Nhà nội ngoại không ai dị ứng, sao con sinh ra vẫn mẫn cảm hay nguy cơ dị ứng?

Mỗi lần thấy con xuất hiện các biểu hiện mẫn cảm ở da hay tiêu hóa, nhiều cha mẹ nghĩ ngay: “Gia đình mình đâu có ai bị dị ứng, tại sao con lại như vậy?”. Thực tế, không phải mọi trường hợp mẫn cảm ở trẻ đều bắt nguồn từ di truyền. Sự non nớt của hệ miễn dịch, hệ tiêu hóa và chế độ dinh dưỡng trong những năm đầu đời cũng góp phần làm tăng nguy cơ xuất hiện các biểu hiện này.

Nếu bạn đang băn khoăn về nguyên nhân cũng như cách hỗ trợ con cải thiện tình trạng mẫn cảm, bài viết dưới đây của Hello Bacsi sẽ mang đến những thông tin hữu ích.

Dị ứng, mẫn cảm không chỉ là câu chuyện của di truyền

Mẫn cảm ở trẻ nhỏ là tình trạng trẻ xuất hiện các dấu hiệu lặp đi lặp lại khi tiếp xúc với một tác nhân kích thích ở liều lượng mà người bình thường vẫn dung nạp được [1]. Biểu hiện thường gặp là da nổi mẩn đỏ, ngứa ngáy, khô ráp hoặc chàm sữa; ở đường tiêu hóa là đầy hơi, nôn trớ, tiêu chảy; hoặc ở đường hô hấp là thở khò khè, hắt hơi liên tục [1], [2].

Vậy mẫn cảm, dị ứng có tính di truyền không và tại sao nhà nội không ai bị dị ứng nhưng trẻ lại thường xuyên có các biểu hiện mẫn cảm? Thực tế dù mẫn cảm có khuynh hướng di truyền nhưng bất cứ đứa trẻ nào cũng có nguy cơ gặp phải [1]. Tuy nhiên, nguy cơ trẻ bị mẫn cảm sẽ tăng lên nếu ba hoặc mẹ từng ghi nhận dị ứng [3], [4].

Ngoài di truyền, các yếu tố môi trường như tiếp xúc với chất ô nhiễm, dị nguyên… cũng làm tăng nguy cơ bé có biểu hiện mẫn cảm [1]. Vì vậy, nếu con hay mẫn cảm, ngoài yếu tố di truyền, mẹ cũng cần điều chỉnh chế độ dinh dưỡng, sinh hoạt để giảm nguy cơ tái diễn.

Đâu là những yếu tố có thể “kích hoạt” tình trạng mẫn cảm ở trẻ?

Thành phần dinh dưỡng không phù hợp

Hệ tiêu hóa và hệ miễn dịch của trẻ còn non nớt, chưa hoàn thiện [5] nên dễ mẫn cảm với thành phần của một số thực phẩm như đậu phộng, đậu nành, hải sản, trứng, sữa… [6]. Trong đó, đạm sữa bò nguyên vẹn là nguyên nhân phổ biến vì có cấu trúc phân tử lớn, phức tạp, trong khi hệ tiêu hóa trẻ vẫn đang hoàn thiện nên việc phân giải và dung nạp loại đạm này có thể chưa thực sự hiệu quả [6].

Hệ vi sinh đường ruột ở trạng thái không ổn định

Bên trong đường ruột trẻ tồn tại hàng nghìn tỷ vi sinh vật có lợi và có hại, gọi chung là hệ vi sinh đường ruột. Sự cân bằng của hệ vi sinh này đóng vai trò cốt lõi trong việc “huấn luyện” hệ miễn dịch nhận diện đâu là tác nhân vô hại, đâu là mối nguy hiểm [7]. Khi hệ vi sinh mất cân bằng, nguy cơ trẻ có biểu hiện mẫn cảm cũng gia tăng [9].

Các yếu tố từ môi trường sống

Ngoài các yếu tố kể trên thì môi trường sống cũng là một trong những nguyên nhân góp phần gây ra tình trạng mẫn cảm ở trẻ. Một số dị nguyên trong môi trường sinh hoạt có thể “kích hoạt” các biểu hiện mẫn cảm ở trẻ mẹ cần lưu ý là bụi mịn, khói thuốc lá, mạt bụi, lông động vật, nấm mốc… [6], [8].

Làm thế nào để giúp trẻ giảm nguy cơ mẫn cảm?

