Tầm soát ung thư vú: Chụp nhũ ảnh có hại không và những điều cần biết

Ung thư vú là bệnh lý ác tính hàng đầu ở phụ nữ. Tầm soát định kỳ giúp phát hiện bệnh sớm, nâng cao hiệu quả điều trị và kéo dài sự sống. Trong các phương pháp hiện nay, chụp nhũ ảnh là phương pháp tầm soát phổ biến nhất.

Tuy nhiên, nhiều chị em băn khoăn chụp nhũ ảnh có hại không, liệu bức xạ có nguy hiểm và chụp nhũ ảnh có tốt không cho sức khỏe tổng thể. Bài viết này cung cấp góc nhìn y học chuẩn xác và dễ hiểu cho độc giả. Dựa trên bằng chứng khoa học cập nhật, chúng tôi giúp bạn hiểu rõ bản chất, mức độ an toàn và vai trò của nhũ ảnh trong tầm soát ung thư vú.

Chụp nhũ ảnh là gì?

Chụp nhũ ảnh (Mammography) là kỹ thuật chụp X-quang tuyến vú bằng cách ép nhẹ mô vú giữa hai bề mặt phẳng để ghi hình cấu trúc bên trong, giúp phát hiện bất thường trước khi có triệu chứng.

Chụp nhũ ảnh dùng tia X liều thấp chiếu qua mô vú. Kỹ thuật này gồm hai nhóm chính:

• Chụp nhũ ảnh tầm soát: Thực hiện ở phụ nữ chưa có triệu chứng nhằm phát hiện sớm.
• Chụp nhũ ảnh chẩn đoán: Chỉ định khi có biểu hiện như sờ thấy u, đau vú, tiết dịch núm vú hoặc để đánh giá lại kết quả nghi ngờ.

Mô vú gồm tuyến vú, ống tuyến vú, mỡ và mô liên kết. Giá trị lớn nhất của nhũ ảnh là phát hiện tổn thương vi vôi hóa – dấu hiệu ung thư vú giai đoạn sớm nhất mà siêu âm khó thấy. Tuy nhiên, với mô vú quá dày, giá trị chẩn đoán của nhũ ảnh có thể giảm.

Chụp nhũ ảnh có hại không?

Mối băn khoăn lớn của phụ nữ là chụp nhũ ảnh có ảnh hưởng gì không do tiếp xúc bức xạ. Chúng ta cần xem xét cả liều lượng tia X và các rủi ro đi kèm.

Liều lượng bức xạ và độ an toàn

Liều tia X một lần chụp chỉ khoảng 0,3 mSv. Mức bức xa này rất nhỏ, hiếm có khả năng gây ra rủi ro. Tuy nhiên, cũng như các phương pháp tầm soát khác, chụp nhũ ảnh cũng tiềm ẩn một số hạn chế.

Một số hạn chế của phương pháp chụp nhũ ảnh

• Kết quả dương tính giả: Khoảng 50% phụ nữ chụp định kỳ hàng năm trong 10 năm đầu gặp tình trạng dương tính giả, gây lo âu và tốn chi phí xét nghiệm bổ sung.
• Chẩn đoán quá mức: Khoảng 10% – 20% ca bệnh phát hiện qua nhũ ảnh là khối u tiến triển chậm, không gây nguy hiểm.
• Chống chỉ định: Không chụp nhũ ảnh cho phụ nữ mang thai và người không chịu được việc ép ngực. Người có túi ngực cần siêu âm trước và dùng kỹ thuật đẩy túi khi chụp.

Các phương pháp tầm soát ung thư vú khác

Ngoài chụp nhũ ảnh, các phương pháp tầm soát khác gồm siêu âm vú, chụp cộng hưởng từ (MRI) và sinh thiết mô vú.

• Siêu âm vú: An toàn, không bức xạ, ít chống chỉ định. Siêu âm phát hiện thể bướu tốt nhưng không thay thế nhũ ảnh vì không thấy vi vôi hóa sớm.
• Chụp cộng hưởng từ (MRI): Độ nhạy cao nhất, không tia X, thích hợp mô vú đặc nhưng chi phí cao, dành cho nhóm nguy cơ cao.
• Nhũ ảnh 3D và Nhũ ảnh cản quang (CEM): Giúp quan sát chi tiết, nâng cao tỷ lệ phát hiện và giảm số lần chụp lại.
• Xét nghiệm CA 15-3: Không dùng tầm soát do độ đặc hiệu thấp, chỉ dùng theo dõi tái phát.

Các câu hỏi thường gặp

1. Nên chụp nhũ ảnh bao lâu một lần?

Phụ nữ từ 40 tuổi nguy cơ trung bình nên chụp nhũ ảnh 2 năm/ lần, phối hợp siêu âm.

Người có nguy cơ cao như tiền sử gia đình nên chụp 1 năm một lần. Khoảng cách này đảm bảo hiệu quả tầm soát và tránh tích tụ bức xạ thừa.

2. Chụp nhũ ảnh có đau không?

Chụp nhũ ảnh có thể gây đau nhẹ do nén vú để làm rõ hình ảnh, nhưng chỉ diễn ra vài giây và hoàn toàn chịu đựng được.

Đau do ép vú là yêu cầu kỹ thuật. Chị em nên chụp sau khi sạch kinh, vì lúc này vú bớt nhạy cảm.

3. Bao lâu chụp nhũ ảnh một lần?

Tần suất tiêu chuẩn là 2 năm/lần cho phụ nữ nguy cơ trung bình từ 40 tuổi và 1 năm/lần cho nhóm nguy cơ cao.

Chụp hàng năm ở người nguy cơ trung bình không làm tăng đáng kể sự bảo vệ mà làm tăng tỷ lệ dương tính giả.

4. Chụp nhũ ảnh có phát hiện ung thư vú không?

Có! Chụp nhũ ảnh là phương pháp hàng đầu phát hiện sớm ung thư vú, đặc biệt là vi vôi hóa trước khi có triệu chứng 3 năm.

Tầm soát định kỳ giúp giảm 15% đến 40% nguy cơ tử vong do ung thư vú nhờ phát hiện bệnh ở giai đoạn sớm.

Kết luận

Hy vọng rằng những thông tin trong bài viết đã giúp bạn giải đáp thắc mắc chụp nhũ ảnh có hại không. Tóm lại, chụp nhũ ảnh là phương pháp tầm soát an toàn, lợi ích vượt trội so với rủi ro bức xạ. Phụ nữ từ 40 tuổi nên chủ động kiểm tra định kỳ. Hãy tham vấn bác sĩ để chọn lộ trình tầm soát phù hợp nhất cho bạn!