Dầu trong sữa thực vật: Nên lo ngại hay chỉ là hiểu lầm?

Sữa thực vật là thực phẩm đang ngày một phổ biến trong chế độ dinh dưỡng của nhiều gia đình. Thế nhưng, thời gian gần đây xuất hiện các thông tin tiêu cực về thành phần dầu trong sữa thực vật khiến nhiều người lo ngại, không biết liệu việc uống mỗi ngày có ảnh hưởng sức khỏe.

Trong bài viết này, Hello Bacsi sẽ giúp bạn hiểu hơn về thành phần dầu có trong sữa thực vật, phân tích những tác động của nó dựa trên cơ chế sinh học, số liệu dinh dưỡng và khuyến nghị từ chuyên gia đối với sức khỏe. Từ đó giúp bạn có cái nhìn rõ ràng và chính xác hơn khi chọn sữa có nguồn gốc thực vật cho gia đình. 

“Dầu công nghiệp” trong sữa thực vật thực chất là dầu gì? 

Khi nhìn vào bảng thành phần của nhiều sản phẩm sữa thực vật, bạn sẽ nhìn thấy tên của một số loại dầu, chẳng hạn như dầu hạt cải, dầu hướng dương, dầu dừa… Và từ đó, nhiều người đã gắn “mác” cho các loại dầu này là “dầu công nghiệp” và cho rằng nó không tốt cho sức khỏe, việc uống mỗi ngày sẽ dẫn đến tích tụ. Thế nhưng, điều này liệu có đúng?

Đầu tiên, bạn cần hiểu được nguồn gốc của các loại dầu được thêm vào sữa thực vật. Thông thường, các loại dầu được thêm vào các sản phẩm sữa là loại dầu được lấy từ hạt của các loại cây như cải dầu, đậu nành, hướng dương, hạt nho, hạt bông, cám gạo… [1].  Sau khi được xử lý qua nhiều bước công nghệ để loại bỏ tạp chất, mùi, màu và các thành phần không ổn định, loại dầu này được thêm vào các thực phẩm, chẳng hạn như các loại sữa thực vật để nâng cao tính ổn định và chất lượng dinh dưỡng [2].

Nhìn chung, lượng dầu thực vật hiện diện trong các sản phẩm sữa hạt thường rất nhỏ và hiện không có bằng chứng nào cho thấy các loại dầu thực vật này có thể gây hại cho sức khỏe [3]. Một số loại dầu như dầu hạt cải, nếu được xử lý đúng cách còn có hàm lượng chất béo bão hòa (chất béo xấu) thấp, chất béo không bão hòa (chất béo tốt) cao [4]. Không những vậy, hàm lượng axit béo omega-3 trong dầu hạt cải còn cao hơn so với nhiều loại dầu khác [3], [4].

Uống sữa thực vật mỗi ngày có bị tích tụ “dầu công nghiệp”?

Những thông tin về việc uống sữa thực vật thường xuyên gây tích tụ dầu công nghiệp và ngộ độc, nhất là với trẻ nhỏ là hoàn toàn vô căn cứ. 

Về bản chất, dầu thực vật được thêm vào các sản phẩm sữa vẫn là chất béo. Khi tiêu thụ lượng chất béo này thông qua việc uống sữa thực vật thì cơ thể vẫn xử lý theo cơ chế tiêu hóa tự nhiên, giống như với mọi loại chất béo khác trong thực phẩm. 

Quá trình tiêu hoá chất béo gồm nhiều giai đoạn, bắt đầu từ khoang miệng  đến dạ dày và ruột non. Tại ruột non, axit mật sẽ giúp nhũ hoá chất béo và tạo điều kiện thuận lợi cho hoạt động enzyme, phân giải triglyceride thành axit béo tự do và monoglyceride. Các chất này sau đó được hấp thu bởi các tế bào ruột vào hệ tuần hoàn bạch huyết rồi theo máu đi khắp cơ thể. Quá trình này rất quan trọng đối với sức khỏe tổng thể vì nó giúp cơ thể hấp thu các chất dinh dưỡng thiết yếu, đồng thời cung cấp năng lượng hoặc dự trữ trong tế bào mỡ nếu dư thừa.