Để hạn chế nguy cơ mẫn cảm tái diễn, mẹ cần hỗ trợ hệ tiêu hóa và hệ miễn dịch của trẻ hoàn thiện tốt ngay từ giai đoạn đầu đời, thông qua một số bí quyết sau:

Chăm sóc dinh dưỡng đúng cách

Việc chọn đúng chế độ dinh dưỡng có vai trò rất quan trọng vì đây là biện pháp trực tiếp hỗ trợ, can thiệp cho trẻ mẫn cảm. Mẹ nên:

– Duy trì việc cho bé bú mẹ đến khi 2 tuổi hoặc lâu hơn: Sữa mẹ giàu các thành phần hỗ trợ sức khỏe hệ miễn dịch, đóng vai trò quan trọng trong việc quyết định sức khỏe tương lai của trẻ. Đạm trong sữa mẹ cũng dễ tiêu, phù hợp với hệ tiêu hóa non nớt nên giúp bé giảm nguy cơ mẫn cảm [9].

– Chọn sữa có đạm whey thủy phân một phần nếu không đủ điều kiện nuôi con bằng sữa mẹ: Đây là loại đạm sử dụng công nghệ thủy phân để cắt nhỏ các phân tử đạm sữa bò nguyên vẹn thành các đoạn đạm nhỏ hơn, giúp hệ tiêu hóa của trẻ dễ dàng dung nạp. Nghiên cứu cho thấy, đạm whey thủy phân một phần hiếm khi gây đông vón dưới môi trường acid dịch vị và giảm thời gian làm rỗng dạ dày. Nhờ đó, sữa có đạm whey thuỷ phân sẽ giúp trẻ dễ tiêu hóa hơn và ít gặp tình trạng khó chịu ở đường ruột [10], [11], [12].   

Ở giai đoạn ăn dặm, trẻ cần thực đơn đa dạng, đầy đủ dưỡng chất. Tuy nhiên, ở giai đoạn đầu, mẹ nên hạn chế các thực phẩm dễ gây kích ứng và cho trẻ ăn riêng lẻ từng loại để xác định xem trẻ có mẫn cảm, dị ứng với thực phẩm nào hay không [9].

Chăm sóc và bảo vệ hệ vi sinh đường ruột

Hệ vi sinh đường ruột mất cân đối là một trong những yếu tố khiến trẻ dễ mẫn cảm. Vì vậy, để dự phòng, mẹ nên chăm sóc, nuôi dưỡng hệ vi sinh đường ruột của trẻ mỗi ngày qua việc bổ sung lợi khuẩn và chất xơ trẻ.

Hiện nhiều sản phẩm sữa đạm whey thuỷ phân một phần có kết hợp lợi khuẩn Bifidus (Bifidobacterium) và phức hợp 5 HMO (Human Milk Oligosaccharides). Lợi khuẩn Bifidus (Bifidobacterium) giúp ổn định hệ vi sinh đường ruột, còn 5 HMO đóng vai trò như chất xơ, giúp nuôi dưỡng lợi khuẩn [13], [14].

Ngoài ra, cha mẹ nên cho trẻ ăn nhiều rau củ, trái cây, sữa chua; tránh tự ý dùng kháng sinh vì có thể tiêu diệt lợi khuẩn, phá vỡ cấu trúc vi sinh đường ruột. Cùng với đó, nên hạn chế cho trẻ ăn quá nhiều đồ ngọt, thức ăn nhanh, thực phẩm chế biến sẵn… vì dễ gây táo bón và làm tăng nguy cơ mất cân bằng hệ vi sinh đường ruột [15].

Duy trì môi trường sống và chế độ sinh hoạt lành mạnh

Bên cạnh dinh dưỡng và chăm sóc sức khỏe đường ruột, cha mẹ cần giữ không gian sống sạch sẽ, thông thoáng, thường xuyên giặt giũ chăn drap gối để loại bỏ mạt bụi, nấm mốc và dị nguyên khác. Nên tránh cho trẻ tiếp xúc với khói thuốc lá hoặc môi trường ô nhiễm [16], [17]. Đồng thời, khuyến khích trẻ vận động, ngủ đủ giấc, giữ vệ sinh cá nhân để giảm nguy cơ tiếp xúc với dị nguyên.

Tóm lại, dù mẫn cảm có khuynh hướng di truyền nhưng điều đó không đồng nghĩa chỉ trẻ có tiền sử gia đình mới gặp phải. Ngay cả khi nhà nội ngoại không ai bị dị ứng, trẻ vẫn có thể mẫn cảm do hệ tiêu hóa và hệ miễn dịch còn non nớt. Vì vậy, chăm sóc đúng cách, đặc biệt là xây dựng nền tảng dinh dưỡng phù hợp để hỗ trợ tiêu hóa và hệ vi sinh đường ruột sẽ giúp trẻ thích nghi tốt hơn với môi trường và phát triển khỏe mạnh.