Rối loạn thần kinh thực vật: Tìm hiểu để biết cách điều trị

Tham vấn y khoa: | Tác giả:

Ngày cập nhật 02/01/2020 . 7 phút đọc
Chia sẻ ngay!

Rối loạn thần kinh thực vật tác động đến hầu hết hoạt động của các cơ quan, gây ra những triệu chứng ảnh hưởng lớn đến sinh hoạt và chất lượng sống của người bệnh.

Dưới đây bạn hãy cùng tìm hiểu về hệ thần kinh thực vật, rối loạn thần kinh thực vật là gì và cách điều trị nhé!

Hệ thần kinh thực vật

Hệ thống thần kinh thực vật (autonomic nervous system – ANS), hay còn gọi là hệ thống thần kinh tự chủ, có nhiệm vụ kiểm soát một số chức năng cơ bản bao gồm:

  • Tiêu hóa
  • Cảm giác
  • Nhịp tim
  • Nhịp thở
  • Thân nhiệt

Lý do hệ thống này mang tên là hệ thống thần kinh tự chủ là bởi vì bạn không cần phải suy nghĩ có ý thức về các hệ thống này khi chúng hoạt động. Ví dụ như tạo nhịp đập tim, tiết nước bọt, tiêu hoá thức ăn… ANS cung cấp sự kết nối giữa não và các bộ phận cơ thể nhất định, bao gồm cả các cơ quan nội tạng. Ví dụ những kết nối với tim, gan, tuyến mồ hôi, da và thậm chí các cơ bên trong mắt.

Hệ thống thần kinh thực vật bao gồm:

• Hệ thống thần kinh giao cảm (sympathetic autonomic nervous system – SANS): có nhiệm vụ kích hoạt các phản ứng khẩn cấp khi cần thiết, phản ứng chiến đấu-hay-bỏ chạy (fight-or-flight reaction) giúp bạn sẵn sàng ứng phó với các tình huống căng thẳng.

• Hệ thống thần kinh phó giao cảm (parasympathetic autonomic nervous system – PANS): có nhiệm vụ giúp bảo tồn năng lượng và phục hồi các mô cho các chức năng thông thường.

Hệ thống thần kinh giao cảm đóng vai trò kích thích các cơ quan. Ví dụ làm tăng nhịp tim và huyết áp khi cần thiết. Phó giao cảm thường làm chậm quá trình cơ thể. Ví dụ làm giảm nhịp tim và huyết áp. Tuy nhiên, đối với hệ tiêu hóa và hệ thống tiết niệu, hệ giao cảm lại có nhiệm vụ làm kích thích và hệ phó giao cảm làm chậm những yếu tố này lại. Hầu hết các cơ quan đều có dây thần kinh đến cả từ hệ thống giao cảm và phó giao cảm.

Rối loạn thần kinh thực vật là gì?

Triệu chứng rối loạn thần kinh thực vật

Rối loạn thần kinh thực vật là sự mất cân bằng giữa 2 hệ thần kinh giao cảm và phó giao cảm, xảy ra khi các dây thần kinh của hệ thống này bị tổn thương. Tình trạng này được gọi là bệnh lý thần kinh tự trị, còn gọi là dysautonomia. Rối loạn thần kinh thực vật có thể dao động từ mức độ nhẹ đến đe dọa tính mạng tuỳ theo mức độ ảnh hưởng đến một phần của ANS hoặc toàn bộ ANS.

Các nguyên nhân gây rối loạn thần kinh thực vật đôi lúc có thể là tạm thời, nhưng một số khác lại là mãn tính hoặc lâu dài, và có thể tiếp tục trở nặng theo thời gian. Ví dụ bệnh tiểu đường và bệnh Parkinson là hai tình trạng mãn tính có thể dẫn đến rối loạn thần kinh thực vật.

