Cứ thời tiết đổi mùa là hắt hơi, sổ mũi - Bé yêu nhà bạn đang “thua” ở đâu?

Giai đoạn giao mùa là nỗi ám ảnh của không ít cha mẹ đang nuôi con nhỏ. Bởi trong khi “con nhà hàng xóm” khỏe mạnh, chơi đùa cả ngày thì con nhà mình cứ hắt hơi, sổ mũi, sụt sịt…. Bạn có từng thắc mắc tại sao con nhà mình lại hay ốm vặt hơn “con nhà người ta”, có phải bé thể trạng yếu hay còn do nguyên nhân nào khác? Hãy cùng tìm hiểu trong bài viết và khám phá các bí quyết tăng sức đề kháng cho trẻ hay ốm vặt nhé! 

Đổi mùa là hắt hơi, sổ mũi: Tại sao con mình lại “thua” các bạn?

Mỗi khi thời tiết chuyển mùa, nhiều ba mẹ lại bước vào “vòng lặp quen thuộc” con bắt đầu hắt hơi, nghẹt mũi, sổ mũi, ho kéo dài. Có bé chỉ khụt khịt vài hôm nhưng cũng có bé vừa dứt đợt này lại tiếp tục đợt khác. Điều này khiến nhiều ba mẹ không khỏi thắc mắc vì sao cùng sống trong một môi trường, cùng đi học và tiếp xúc với virus như nhau nhưng con mình lại “thua” các bạn?

Ở bề mặt, mọi thứ dường như chỉ bắt đầu từ đường hô hấp…

Ở góc độ bề mặt, điều này có thể phần nào được lý giải từ yếu tố môi trường và đặc điểm sinh lý của trẻ nhỏ. 

Thời điểm giao mùa là điều kiện thuận lợi để các tác nhân gây bệnh phát triển mạnh do sự thay đổi về nhiệt độ, độ ẩm không khí [1]. Trong khi đó, hệ hô hấp của trẻ vẫn đang trong quá trình hoàn thiện. So với người lớn, đường thở của trẻ hẹp hơn nên dễ bị kích thích [2]. Ngoài ra, niêm mạc hô hấp của trẻ cũng nhạy cảm hơn, cơ chế làm sạch tự nhiên của đường thở cũng chưa hoạt động hiệu quả [3]. Đây là những yếu tố khiến trẻ dễ bị ảnh hưởng trước các tác nhân gây bệnh hô hấp, đặc biệt trong giai đoạn giao mùa.

Tuy nhiên, nếu nguyên nhân chỉ nằm ở việc “đường thở còn non nớt” hay môi trường, thì mọi đứa trẻ sẽ có xu hướng ốm giống nhau. Nhưng thực tế không phải vậy, có trẻ chỉ hắt hơi, sổ mũi nhẹ rồi hết trong khi có trẻ lại sổ mũi kéo dài và tái phát. Điều này cho thấy sự khác biệt không chỉ nằm ở thời tiết mà còn ở cách cơ thể mỗi bé phản ứng và chống đỡ. Và yếu tố quyết định khả năng “phòng thủ” này chính là hệ miễn dịch của trẻ.

Gốc rễ” không nằm ở đường hô hấp mà ở hệ miễn dịch và hệ miễn dịch lại bắt đầu từ đường ruột

Câu hỏi là hệ miễn dịch của trẻ tập trung chủ yếu ở đâu và chịu ảnh hưởng bởi những yếu tố nào? Theo nghiên cứu, khoảng 70-80% tế bào miễn dịch của cơ thể tập trung tại đường ruột [4]. Điều này cho thấy hệ tiêu hoá không chỉ làm nhiệm vụ hấp thu dinh dưỡng mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe hệ miễn dịch.

