Chuyên gia giải đáp thắc mắc các vấn đề phát triển của trẻ sau thôi nôi

Con ăn ít hơn trước, tăng cân chậm lại, ốm vặt nhiều hơn… đó là những thay đổi khiến không ít cha mẹ giật mình sau khi con qua mốc thôi nôi. Chuyên gia của Hello Bacsi sẽ giải đáp những băn khoăn này để mẹ biết khi nào nên yên tâm, và khi nào cần hành động. Mời mẹ xem chi tiết bên dưới nhé!

Thắc mắc 1: Vì sao sau thôi nôi con bỗng ăn ít, biếng ăn hơn trước?

Đây là tình trạng biếng ăn sinh lý thường gặp ở trẻ 1-2 tuổi, biểu hiện qua việc ăn ít, ăn chậm, kén ăn, chỉ thích vài món quen, dễ mất tập trung khi ăn… [1]. Nguyên nhân không chỉ nằm ở cơ thể mà đây cũng là giai đoạn trẻ phát triển nhanh về cảm xúc, ngôn ngữ và kỹ năng xã hội, bắt đầu muốn tự lập trong ăn uống và dễ phản kháng khi bị ép ăn [2]. Cộng thêm những đợt ốm vặt như nhiễm trùng hô hấp, tiêu hoá do hệ miễn dịch chưa hoàn thiện cũng khiến cảm giác ngon miệng của trẻ bị ảnh hưởng theo [1].

Nói cách khác, biếng ăn lúc này không chỉ là vấn đề sinh lý mà còn là vấn đề tâm lý đang phát triển của con [2]. Điều mẹ cần là theo dõi tăng trưởng của con, đảm bảo cung cấp đủ dưỡng chất để đáp ứng nhu cầu phát triển trong giai đoạn này, thay vì chỉ nhìn vào lượng thức ăn mỗi bữa. Trường hợp trẻ biếng ăn và sụt cân, không tăng cân kéo dài, có biểu hiện nôn ói, tiêu chảy, táo bón kéo dài hoặc thường xuyên mệt mỏi, cha mẹ nên đưa trẻ đi khám.

Thắc mắc 2: Trẻ biếng ăn sinh lý có nguy cơ chậm phát triển và suy dinh dưỡng không?

Biếng ăn là một phần bình thường trong quá trình lớn lên. Nhưng nếu tình trạng này kéo dài cộng với chế độ ăn không đủ chất, nguy cơ suy dinh dưỡng và thiếu vi chất là có thật [2].

Lý do là vì những năm đầu đời vẫn là giai đoạn vàng của não bộ khi thể tích não tiếp tục tăng, và hơn 1 triệu kết nối thần kinh mới được tạo ra mỗi giây [3], [4]. Đây cũng là lúc trẻ học ngôn ngữ, ghi nhớ và hoàn thiện kỹ năng vận động [5]. Tất cả đều cần năng lượng và dưỡng chất đầy đủ. Nếu biếng ăn kéo dài mà không được chăm sóc đúng cách, con không chỉ chậm tăng trưởng mà còn có thể thiếu hụt những dưỡng chất quan trọng cho thể chất, trí não và miễn dịch.

Thắc mắc 3: Tốc độ tăng cân, tăng chiều cao chậm lại sau thôi nôi có phải con đang thiếu chất? 

Không hẳn. Tốc độ tăng trưởng tự nhiên chậm lại sau 1 tuổi: nếu ở giai đoạn 6-8 tháng trẻ tăng 300-400g và 1,4-1,6cm mỗi tháng, thì ở giai đoạn 1-2 tuổi, mức tăng bình thường chỉ còn 200 – 300g và 1-1,2cm mỗi tháng [2]. Vậy nên việc con không còn “lớn nhanh như thổi” là điều hoàn toàn tự nhiên.

Mẹ chỉ cần thực sự lo lắng nếu cân nặng không tăng trong 2-3 tháng liên tiếp, hoặc chiều dài/chiều cao tăng dưới 0,5cm/tháng vì đây là dấu hiệu cảnh báo nguy cơ suy dinh dưỡng và nên đưa trẻ đi khám [2]. Mẹ có thể theo dõi sự phát triển của trẻ thông qua biểu đồ tăng trưởng theo chuẩn WHO. Nếu biểu đồ cân nặng hoặc chiều dài/chiều cao của trẻ không duy trì được quỹ đạo tăng trưởng phù hợp (ví dụ đi ngang kéo dài hoặc có xu hướng lệch xuống so với đường tăng trưởng trước đó), mẹ nên đưa trẻ đến gặp bác sĩ dinh dưỡng để được đánh giá và tư vấn kịp thời.

Thắc mắc 4: Tại sao sau thôi nôi, tần suất trẻ sốt, ho, sổ mũi lại thường xuyên hơn trước?

Những tháng đầu đời, trẻ được bảo vệ bởi kháng thể nhận từ mẹ nhưng lớp bảo vệ này giảm dần theo thời gian, trong khi hệ miễn dịch “tự thân” của trẻ vẫn chưa hoàn thiện [6]. Cộng thêm việc trẻ giờ đây vận động nhiều hơn, tiếp xúc với môi trường rộng hơn, thích chạm và cầm nắm mọi thứ [5], cơ hội tiếp xúc với vi khuẩn, virus cũng tăng lên đáng kể. Đó là lý do những đợt ốm vặt trở nên quen thuộc hơn trong giai đoạn này.

