Thuốc giảm đau có thể gây tổn thương thận: Những loại nào cần thận trọng?

Thuốc giảm đau giúp kiểm soát đau đầu, đau răng, đau cơ xương… Mặc dù vậy, việc mua dùng tùy tiện có thể gây hậu quả đáng kể. 

Nếu nói mọi thuốc giảm đau gây suy thận là chưa chính xác. Song nguy cơ phụ thuộc vào hoạt chất, liều, thời gian sử dụng, chức năng thận, tình trạng mất nước và tương tác với các thuốc dùng đồng thời rất có thể xảy ra nếu lạm dụng.

Vì thế, điều đáng quan tâm là bạn có dùng thuốc giảm đau sai hướng dẫn, liều cao, kéo dài hoặc dùng ở người có yếu tố nguy cơ hay không.

Thuốc giảm đau gây suy thận, tổn thương thận như thế nào?

NSAID ức chế enzym cyclooxygenase, từ đó làm giảm tổng hợp prostaglandin. Prostaglandin góp phần duy trì sự giãn mạch thận, đặc biệt trong những tình trạng mà lưu lượng máu đến thận bị suy giảm. Khi tác dụng này bị ức chế, mạch máu thận có thể co lại, làm giảm tưới máu thận và mức lọc cầu thận.

Nguy cơ tổn thương thận do NSAID tăng lên ở người đang mất nước, tụt huyết áp, suy tim, bệnh thận mạn hoặc đang sử dụng đồng thời thuốc lợi tiểu và thuốc tác động lên hệ renin-angiotensin như thuốc ức chế men chuyển (ACEi) hoặc thuốc chẹn thụ thể angiotensin II (ARB). Sự phối hợp NSAID với ACEi/ARB và thuốc lợi tiểu thường được gọi là “bộ ba nguy cơ” gây tổn thương thận cấp. 

Tùy cơ chế và bối cảnh sử dụng, NSAID có thể liên quan đến:

• Tổn thương thận cấp do giảm tưới máu thận.
• Giữ muối, nước, gây phù hoặc làm tăng huyết áp.
• Rối loạn điện giải, chẳng hạn tăng kali máu ở một số trường hợp.
• Viêm thận kẽ cấp, một phản ứng quá mẫn với thuốc.
• Một số dạng tổn thương cấu trúc thận khi sử dụng thuốc giảm đau kéo dài, thường xuyên.

Điều này không có nghĩa một liều NSAID chắc chắn gây suy thận. Tuy nhiên, người có yếu tố nguy cơ cần được đánh giá cẩn thận trước khi sử dụng, đặc biệt khi dự định dùng thuốc nhiều ngày hoặc lặp lại thường xuyên.

Bệnh thận do thuốc giảm đau là gì?

Bệnh thận do thuốc giảm đau, hay analgesic nephropathy, là tổn thương mạn liên quan đến việc dùng một hoặc nhiều thuốc giảm đau thường xuyên trong thời gian dài. Johns Hopkins Medicine cho biết thuốc phối hợp từ hai hoạt chất giảm đau trở lên cùng caffeine hoặc codeine có khả năng gây hại cho thận cao hơn. Bệnh có thể tiến triển âm thầm; một số người chỉ phát hiện bất thường qua xét nghiệm máu hoặc nước tiểu.

Dấu hiệu có thể gặp gồm mệt mỏi, buồn nôn, phù, tiểu ít, thay đổi thói quen đi tiểu, tiểu máu và đau vùng lưng, hông. Những biểu hiện này không đặc hiệu cho bệnh thận do thuốc. Nếu lượng nước tiểu giảm rõ, phù nhanh, khó thở, lú lẫn hoặc mệt bất thường sau khi dùng thuốc, bạn cần đi khám sớm.

4 thuốc giảm đau có nguy cơ ảnh hưởng đến thận

4 thuốc thường được nhắc đến là aspirin, paracetamol, ibuprofen và naproxen. Nguy cơ không giống nhau: Ibuprofen, naproxen và aspirin liều giảm đau thuộc nhóm NSAID. Trong khi đó, Paracetamol có cơ chế khác và nhìn chung ít ảnh hưởng trực tiếp đến thận hơn khi được sử dụng đúng liều.

1. Aspirin

Aspirin liều cao dùng để giảm đau, chống viêm có đặc tính của NSAID và có thể ảnh hưởng lưu lượng máu qua thận. Nguy cơ thuốc giảm đau gây suy thận tăng khi người dùng lớn tuổi, mất nước, có bệnh thận, suy tim hoặc phối hợp với NSAID khác. 

