Trục Ruột - Da: Lặn chàm sữa, dứt mẩn đỏ nhờ mẹ giải tỏa "ách tắc" từ đường ruột

Bé nhà bạn hay bị chàm sữa, mẩn đỏ tái phát dù đã được chăm sóc cẩn thận? Thực tế, việc cải thiện chàm sữa ở trẻ nhỏ đôi khi không chỉ nằm ở việc chăm sóc da, thay sữa tắm mà còn đến từ việc chăm sóc sức khỏe đường ruột. Nhiều nghiên cứu cho thấy sự hình thành và tái phát của chàm sữa có liên quan đến trục ruột – da. Vậy mối liên hệ này hoạt động như thế nào và tại sao chăm sóc đường ruột lại là bước quan trọng giúp giảm nguy cơ tái phát? Hãy cùng Hello Bacsi tìm hiểu trong bài viết dưới đây.

Trục Ruột – Da: Mối liên hệ phía sau những đợt chàm sữa, mẩn đỏ tái phát

Chàm sữa hay viêm da cơ địa ở trẻ nhỏ là vấn đề về da có liên quan đến cơ chế miễn dịch của cơ thể. Khi trẻ tiếp xúc với dị nguyên – một số thành phần được cho là “không phù hợp” từ môi trường như mạt bụi, phấn hoa, khói thuốc lá hay một số thành phần trong thực phẩm, hệ miễn dịch sẽ kích hoạt các phản ứng bảo vệ, dẫn đến các biểu hiện như da khô, mẩn đỏ, ngứa ngáy hay chàm sữa [1].

Điều đáng chú ý là sức khỏe hệ miễn dịch của trẻ cũng chịu ảnh hưởng rất lớn từ sức khỏe đường ruột, đặc biệt là sự cân đối của hệ vi sinh đường ruột [2]. Trong khi đó, hệ vi sinh đường ruột lại có sự “tương tác” với da thông qua mạng lưới kết nối gọi là trục ruột – da (gut – skin axis) [3].

Khi hệ vi sinh đường ruột mất cân bằng, quá trình điều hòa miễn dịch có thể bị ảnh hưởng [2]. Lúc này, nếu cơ thể tiếp xúc với dị nguyên, hệ thống miễn dịch sẽ phản ứng quá mẫn, làm gia tăng tổng hợp các chất gây viêm. Hệ quả là thông qua trục ruột – da, các phản ứng viêm này bùng phát trực tiếp lên bề mặt khiến da khô, mẩn đỏ, ngứa ngáy hay chàm sữa dễ tái phát và tiến triển dai dẳng [3].

Đặc điểm đường ruột ở trẻ nhỏ: Hiểu đúng để giải tỏa “ách tắc” hiệu quả

Những năm đầu đời là giai đoạn đường ruột của trẻ vẫn đang trong quá trình hoàn thiện. Hệ vi sinh đường ruột của trẻ đang dần được thiết lập và đa dạng hóa. đồng thời dễ bị tác động bởi nhiều yếu tố như phương thức sinh, việc sử dụng kháng sinh, môi trường sống [4] và đặc biệt là chế độ dinh dưỡng, nhất là sữa. 

Giai đoạn đầu đời, sữa vẫn là nguồn dinh dưỡng quan trọng với trẻ nhỏ. Tuy nhiên, thành phần đạm bò nguyên vẹn trong các sản phẩm sữa công thức do có cấu trúc phân tử lớn và phức tạp nên quá trình phân giải có thể không diễn ra trọn vẹn [5]. Điều này có thể gây kích ứng với hệ tiêu hóa non nớt của trẻ, ảnh hưởng đến môi trường đường ruột và sự cân bằng của hệ vi sinh.

Không những vậy, khi quá trình phân giải đạm bò diễn ra không hiệu quả, một số peptide còn sót lại cũng có thể bị các tế bào miễn dịch tại ruột “nhận diện” như yếu tố ngoại lai và kích hoạt chuỗi phản ứng mẫn cảm [5]. Thông qua trục ruột – da, những phản ứng này có thể ảnh hưởng đến làn da, góp phần làm chàm sữa tái phát.

Chăm sóc sức khỏe đường ruột – Bí quyết giúp giảm nguy cơ chàm sữa tái diễn

Để giảm nguy cơ chàm sữa tái phát, mẹ cần kết hợp việc chăm sóc da với “củng cố” sức khỏe đường ruột, đặc biệt là việc nuôi dưỡng hệ vi sinh.