Hơn nữa, tổng lượng dầu trong sữa thực vật thường chỉ dao động ở mức rất nhỏ tùy thuộc vào từng loại hay nhà sản xuất… Cụ thể, theo quy chuẩn, hàm lượng dầu trong 1 hộp sữa thực vật có dung tích dưới 200ml dao động ở mức tối đa khoảng từ 6 – 7ml dầu (tương đương với 6 -7g dầu và chỉ khoảng 1 thìa cà phê) [7].

Đối với trẻ trên 2 tuổi, lượng dầu, mỡ có thể dùng cho trẻ mỗi bữa là khoảng 7 – 10ml mỗi bữa (tương đương 1,5 –  2 thìa cà phê mỗi bữa) [8]. Như vậy với 1 hộp sữa thực vật dưới 200ml, lượng dầu nạp vào chỉ bằng một nửa so với lượng dầu cần thiết trong mỗi bữa. Lượng dầu vẫn nằm trong mức khuyến nghị, nếu kết hợp với chế độ ăn đúng cách, hợp lý với lượng chất béo vừa phải từ các nguồn thực phẩm khác thì cơ thể có thể xử lý được và khó gây tích tụ.

Lựa chọn thông minh khi dùng sữa thực vật, đặc biệt với trẻ nhỏ

Hiện nay, các dòng sữa thực vật (sữa yến mạch, hạnh nhân, đậu nành…) đang trở thành giải pháp dinh dưỡng hàng đầu, đặc biệt là “cứu cánh” cho những trẻ mắc chứng không dung nạp lactose hoặc dị ứng đạm sữa bò [10]. Tuy nhiên, sữa thực vật không phải là “nước thần” để uống vô tội vạ. Để tối ưu hóa lợi ích và tránh các rủi ro dinh dưỡng cho trẻ, cha mẹ cần tuân thủ 3 nguyên tắc y khoa sau:

1. Không dùng để thay thế hoàn toàn bữa ăn: Sữa thực vật là thức uống bổ sung lành mạnh, nhưng không thể thay thế chế độ ăn dặm thô. Trẻ vẫn cần một thực đơn đa dạng (thịt, cá, trứng, rau xanh) để đảm bảo đủ lượng đạm (Protein) thiết yếu. Khi chọn sữa, hãy ưu tiên các nhãn hiệu có bổ sung thêm vi chất như Canxi, Vitamin D3 và nhóm B… [9].

2. Uống sữa thực vật kết hợp chế độ ăn uống đa dạng: Bên cạnh việc uống sữa thì trẻ cũng cần có chế độ ăn uống đa dạng, cân bằng đầy đủ dưỡng chất từ các nhóm thực phẩm, bao gồm trái cây và rau quả, ngũ cốc, thực phẩm giàu đạm và các sản phẩm từ sữa (kể cả sữa bò hay sữa thực vật thay thế). Dù là người lớn hay trẻ nhỏ thì việc uống quá nhiều, vượt quá lượng khuyến nghị mỗi ngày thì đều không được khuyến khích [9].

3. Cảnh giác với “bẫy” đường tinh luyện: Nhiều cha mẹ lo sợ các thành phần phụ gia, nhưng lại bỏ qua thủ phạm nguy hiểm nhất, đó chính là đường tinh luyện. Để gia tăng hương vị cho trẻ dễ uống, nhiều loại sữa hạt bị nhồi nhét lượng lớn đường. Đây mới  là nguyên nhân cốt lõi gây ra tình trạng thừa cân, béo phì và viêm nhiễm ở trẻ. Nguyên tắc vàng là: Luôn chọn phân loại “không đường” hoặc “ít đường” [9].

Tóm lại, việc lo ngại uống sữa thực vật mỗi ngày sẽ dẫn đến tích tụ dầu công nghiệp là chưa có cơ sở khoa học. Sữa thực vật là một mảnh ghép tuyệt vời trong bức tranh dinh dưỡng nếu được sử dụng đúng cách. Thay vì hoang mang trước các tin đồn vô căn cứ, hãy là người tiêu dùng thông thái: Đọc kỹ bảng thành phần, chọn thương hiệu uy tín và duy trì một chế độ ăn uống cân bằng.