Dinh dưỡng đúng chuẩn - “Tắt” mẫn cảm, dịu chàm sữa từ gốc cho bé

Chàm sữa hay viêm da cơ địa ở trẻ nhũ nhi là một trong những triệu chứng mẫn cảm da thường gặp ở trẻ nhỏ với tỷ lệ ước tính khoảng 15 – 20% trẻ em mắc phải [1]. Dù chàm sữa khá lành tính nhưng thực tế, nếu không thật sự hiểu nguyên nhân “gốc rễ”, tình trạng này ở trẻ có thể khiến ba mẹ “đứng ngồi không yên” bởi tính chất dai dẳng, khó kiểm soát ngay cả khi đã áp dụng nhiều biện pháp chăm sóc da bên ngoài. 

Vậy nguyên nhân thật sự của chàm sữa là gì? Làm sao để giảm nguy cơ bé bị chàm sữa? Hãy cùng xem tiếp bài viết của Hello Bacsi để hiểu hơn, mẹ nhé! 

Sự thật về chàm sữa: Vì sao trẻ bị chàm sữa cứ hết rồi lại tái?

Với ba mẹ có con nhỏ, chắc hẳn đã quá quen với các biểu hiện của chàm sữa như da ửng đỏ, nổi mẩn li ti, khô ráp, bé ngứa ngáy, khó chịu… [2]. Trong nhiều trường hợp, ba mẹ sẽ ngay lập tức tập trung vào việc chăm sóc da như đổi sữa tắm dịu nhẹ hơn, bôi thêm kem dưỡng ẩm, hạn chế các yếu tố có thể gây kích ứng từ môi trường… Thế nhưng, điều khiến không ít ba mẹ bối rối là dù đã chăm sóc rất kỹ, tình trạng chàm sữa vẫn không dứt mà cứ lặp đi lặp lại, lúc dịu đi rồi lại bùng phát.

Thực tế, ba mẹ cần hiểu rằng, chàm sữa không đơn thuần là vấn đề nằm trên bề mặt da. Trong nhiều tài liệu y khoa, chàm sữa hay viêm da cơ địa thường có liên quan đến cơ chế miễn dịch của cơ thể. Khi cơ thể tiếp xúc với các yếu tố được xem là “không phù hợp”, có thể là dị nguyên môi trường hoặc thành phần dinh dưỡng, hệ miễn dịch sẽ kích hoạt chuỗi phản ứng bảo vệ [3].

Ở trẻ nhỏ, do hệ miễn dịch chưa hoàn thiện nên dễ rơi vào trạng thái phản ứng quá mức và phản ánh trực tiếp qua da. Bởi so với da người lớn, da trẻ nhỏ sẽ mỏng hơn, lớp sừng chưa hoàn thiện, khả năng giữ nước của da cũng kém hơn và tốc độ mất nước qua da cao hơn đáng kể. Bên cạnh đó, hệ lipid biểu bì, yếu tố giúp duy trì độ ẩm và bảo vệ da khỏi tác nhân bên ngoài cũng chưa phát triển đầy đủ. Hệ quả là làn da của trẻ trở nên dễ tổn thương và dễ “phản ánh” những rối loạn bên trong cơ thể [4].

Nói cách khác, “thủ phạm” gây chàm sữa không hẳn nằm ở da mà da chỉ là “tấm gương” phản chiếu những gì đang diễn ra bên trong cơ thể. Việc chỉ tập trung vào chăm sóc da có thể hỗ trợ cải thiện triệu chứng tạm thời nhưng sẽ khó tác động đến căn nguyên.

Trục ruột – da và thủ phạm giấu mặt

Vậy điều gì đang “chi phối” hoạt động của hệ miễn dịch ở trẻ nhỏ? Câu trả lời nằm ở hệ tiêu hoá. Những năm gần đây, khái niệm trục ruột – da ngày càng được nghiên cứu rộng rãi, cho thấy mối liên hệ hai chiều giữa hệ tiêu hoá, đặc biệt là hệ vi sinh đường ruột và các vấn đề về da.

Nghiên cứu cho thấy khoảng 70-80% tế bào miễn dịch của cơ thể nằm tại hệ tiêu hoá. Điều này khiến đường ruột trở thành “trung tâm điều phối” các phản ứng miễn dịch Không chỉ vậy, hệ vi sinh vật đường ruột là một “quần thể” đa dạng với hàng tỷ vi sinh vật còn đóng vai trò quan trọng trong việc “huấn luyện” hệ miễn dịch [5].

Ở trẻ nhỏ, hệ tiêu hoá vẫn đang trong giai đoạn hoàn thiện. Hàng rào niêm mạc ruột và hệ vi sinh đường ruột vẫn đang trong quá trình thiết lập nên khả năng phân giải các thành phần dinh dưỡng phức tạp có thể chưa hoàn chỉnh [6]. Khi các thành phần dinh dưỡng không được tiêu hoá triệt để, chúng có thể tiếp xúc với tế bào miễn dịch tại ruột, từ đó kích hoạt các phản ứng mẫn cảm.

Một trong những thành phần dinh dưỡng phức tạp dễ gây kích thích đường ruột ở trẻ nhỏ mà nhiều ba mẹ ít nghĩ đến đó là đạm sữa bò [7]. Bởi với hầu hết trẻ nhỏ, sữa là thực phẩm gần như không thể thiếu. 

