Hiểu đúng về các loại vaccine ung thư đã được phê duyệt

Với y học hiện đại, liệu pháp miễn dịch mở ra bước tiến đột phá trong cuộc chiến chống ung thư. Công nghệ vaccine ung thư nổi lên như giải pháp tiên phong, thu hút sự quan tâm lớn từ cộng đồng y khoa lẫn người chăm sóc sức khỏe. Không chỉ ngăn ngừa lây nhiễm virus gây ung thư, các nhà khoa học cũng đã và đang phát triển dòng vaccine điều trị nhằm huấn luyện hệ miễn dịch tiêu diệt khối u. 

Bài viết cung cấp góc nhìn chuẩn y khoa về nguyên lý hoạt động, các loại vaccine ngừa và điều trị ung thư đã được phê duyệt.

Vaccine ung thư là gì?

Vắc-xin ung thư là một loại liệu pháp miễn dịch giúp huấn luyện hệ thống miễn dịch của cơ thể nhận biết và tiêu diệt các tế bào ung thư. Có nhiều loại vắc-xin ung thư khác nhau và chúng hoạt động theo những cách khác nhau. Một số vắc-xin ung thư giúp ngăn ngừa ung thư xuất hiện và phát triển, trong khi một số khác được thiết kế để điều trị bệnh ung thư đã tồn tại.

1. Vaccine ngừa ung thư (phòng ngừa nguyên nhân ung thư)

Vaccine phòng ngừa nguyên nhân ung thư hoạt động tương tự các loại vaccine phòng bệnh truyền nhiễm. Vaccine đưa virus hoặc vi khuẩn bất hoạt vào cơ thể. Mục tiêu là kích thích hệ miễn dịch tạo kháng thể chống tác nhân gây hại trước khi chúng xâm nhập cơ thể, tạo phản ứng viêm kéo dài hoặc gây đột biến tế bào và phát triển thành ung thư.

Vaccine ngừa ung thư đạt hiệu quả tối ưu khi tiêm trước khi tiếp xúc virus.

2. Vaccine điều trị ung thư

Khác với vaccine phòng ngừa, vaccine điều trị ung thư thiết kế dành cho người đã bệnh nhân mắc ung thư. 

Công tác phát triển vaccine điều trị ung thư gặp thách thức vì tế bào ung thư xuất phát từ tế bào cơ thể nên hệ miễn dịch khó phân biệt. Vaccine điều trị giúp hệ miễn dịch nhận diện protein bất thường gọi là kháng nguyên liên kết khối u, kích thích tế bào T tấn công và phá hủy tế bào ung thư.

Vaccine ung thư hoạt động thế nào?

Vaccine nhắm vào tế bào ung thư bằng cách tận dụng dấu ấn sinh học đặc trưng trên bề mặt khối u để huấn luyện tế bào miễn dịch tiêu diệt mục tiêu. Dưới đây là bản tóm tắt các cơ chế hoạt động của vaccine ung thư khi đưa vào cơ thể.

1. Nhắm mục tiêu các tế bào ung thư bị nhiễm virus

Một số bệnh ung thư hình thành do nhiễm virus mạn tính. Tế bào nhiễm virus hiển thị kháng nguyên virus trên bề mặt. Vaccine phòng ngừa giúp hệ miễn dịch nhận biết sớm kháng nguyên này để tiêu diệt virus trước khi chúng gây đột biến tế bào và phát triển thành khối u.

2. Xác định kháng nguyên ung thư

Tế bào ung thư thường sản sinh một số protein khác biệt với số lượng vượt trội so với tế bào khỏe mạnh. Vaccine giúp hệ miễn dịch xác định kháng nguyên liên kết khối u để tập trung tấn công chính xác tế bào ung thư.

3. Nhắm trúng đích (Chỉ dành cho bệnh nhân ung thư)

Tế bào ung thư chứa biến đổi di truyền độc nhất, tạo ra kháng nguyên mới gọi là neoantigen. Do neoantigen chỉ có trên tế bào ung thư, vaccine điều trị có thể nhắm trúng khối u đặc hiệu. Phương pháp áp dụng riêng cho người mắc bệnh nhằm ngăn khối u phát triển hoặc tái phát.

4. Tăng cường hoạt động miễn dịch

Tế bào ung thư thường lẩn tránh sự phát hiện của hệ miễn dịch. Vaccine điều trị kích hoạt nhiều thành phần miễn dịch, giúp khôi phục khả năng chống khối u.

Những loại vaccine ngừa và trị ung thư nào đã được FDA phê duyệt?

FDA phê duyệt 5 loại vaccine ngừa và điều trị ung thư gồm Gardasil-9, Viêm gan B, BCG, Sipuleucel-T và T-VEC.

Vaccine trị liệu ung thư có được cá nhân hóa không?

Có! vaccine trị liệu ung thư đang đi đầu trong xu hướng y học cá nhân hóa.

Một số vaccine điều trị như Sipuleucel-T được sản xuất riêng cho từng bệnh nhân bằng cách thu thập tế bào miễn dịch người bệnh, kích hoạt trong phòng thí nghiệm rồi truyền lại vào cơ thể. 

Nghiên cứu vắc xin mRNA hiện đại cho phép thiết kế vaccine dựa trên mã gen ung thư của từng cá nhân. Công nghệ mRNA mã hóa tới 34 đột biến độc nhất (neoantigen) trên khối u của bệnh nhân, giúp hệ miễn dịch nhắm mục tiêu chính xác và giảm tác hại đến tế bào khỏe mạnh.

Vaccine ung thư có tác dụng phụ không?

Có! Vaccine trị ung thư có thể gây tác dụng phụ do cơ chế kích hoạt hệ miễn dịch.

Phản ứng phổ biến bao gồm:

• Sốt, ớn lạnh, mệt mỏi, đau đầu.
• Đau khớp, đau cơ, buồn nôn.
• Sưng, đỏ, đau tại vị trí tiêm.

Một số vaccine điều trị có thể gây phản ứng nghiêm trọng hơn. Sipuleucel-T có rủi ro nhỏ gây đột quỵ. Trong khi đó, vaccine T-VEC có thể gây ảnh hưởng đến thận, tim, gan hoặc gây nhiễm trùng do virus herpes.

Kết luận

Vaccine ung thư đại diện cho bước tiến vượt bậc của y học hiện đại, mở ra nhiều hy vọng trong phòng ngừa và điều trị bệnh ung thư.