Triệu chứng rối loạn thần kinh thực vật

Rối loạn thần kinh thực vật có thể ảnh hưởng đến một phần nhỏ của ANS hoặc toàn bộ ANS. Một số triệu chứng có thể cho thấy bạn đang mắc phải chứng rối loạn thần kinh tự chủ bao gồm:

Chóng mặt: Người bệnh có thể cảm thấy choáng váng, ngất xỉu khi đứng lên đột ngột, hoặc hạ huyết áp tư thế đứng.

• Không thể vận động mạnh: Cơ thể không có khả năng thay đổi nhịp tim khi tập thể dục hoặc không thể vận động gắng sức.

• Đổ mồ hôi bất thường: Người bệnh đổ mồ hôi quá nhiều hoặc quá ít, ảnh hưởng đến khả năng điều chỉnh nhiệt độ cơ thể.

• Khó tiêu hóa: Cơ thể chán ăn, đầy hơi, tiêu chảy, táo bón hoặc khó nuốt.

• Vấn đề tiết niệu: Người bệnh khó bắt đầu đi tiểu, tiểu không tự chủ, khó cảm nhận được bàng quang đầy và không có khả năng làm rỗng bàng quang hoàn toàn, điều này có thể dẫn đến nhiễm trùng đường tiết niệu.

• Vấn đề tình dục ở nam giới: Người bệnh khó xuất tinh hoặc duy trì sự cương cứng.

• Vấn đề tình dục ở phụ nữ: Người bệnh bị khô âm đạo hoặc khó đạt cực khoái.

• Vấn đề về thị lực: Người bệnh nhìn mờ, gặp khó khăn trong việc điều chỉnh từ sáng sang tối và nhìn rõ khi lái xe vào ban đêm.

Hạ huyết áp tư thế là tình trạng phổ biến, nằm trong bộ 3 hội chứng mất dung nạp tư thế (hạ huyết áp tư thế, ngất phản xạ, hội chứng nhịp nhanh tư thế) xảy ra khi huyết áp giảm đáng kể khi đang đứng. Những tổn thương dây thần kinh từ các tình trạng như bệnh tiểu đường và bệnh Parkinson có thể gây ra các đợt hạ huyết áp thế đứng do rối loạn thần kinh thực vật.

Các loại rối loạn thần kinh thực vật

Các loại rối loạn thần kinh thực vật

Rối loạn thần kinh thực vật có thể khác nhau về các triệu chứng và mức độ nghiêm trọng, và cũng xuất phát từ các nguyên nhân cơ bản khác nhau. Các loại rối loạn chức năng tự chủ khác nhau bao gồm:

1. Hội chứng nhịp đập nhanh tư thế 

Hội chứng nhịp đập nhanh tư thế hay còn gọi là postural orthostatic tachycardia syndrome (POTS). POTS ảnh hưởng đến bất cứ người bệnh ở độ tuổi hoặc giới tính nào. Đây là hội chứng xuất hiện do sự tổn thương hệ thống thần kinh tự chủ. Các triệu chứng của tình trạng này thường tăng lên khi ở tư thế đứng và giảm khi nằm xuống. Ví dụ tư thế thẳng đứng có thể gây ra các triệu chứng chóng mặt, chóng mặt, buồn nôn, đổ mồ hôi và ngất xỉu, nhưng khi nằm xuống sẽ giúp cải thiện các triệu chứng này.

2. Ngất do cường phế vị

Ngất vô cường phế vị hay còn gọi là vasovagal syncope, là trạng thái mất ý thức tạm thời do nhịp tim và huyết áp giảm đột ngột làm giảm tuần hoàn máu đến não. Đây là dạng ngất hay xảy ra nhất và thường không gây ra nguy hiểm. Ngất xỉu có thể xảy ra do mất nước, ngồi hoặc đứng trong một thời gian dài, tác động bởi môi trường xung quanh và cảm xúc căng thẳng. Người bệnh thường bị buồn nôn, đổ mồ hôi, mệt mỏi quá mức và cảm giác đuối sức trước và sau khi ngất.