Thắc mắc 5: Rối loạn tiêu hoá có ảnh hưởng đến sự phát triển của trẻ không?

Câu trả lời là có – và đây là điều nhiều cha mẹ đánh giá thấp. Táo bón, đầy bụng, tiêu chảy nếu chỉ xảy ra thoáng qua thì không đáng lo, nhưng nếu tái diễn thường xuyên,  chức năng tiêu hóa và hấp thu có thể bị ảnh hưởng, từ đó làm giảm khả năng hấp thu các dưỡng chất quan trọng như protein, sắt, kẽm, canxi, vitamin D và DHA – những yếu tố nền tảng cho sự phát triển của trẻ.[7].

Đáng chú ý hơn, khoảng 70-80% tế bào miễn dịch của cơ thể nằm ở đường ruột [8]. Khi hệ tiêu hóa không khỏe, hệ vi sinh đường ruột mất cân bằng, từ đó ảnh hưởng đến chức năng miễn dịch của cơ thể. Về lâu dài, vấn đề tiêu hóa kéo dài có thể làm giảm hiệu quả hấp thu dinh dưỡng, làm tăng nguy cơ thiếu vi chất, chậm tăng cân và ảnh hưởng đến tăng trưởng chiều cao [7]. Vì vậy, chăm sóc hệ tiêu hóa sau thôi nôi không phải là việc phụ – nó là một phần của chiến lược dinh dưỡng tổng thể.

Thắc mắc 6: Sau thôi nôi, mẹ cần chăm sóc dinh dưỡng thế nào để con ăn ít vẫn đủ chất và phát triển toàn diện? 

Với trẻ 1-3 tuổi, đừng tập trung vào “con ăn được bao nhiêu” mà hãy tập trung vào việc bữa ăn có cân đối hay không. Khẩu phần mỗi ngày nên đủ 4 nhóm: chất bột đường (gạo, ngô, khoai, sắn), chất đạm (thịt, cá, hải sản, trứng, sữa, đậu đỗ), chất béo (dầu ăn, lạc, vừng, các loại hạt), và rau củ quả – ưu tiên rau lá xanh thẫm, củ quả màu vàng, đỏ. Đa dạng món ăn, đổi cách chế biến, tránh lặp một loại thực phẩm nhiều ngày sẽ giúp con vừa đủ vi chất, vừa quen với nhiều hương vị và kết cấu khác nhau [2].

Bên cạnh các bữa ăn chính, sữa vẫn là nguồn dinh dưỡng quan trọng, giúp cung cấp năng lượng, đạm cùng nhiều vitamin và khoáng chất thiết yếu [2]. Khi chọn sữa cho con, mẹ nên ưu tiên những sản phẩm có thành phần chứa đầy đủ các vitamin, khoáng chất thiết yếu như vitamin A, D, E, K, C, các vitamin nhóm B, sắt, kẽm, canxi, natri… và DHA, một loại axit béo omega-3 rất quan trọng cho sự phát triển não bộ và thị giác của trẻ trong giai đoạn đầu đời [9].

Đặc biệt, hãy chú ý đến thành phần đạm sữa. Khi tiêu hóa, đạm được phân tách thành axit amin – thành phần tham gia vào quá trình tổng hợp protein và hỗ trợ phát triển mô cơ [10]. Chuyên gia khuyên mẹ nên ưu tiên nguồn dinh dưỡng có thành phần đạm chất lượng, có đủ các axit amin thiết yếu, dễ tiêu hoá và có hàm lượng đáp ứng đủ nhu cầu phát triển của trẻ theo độ tuổi.

Một trong những nguồn dinh dưỡng đáp ứng tiêu chí này là những sản phẩm có hàm lượng đạm whey chiếm ưu thế hơn so đạm casein. Nguyên nhân là bởi so với đạm casein, đạm whey có hàm lượng axit amin chuỗi nhánh (BCAA) dồi dào hơn. Ngoài ra, khi đi vào hệ tiêu hoá, đạm whey thường tạo khối đông mềm hơn so đạm casein và có tốc độ tiêu hóa nhanh hơn, hỗ trợ hiệu quả cho quá trình tăng trưởng của trẻ [11]. Đi cùng với đó, sữa cũng cần có bộ đôi prebiotic (chất xơ) và probiotic (lợi khuẩn) để cân bằng hệ vi sinh đường ruột, ức chế vi khuẩn gây hại, củng cố cả tiêu hóa và miễn dịch [12].

Và mẹ cũng đừng quên cách cho ăn cũng quan trọng như chế độ ăn. Để trẻ tự xúc, tự bốc, thay đổi cách trình bày món ăn, dùng chén đĩa có màu sắc trẻ yêu thích, chia nhỏ bữa ăn – những điều nhỏ này thường hiệu quả hơn việc ép ăn. Tuyệt đối tránh la mắng hay dọa nạt, vì điều đó chỉ khiến biếng ăn trở nên nghiêm trọng hơn [1].

1 – 3 tuổi là giai đoạn trẻ bước vào một “chương phát triển” hoàn toàn mới và cũng là lúc giai đoạn trẻ cần được chăm sóc dinh dưỡng đúng cách để đáp ứng nhu cầu tăng trưởng về thể chất, trí não và miễn dịch. Bằng việc xây dựng chế độ ăn cân đối, đảm bảo nguồn dinh dưỡng chất lượng, cha mẹ có thể giúp trẻ duy trì đà phát triển tối ưu trong những năm đầu đời.