Bắt đầu từ chế độ dinh dưỡng phù hợp

Dinh dưỡng, nhất là sữa, là yếu tố có ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe đường ruột và hệ vi sinh của trẻ. Trong giai đoạn đầu đời, mẹ nên ưu tiên cho trẻ bú mẹ hoàn toàn trong 6 tháng đầu và duy trì đến khi trẻ 2 tuổi [6]. Sữa mẹ không chỉ cung cấp đạm dễ tiêu, ít gây kích ứng mà còn chứa nhiều thành phần nuôi dưỡng hệ vi sinh đường ruột cho trẻ [7].

Sau giai đoạn bú mẹ, mẹ nên ưu tiên chọn sữa có đạm whey thuỷ phân một phần – loại đạm bò đã được cắt nhỏ nhiều lần nhờ công nghệ thuỷ phân bằng enzyme. Theo nghiên cứu, đạm whey thủy phân một phần hiếm khi gây đông vón dưới môi trường acid dịch vị và giúp giảm thời gian làm rỗng dạ dày, từ đó giúp trẻ dễ tiêu hóa và ít gặp khó chịu ở đường ruột hơn t [8], [9], [10].  

Để hỗ trợ nuôi dưỡng hệ vi sinh đường ruột cho trẻ, mẹ cũng nên ưu tiên sữa chứa lợi khuẩn và chất xơ, điển hình là lợi khuẩn Bifidus BL và 5 HMO. Lợi khuẩn Bifidus BL giúp ổn định hệ vi sinh đường ruột, ức chế hại khuẩn, hỗ trợ hoạt động tiêu hóa diễn ra trơn tru [11]. 5 HMO (Human Milk Oligosaccharide) đóng vai trò như chất xơ – “thức ăn” nuôi dưỡng lợi khuẩn và hỗ trợ thiết lập hàng rào miễn dịch đường ruột [12]. Nhờ đó, hệ vi sinh đường ruột được giữ ở mức cân bằng, góp phần hỗ trợ điều hòa miễn dịch và giảm nguy cơ tái phát chàm sữa. 

Bên cạnh lựa chọn sữa phù hợp, mẹ nên xây dựng cho trẻ chế độ dinh dưỡng cân đối và đa dạng, bổ sung rau xanh, trái cây, ngũ cốc nguyên hạt và các thực phẩm giàu lợi khuẩn như sữa chua (phù hợp độ tuổi) để nuôi dưỡng hệ vi sinh. Đảm bảo trẻ uống đủ nước mỗi ngày cũng giúp hỗ trợ tiêu hóa, hấp thu dinh dưỡng và duy trì nhu động ruột.

Duy trì thói quen sinh hoạt lành mạnh

Một lối sống khoa học cũng góp phần duy trì sức khỏe đường ruột. Ba mẹ nên khuyến khích trẻ vận động phù hợp với độ tuổi, ngủ đủ giấc, hình thành thói quen đi tiêu đều đặn và hạn chế để trẻ nhịn đại tiện kéo dài. Những thói quen này giúp hỗ trợ hoạt động tiêu hóa và góp phần duy trì môi trường đường ruột khỏe mạnh [13].

Chăm sóc đúng cách làn da của trẻ

Song song với chăm sóc đường ruột, bảo vệ hàng rào da vẫn đóng vai trò quan trọng. Mẹ nên dưỡng ẩm đều đặn cho trẻ bằng sản phẩm phù hợp, tắm bằng nước ấm vừa phải, sử dụng sữa tắm dịu nhẹ và tránh các sản phẩm chứa hương liệu hay chất tẩy rửa mạnh, đồng thời hạn chế để trẻ tiếp xúc với các yếu tố dễ kích ứng như bụi bẩn, khói thuốc lá hay quần áo có chất liệu thô ráp [1].

Nếu trẻ xuất hiện các dấu hiệu chàm sữa kéo dài, lan rộng, ngứa nhiều, vùng da nổi mẩn sưng, đau, trẻ bị sốt… mẹ nên đưa trẻ đến cơ sở y tế để được bác sĩ thăm khám và hướng dẫn điều trị phù hợp [1].

Hành trình chăm sóc trẻ bị chàm sữa không chỉ dừng lại ở việc làm dịu những mảng da mẩn đỏ hay ngứa ngáy. Điều quan trọng là ba mẹ cần chăm sóc trẻ một cách toàn diện từ làn da đến sức khỏe đường ruột. Một hệ vi sinh đường ruột cân bằng kết hợp với chế độ chăm sóc da phù hợp sẽ là những “mảnh ghép” quan trọng góp phần giảm nguy cơ chàm sữa tái phát và giúp trẻ thoải mái khám phá thế giới trong những năm đầu đời.