Ở trẻ nhỏ, hệ tiêu hoá vẫn chưa hoàn thiện: men tiêu hoá chưa đầy đủ, hệ vi sinh đường ruột chưa ổn định và hàng rào niêm mạc ruột còn non yếu nên hoạt động tiêu hoá – hấp thu diễn ra chưa ổn định [5]. Khi hệ tiêu hoá hoạt động không hiệu quả, trẻ không chỉ dễ gặp các biểu hiện như đầy hơi, chướng bụng, táo bón… mà hàng rào bảo vệ đường ruột cũng bị ảnh hưởng, từ đó khả năng “phòng thủ” cơ thể cũng bị suy giảm [6], [7].

Muốn hỗ trợ đề kháng của bé bền vững hơn, điều quan trọng không chỉ là bảo vệ đường hô hấp từ bên ngoài mà còn cần chăm sóc tốt hệ tiêu hoá, nơi giữ vai trò nền tảng của hệ miễn dịch trẻ nhỏ.

Chăm sóc đúng cách: Bí quyết giúp con “vững vàng” từ bên trong

Như vậy, có thể thấy việc chăm sóc hệ tiêu hoá không chỉ đơn thuần là giúp bé ăn ngon hay hạn chế táo bón, tiêu chảy… mà còn là nền tảng để củng cố sức khỏe hệ miễn dịch, giúp trẻ giảm nguy cơ bị ốm. Vậy làm thế nào để con tiêu hoá tốt và có nền tảng miễn dịch vững vàng? Dưới đây là một số bí quyết cho mẹ:

Chăm sóc dinh dưỡng đúng cách

Một sai lầm khá phổ biến của ba mẹ khi chăm sóc dinh dưỡng cho bé là nghĩ cho con ăn càng nhiều thì càng khỏe nên khi thấy con có dấu hiệu “sụt sịt” sẽ cố gắng ép con ăn hoặc bổ sung đủ thứ “đồ bổ”. Tuy nhiên, với trẻ nhỏ, một chế độ ăn phù hợp không nằm ở việc “ăn thật nhiều” hay bổ sung nhiều dưỡng chất mà nằm ở việc cơ thể có tiêu hoá và hấp thu tốt hay không. Thay vì ép trẻ ăn nhiều, mẹ nên điều chỉnh và xây dựng chế độ dinh dưỡng phù hợp cho trẻ theo một số lưu ý sau: [8]

• Ăn đa dạng, vừa sức: Cân đối các nhóm chất, phù hợp độ tuổi của bé, không ép bé ăn. Ưu tiên rau củ, trái cây; cắt nhỏ hoặc trộn vào món chính nếu trẻ lười ăn.
• Nuôi dưỡng hệ vi sinh: Bổ sung lợi khuẩn và chất xơ (sữa chua, rau quả) để điều hòa miễn dịch đường ruột.
• Duy trì thói quen ăn uống lành mạnh, đúng giờ, không bỏ bữa hạn chế tối đa đồ ăn nhanh, nhiều dầu mỡ và nhiều đường.

Với nhiều trẻ nhỏ, sữa vẫn là nguồn dinh dưỡng quan trọng trong những năm đầu đời. Tuy nhiên, đạm sữa bò nguyên vẹn trong các sản phẩm sữa lại dễ kích thích hệ tiêu hóa non nớt do cấu trúc phân tử lớn, phức tạp. Khi đi vào cơ thể, chúng có thể không được phân giải hoàn toàn, các phân tử đạm lớn có thể tồn đọng lâu trong đường ruột, gây kích ứng hệ tiêu hoá và làm ảnh hưởng đến sức khỏe hệ miễn dịch [9].

Do đó, một bí quyết cho ba mẹ để giúp con tiêu hoá khoẻ là ưu tiên chọn sữa có đạm whey thuỷ phân một phần. Đây là loại đạm “êm dịu” tiêu hoá khi đã được cắt nhỏ nhiều lần so với đạm bò nguyên vẹn, giúp bé dễ tiêu hoá – hấp thu. Theo nghiên cứu, loại đạm này hiếm khi gây đông vón dưới môi trường acid dịch vị và giảm thời gian làm rỗng dạ dày. Nhờ đó, sữa có đạm thuỷ phân sẽ giúp trẻ dễ tiêu hóa hơn và ít gặp tình trạng khó chịu ở đường ruột [10], [11], [12]. 