3. Bệnh teo đa hệ thống 

Bệnh teo đa hệ thống (multiple system atrophy – MSA) là một dạng gây rối loạn thần kinh thực vật. Ban đầu, bệnh có các triệu chứng tương tự như bệnh Parkinson. Nhưng những người mắc bệnh này thường có tuổi thọ chỉ khoảng 5 đến 10 năm kể từ khi chẩn đoán. Đây là một rối loạn hiếm gặp thường xảy ra ở người lớn trên 40 tuổi. Nguyên nhân của MSA hiện vẫn chưa rõ ràng và không có cách chữa trị hay điều trị nào làm chậm tiến triển bệnh.

4. Bệnh rối loạn thần kinh tự quản cảm giác di truyền

Đây là một nhóm các rối loạn di truyền liên quan gây ra rối loạn chức năng thần kinh lan rộng ở trẻ em và người lớn. Tình trạng này có thể khiến bạn không thể cảm thấy đau, cảm nhận nhiệt độ và đồng thời ảnh hưởng đến một loạt các chức năng cơ thể. Bệnh rối loạn được phân thành bốn nhóm khác nhau tùy thuộc vào độ tuổi, kiểu di truyền và triệu chứng.

5. Hội chứng Holmes-Adie

Hội chứng Holmes-Adie chủ yếu ảnh hưởng đến các dây thần kinh kiểm soát các cơ mắt, gây ra các vấn đề về thị lực. Một bên đồng tử có thể sẽ lớn hơn bên còn lại, và co lại từ từ dưới ánh sáng mạnh. Có trường hợp thiếu các gân cơ phản xạ như gân gót Achilles. Hội chứng này cũng có thể xảy ra do nhiễm virus gây viêm và tổn thương tế bào thần kinh, đồng thời gây mất phản xạ gân cơ sâu – tình trạng kéo dài vĩnh viễn nhưng không gây nguy hiểm đến tính mạng.

6. Một số dạng khác

Các loại rối loạn thần kinh thực vật khác liên quan đến những tổn thương dây thần kinh từ một số loại thuốc, chấn thương hoặc bệnh tật. Một số tình trạng gây ra chứng rối loạn thần kinh này bao gồm:

Cách điều trị rối loạn thần kinh thực vật

Cách điều trị rối loạn thần kinh thực vật

Vậy rối loạn thần kinh thực vật có nguy hiểm không? Rối loạn thần kinh thực vật tuy không gây nguy hiểm đến tính mạng, nhưng có thể làm ảnh hưởng lớn đến sinh hoạt hàng ngày do tác động đến chức năng của cơ thể như nhịp tim, huyết áp, mồ hôi, tiêu hóa…

Bác sĩ sẽ điều trị rối loạn thần kinh thực vật bằng cách kiểm soát các triệu chứng. Nếu nguyên nhân gây ra tình trạng này là do một căn bệnh tiềm ẩn nào đó, thì điều quan trọng là phải kiểm soát căn bệnh đó càng sớm càng tốt.

Ví dụ, nếu bạn bị tiểu đường, bạn sẽ cần kiểm soát lượng đường trong máu bằng chế độ ăn uống, tập thể dục và sử dụng thuốc. Đối với các bệnh tự miễn, như hội chứng Sjogren, bạn sẽ dùng thuốc để kiểm soát hệ thống miễn dịch và giảm viêm trong cơ thể.

Bác sĩ có thể tư vấn một số cách để kiểm soát triệu chứng rối loạn thần kinh thực vật bao gồm:

Vấn đề về tiêu hóa

  • Nâng đầu giường: Đầu giường nâng lên khi ngủ để ngăn ngừa chứng ợ nóng.
  • Dùng thuốc: Thuốc nhuận tràng có thể giúp trị táo bón và các loại thuốc khác có thể điều trị tiêu chảy và đau bụng.
  • Thay đổi chế độ ăn uống: Bạn nên chia thành những bữa nhỏ hơn để không bị căng bụng, đồng thời thêm chất lỏng và chất xơ vào chế độ ăn uống để ngăn ngừa đầy hơi và táo bón.

