoẻ mạnh?

Để đảm bảo dinh dưỡng và giúp trẻ phát triển sức khỏe tối ưu, khi cho trẻ dùng sữa hạt, bạn cần lưu ý:

– Cho trẻ uống đúng độ tuổi, đúng liều lượng: Sữa hạt nên dùng cho trẻ trên 2 tuổi với lượng dùng khoảng 200ml mỗi ngày. Với trẻ dưới 2 tuổi, sữa mẹ là nguồn dinh dưỡng phù hợp bởi sẽ cung cấp đủ protein, chất béo và vi chất cần thiết để bé tăng trưởng và phát triển [2], [8].

– Duy trì chế độ dinh dưỡng khoa học kết hợp với việc cho trẻ uống sữa hạt: Với trẻ từ 2 tuổi trở lên, sữa hạt có thể được sử dụng như một phần bổ sung trong khẩu phần ăn. Tuy nhiên, bạn cần đảm bảo trẻ vẫn nhận đủ dinh dưỡng từ các nguồn khác như thịt, cá, trứng, sữa hoặc các thực phẩm giàu đạm và vi chất. Nói cách khác, sữa hạt chỉ nên đóng vai trò hỗ trợ, không phải “trụ cột” trong chế độ dinh dưỡng của trẻ [2].

– Lựa chọn sản phẩm sữa hạt phù hợp với trẻ nhỏ: Khi chọn sữa cho bé, hãy đọc kỹ các thông tin được ghi trên bao bì. Ưu tiên các sản phẩm không thêm đường hoặc ít đường, không chứa chất béo chuyển hóa, được bổ sung thêm các vi chất quan trọng cho trẻ nhỏ như canxi, phốt pho, vitamin D, vitamin nhóm B, vitamin E… Đối với thành phần dầu thực vật, hãy ưu tiên những sản phẩm có danh sách thành phần đơn giản, rõ ràng [1].

Ngoài ra, cần lưu ý đến nhu cầu và tình trạng của từng trẻ. Với những trẻ ăn uống kém, có nguy cơ thiếu chất hoặc có vấn đề sức khỏe đặc thù, bạn nên tham khảo thêm ý kiến chuyên gia được chọn được loại sữa phù hợp cho trẻ.

Tóm lại, trẻ nhỏ trên 2 tuổi uống sữa hạt không phải là lựa chọn “có hại” như nhiều người vẫn lo ngại. Khi được sử dụng đúng cách, sữa hạt có thể là một lựa chọn phù hợp, góp phần làm phong phú khẩu phần ăn mà vẫn đảm bảo trẻ phát triển khỏe mạnh.