Cùng với đó, mẹ cũng nên ưu tiên nguồn sữa có thêm 2 thành phần quan trọng giúp nuôi dưỡng hệ vi sinh đường ruột là lợi khuẩn Bifidus và 5 HMO (Human Milk Oligosaccharides). HMO đóng vai trò như “nguồn thức ăn” giúp nuôi dưỡng lợi khuẩn có lợi trong đường ruột, đồng thời hỗ trợ bảo vệ hàng rào niêm mạc ruột [13]. Trong khi đó, lợi khuẩn Bifidus giúp duy trì môi trường đường ruột khỏe mạnh, hỗ trợ cân bằng hệ vi sinh và góp phần điều hòa hoạt động miễn dịch [14].

Chăm sóc sinh hoạt hợp lý

Bên cạnh dinh dưỡng, một chế độ sinh hoạt khoa học cũng là yếu tố quan trọng giúp hệ miễn dịch của con vững vàng hơn. Ba mẹ cần:

• Đảm bảo trẻ ngủ đúng giờ và đủ giấc: Giấc ngủ không chỉ là khoảng thời gian nghỉ ngơi mà còn là dịp để cơ thể tự phục hồi và củng cố hàng rào bảo vệ tự nhiên giúp chống lại nhiễm trùng. Hãy rèn cho bé thói quen ngủ sớm và đủ giấc mỗi ngày tùy theo độ tuổi [15].
• Khuyến khích trẻ vui chơi, vận động đầy đủ: Hãy để con được tự do chạy nhảy ngoài trời, khám phá thế giới xung quanh hoặc tham gia các hoạt động thể chất. Việc trẻ được vận động đầy đủ không chỉ giúp hệ tiêu hóa hoạt động trơn tru, giúp con ăn ngon miệng hơn mà còn tăng cường tuần hoàn máu, thúc đẩy các tế bào miễn dịch hoạt động hiệu quả [16].

Giữ vệ sinh – Giảm nguy cơ lây nhiễm

Song song với việc chăm sóc dinh dưỡng, sinh hoạt, ba mẹ cũng đừng quên giúp con xây dựng “lá chắn phòng thủ” bên ngoài bằng cách: [17]

• Rèn luyện thói quen rửa tay đúng cách trước khi ăn và sau khi đi vệ sinh, sau khi chơi ở ngoài về….
• Vệ sinh đồ chơi, phòng ốc định kỳ để hạn chế tối đa sự tích tụ của vi khuẩn, virus bám dính. 

Ngoài ra, ba mẹ cũng nên tránh tự ý dùng kháng sinh khi con bị ốm. Bởi việc sử dụng kháng sinh không phù hợp có thể ảnh hưởng đến hệ vi sinh đường ruột, vốn còn khá “mong manh” ở trẻ nhỏ – từ đó khiến hệ tiêu hoá dễ nhạy cảm hơn.

Tiêm phòng đúng lịch – Chủ động bảo vệ trẻ trước các bệnh nguy hiểm 

Nếu dinh dưỡng và sinh hoạt là phương pháp rèn luyện và nuôi dưỡng “đội quân” miễn dịch tự nhiên thì việc chủng ngừa đầy đủ và đúng lịch chính là việc cung cấp thêm vũ khí giúp cơ thể bé chống lại các tác nhân bệnh hiệu quả. Ba mẹ cần lưu ý lịch tiêm chủng của con, đảm bảo tiêm đủ và đúng lịch để con luôn được bảo vệ toàn diện trước mọi thách thức của thời tiết và mầm bệnh [18].

Thay vì loay hoay tìm cách chữa trị và chăm sóc khi con ốm vặt, việc chủ động phòng ngừa và củng cố hàng rào miễn dịch tự nhiên cho trẻ mới là giải pháp gốc rễ. Hy vọng bài viết đã giúp bạn giải đáp được thắc mắc bé yêu đang “thua” ở đâu khi thời tiết chuyển mùa, từ đó có hướng chăm sóc bé khoa học hơn.