Đạm sữa bò nguyên vẹn, với cấu trúc phân tử lớn và phức tạp, có thể tạo áp lực lên hệ tiêu hoá còn non nớt. Trong một số trường hợp, quá trình phân giải có thể không diễn ra trọn vẹn. Các peptide lớn có thể được hệ miễn dịch “nhận diện” như yếu tố ngoại lai, từ đó kích hoạt chuỗi phản ứng mẫn cảm [7]. Và làn da non nớt, mỏng mảnh là nơi biểu hiện các triệu chứng này dưới dạng chàm sữa kéo dài và tái phát.

“Tắt” mẫn cảm từ gốc: Bí quyết hay cho mẹ thông thái

Khi đã hiểu chàm sữa ở trẻ em không đơn thuần là vấn đề của làn da mà là hệ quả của một phản ứng miễn dịch chịu ảnh hưởng từ hệ tiêu hoá thì cách mẹ chăm sóc bé cũng cần thay đổi. Thay vì chỉ tập trung làm dịu làn da, điều quan trọng hơn là giảm bớt sự nhạy cảm của cơ thể trẻ ngay từ gốc rễ để làn da được lành mịn.

Chăm sóc dinh dưỡng đúng cách để cải thiện mẫn cảm từ bên trong

Các thành phần dinh dưỡng phức tạp có cấu trúc phân tử lớn có thể kích thích các tế bào miễn dịch tại đường ruột của trẻ. Do đó, khi chọn nguồn dinh dưỡng cho trẻ, mẹ cần đặc biệt lưu ý, nhất là trong trường hợp bất khả kháng bé phải dùng sữa công thức hoặc con đã qua giai đoạn bú mẹ.

Nguyên nhân là bởi thành phần đạm sữa bò nguyên vẹn trong sữa công thức có thể trở thành “yếu tố kích hoạt” các phản ứng mẫn cảm nếu chúng không được tiêu hoá hoàn toàn. Để hạn chế nguy cơ gặp tình trạng này, mẹ nên cân nhắc cho trẻ dùng nguồn dinh dưỡng có đạm thuỷ phân một phần. Đây là đạm sữa bò đã được cắt nhỏ nhiều lần nhờ công nghệ thuỷ phân bằng enzyme. 

Theo nghiên cứu, đạm thủy phân một phần hiếm khi gây đông vón dưới môi trường acid dịch vị và giảm thời gian làm rỗng dạ dày. Nhờ đó, sữa có đạm thuỷ phân sẽ giúp trẻ dễ tiêu hóa hơn và ít gặp tình trạng khó chịu ở đường ruột [8], [9], [10].  

Ngoài ra, mẹ cũng nên ưu tiên những nguồn dinh dưỡng chứa lợi khuẩn và chất xơ, điển hình là lợi khuẩn Bifidus BL và 5 HMO để củng cố, nuôi dưỡng hệ vi sinh đường ruột. Lợi khuẩn Bifidus BL giúp ổn định hệ vi sinh đường ruột, ức chế hại khuẩn, hỗ trợ hoạt động tiêu hóa diễn ra trơn tru [11]. 5 HMO (Human Milk Oligosaccharide), thành phần đóng vai trò là “thức ăn” nuôi dưỡng lợi khuẩn và hỗ trợ thiết lập hàng rào miễn dịch đường ruột, mang đến nhiều lợi ích đối với sức khỏe hệ tiêu hóa [12].

Củng cố hàng rào bảo vệ da từ bên ngoài

Song song với việc nuôi dưỡng từ bên trong, việc chăm sóc đúng cách từ bên ngoài vẫn đóng vai trò quan trọng trong việc giảm kích thích và hỗ trợ giảm nguy cơ tái phát: [1], [13]

• Tắm nước ấm (không quá nóng), thời gian khoảng 5-10 phút. Tắm lâu hoặc tắm nước nóng dễ làm mất lớp dầu tự nhiên, khiến da khô hơn. Tránh tắm cho trẻ quá thường xuyên
• Thoa kem dưỡng ẩm ngay sau khi tắm, khi da còn ẩm. Ưu tiên sản phẩm chuyên biệt cho da trẻ nhỏ, không chứa hương liệu
• Sữa tắm, dầu gội, nước giặt xả cho trẻ nên ưu chọn loại ít kích ứng, không mùi hoặc mùi nhẹ. Tránh các thành phần dễ gây kích ứng như cồn, hương liệu mạnh.
• Cho bé mặc quần áo cotton rộng rãi, thoáng mát. Đối với phòng/giường ngủ của trẻ, mẹ nên giặt sạch chăn ga, thú bông để hạn chế bụi và tác nhân gây kích ứng. Ngoài ra, để nhiệt độ phòng ngủ phù hợp, không quá nóng hoặc quá lạnh. 

Chàm sữa không phải là một vấn đề “khó giải quyết” nhưng cũng dễ khiến ba mẹ loay hoay nếu chỉ nhìn vào những gì đang diễn ra trên làn da. Thực tế, khi chăm sóc trẻ bị chàm sữa, thay vì chỉ tập trung làm dịu từng đợt bùng phát, việc hiểu đúng nguyên nhân và chăm sóc theo hướng toàn diện, nuôi dưỡng từ bên trong, bảo vệ từ bên ngoài sẽ là chìa khóa giúp da bé dần ổn định và chàm sữa ít tái phát hơn.