Vấn đề về mồ hôi

Một vài loại thuốc có thể giúp bạn tiết ra ít mồ hôi hơn, bao gồm glycopyrrolate và botulinum toxin.

Vấn đề về tim và huyết áp

  • Đứng lên từ từ để không bị chóng mặt
  • Sử dụng thuốc để kiểm soát nhịp tim như thuốc chẹn beta
  • Sử dụng thuốc làm tăng huyết áp như fludrocortison hoặc midodrine và pyridostigmine.
  • Thêm muối và chất lỏng trong chế độ ăn uống để giúp tăng huyết áp, tuy nhiên bạn chỉ làm điều này nếu bác sĩ đề nghị thực hiện do có thể làm tăng huyết áp quá cao hoặc gây sưng.

Vấn đề về tình dục

Đối với nam giới, các loại thuốc như sildenafil, tadalafil và vardenafil có thể giúp duy trì cương cứng dương vật. Đối với phụ nữ có thể thử sử dụng chất bôi trơn gốc nước để làm cho quá trình quan hệ thoải mái hơn.

Một trong những điều quan trọng nhất khi điều trị rối loạn thần kinh thực vật là bạn nên có chế độ sinh hoạt nghỉ ngơi hợp lý. Bạn có thể thực hiện bằng cách tập thể dục nhẹ nhàng ít nhất 30 phút/ngày và giữ tinh thần thoải mái, hạn chế áp lực căng thẳng.

Những thông tin trên hy vọng có thể giúp bạn hiểu hơn về hệ thần kinh thực vật, rối loạn thần kinh thực vật là gì và cách điều trị. Đây là bệnh tuy khó điều trị, nhưng bạn vẫn có thể kiểm soát được các triệu chứng nếu tuân theo chỉ định của bác sĩ và xây dựng lối sống sinh hoạt và nghỉ ngơi phù hợp.

Hoàng Trí | HELLO BACSI

Các bài viết của Hello Health Group và Hello Bacsi chỉ có tính chất tham khảo, không thay thế cho việc chẩn đoán hoặc điều trị y khoa.

Bạn có thể quan tâm đến chủ đề:

Bài viết này có hữu ích cho bạn không?
happy unhappy"

Bạn có thể quan tâm

Được tài trợ
cách chữa run tay chân do rối loạn thần kinh thực vật

Cách chữa run tay chân do rối loạn thần kinh thực vật hiệu quả

Tham vấn y khoa: BS. Nguyễn Thường Hanh
Tác giả An Yên
Ngày đăng 16/07/2020 . 5 phút đọc
Được tài trợ
Thoát khỏi bệnh rối loạn thần kinh thực vật

Cách “hồi sinh” của người đàn ông từng chán sống vì bị rối loạn lo âu, rối loạn thần kinh thực vật kéo dài

Tham vấn y khoa: BS. Nguyễn Thường Hanh
Tác giả Ban biên tập HelloBACSI
Ngày đăng 12/03/2020 . 4 phút đọc
Được tài trợ
kinh nghiệm chữa rối loạn thần kinh thực vật

Tim đập nhanh do rối loạn thần kinh thực vật: Nỗi khổ tâm của người mang “bệnh giả vờ”

Tham vấn y khoa: BS. Nguyễn Thường Hanh
Tác giả Như Vũ
Ngày đăng 12/06/2019 . 4 phút đọc
Được tài trợ
rối loạn nhịp nhanh xoang

Bị rối loạn nhịp nhanh xoang, tôi hoang mang lo lắng tim ngừng đập khi nào không hay!

Tham vấn y khoa: BS. Nguyễn Thường Hanh
Tác giả Thảo Viên
Ngày đăng 10/06/2019 . 3 phút đọc