Lưu ý, cần phân biệt aspirin liều giảm đau với aspirin liều thấp dùng để phòng ngừa biến cố tim mạch. Vì thế, bệnh nhân không tự ngừng thuốc này nếu chưa hỏi bác sĩ.

2. Paracetamol

Paracetamol, còn gọi là acetaminophen, thường được ưu tiên hơn NSAID ở người có bệnh thận khi dùng đúng liều. National Kidney Foundation nhận định thuốc nhìn chung an toàn cho thận ở liều khuyến cáo. 

Rủi ro lớn của quá liều paracetamol là tổn thương gan. Song việc lạm dụng kéo dài hoặc dùng phối hợp nhiều thuốc chứa paracetamol vẫn có thể góp phần gây bệnh thận do thuốc giảm đau. 

Bạn hãy luôn kiểm tra thành phần thuốc cảm, hạ sốt và giảm đau để tránh trùng hoạt chất.

3. Ibuprofen

Ibuprofen là một NSAID được sử dụng phổ biến để giảm đau, hạ sốt và chống viêm. Thuốc có thể làm giảm tưới máu thận, gây giữ muối nước, tăng huyết áp hoặc dẫn đến tổn thương thận cấp ở những người có nguy cơ.

Nguy cơ đáng lưu ý hơn khi người bệnh:

• Đang sốt cao, nôn ói hoặc tiêu chảy gây mất nước.
• Uống không đủ nước.
• Có bệnh thận mạn hoặc suy tim.
• Đang dùng thuốc lợi tiểu, ACEi hoặc ARB.
• Sử dụng liều cao hoặc kéo dài.

Người có bệnh thận hoặc đang mất nước không nên tự điều trị bằng ibuprofen. Nếu cần dùng thuốc, nên được tư vấn để lựa chọn phương án phù hợp

Những đối tượng cần thận trọng khi dùng thuốc giảm đau

Một số nhóm người có nguy cơ tổn thương thận cao hơn khi sử dụng thuốc giảm đau, đặc biệt là NSAID, bao gồm:

• Người có bệnh thận mạn, đặc biệt khi eGFR giảm.
• Người cao tuổi.
• Người đang mất nước do nôn ói, tiêu chảy, sốt cao hoặc uống không đủ nước.
• Người có suy tim, bệnh tim mạch hoặc tăng huyết áp.
• Người đang dùng thuốc lợi tiểu, ACEi hoặc ARB.
• Người cần sử dụng thuốc giảm đau thường xuyên hoặc kéo dài.
• Người có tiền sử loét hoặc xuất huyết tiêu hóa.
• Thai phụ, người đang cho con bú hoặc người có bệnh gan cần được tư vấn lựa chọn thuốc phù hợp.

Đặc biệt, NSAID cần được sử dụng thận trọng trong thai kỳ. Một số NSAID có thể gây nguy cơ cho thai nhi, nhất là từ tuần thai 20 trở đi, và không được sử dụng trong một số giai đoạn thai kỳ theo khuyến cáo. Thai phụ không nên tự mua NSAID để giảm đau hoặc hạ sốt mà chưa được tư vấn y tế.

Người có bệnh thận mạn, suy tim, đang dùng nhiều thuốc hoặc cần sử dụng thuốc giảm đau kéo dài nên được bác sĩ đánh giá trước khi bắt đầu điều trị. Trong một số trường hợp, bác sĩ có thể chỉ định kiểm tra creatinine, eGFR và điện giải để theo dõi chức năng thận.

Kết luận

Thuốc giảm đau gây suy thận chủ yếu xảy ra khi được dùng không phù hợp hoặc ở người có nguy cơ cao. Paracetamol được đánh giá là ít ảnh hưởng đến thận ở liều khuyến cáo nhưng không hoàn toàn vô hại. Trong khi đó, các loại NSAID như ibuprofen, naproxen và aspirin liều giảm đau cần đặc biệt thận trọng khi sử dụng. Người dùng không được tự phối hợp thuốc, tăng liều hoặc dùng kéo dài.

Nếu bạn đau dai dẳng, có bệnh thận hay đang dùng nhiều thuốc, hãy trao đổi với bác sĩ hoặc dược sĩ để chọn phương án giảm đau phù hợp. Hãy đi khám ngay khi tiểu ít, phù, khó thở, tiểu máu hoặc mệt bất thường. 

Bạn cũng có thể đọc thêm nội dung về sử dụng thuốc an toàn và bệnh thận trên Hello Bacsi để chủ động bảo vệ chức năng thận.