Những sự phát triển đột phá của bé sau thôi nôi và nhu cầu về dinh dưỡng để đáp ứng

Sau giai đoạn thôi nôi, trẻ bắt đầu cứng cáp, ăn uống đa dạng và có nếp sinh hoạt ổn định hơn, mang lại tâm lý an tâm rất lớn cho ba mẹ. 

Tuy nhiên, thực tế, 1 – 2 tuổi là giai đoạn não bộ, hệ miễn dịch và khả năng vận động của trẻ vẫn đang tiếp tục phát triển với tốc độ rất nhanh.. Đặc biệt, đây cũng là thời kỳ trẻ bước vào giai đoạn chuyển tiếp của hệ miễn dịch, khi lượng kháng thể thụ động từ mẹ giảm dần, trong khi hệ miễn dịch của trẻ vẫn đang học cách thích nghi với môi trường.

 Nếu không được chủ động lấp đầy bằng một lộ trình dinh dưỡng khoa học, trẻ rất dễ bỏ lỡ nhịp tăng trưởng quan trọng, ảnh hưởng trực tiếp đến nền tảng thể chất, trí tuệ và đề kháng lâu dài.

Sau 1 tuổi: Trẻ vẫn đang phát triển với tốc độ đáng kinh ngạc

Sau thôi nôi, dù tốc độ tăng trưởng thể chất đã chậm hơn năm đầu đời nhưng đây vẫn là giai đoạn diễn ra những thay đổi quan trọng về phát triển não bộ, vận động, ngôn ngữ và hành vi của trẻ. Chỉ trong năm thứ hai, thể tích não của trẻ tăng thêm khoảng 15%, đạt gần 80% kích thước não người trưởng thành [1]. Trong giai đoạn 1-2 tuổi, chất xám – đảm nhiệm các hoạt động học hỏi, ghi nhớ và xử lý thông tin… tăng khoảng 14-19% – và chất trắng – hệ thống kết nối và truyền tín hiệu giữa các vùng não, tăng khoảng 19% [1]. Đồng thời, não bộ của trẻ cũng liên tục xây dựng mạng lưới thần kinh mới với tốc độ lên tới 1 triệu kết nối mỗi giây [2].

Nhờ đó, khả năng ngôn ngữ dần hoàn thiện, bé bắt đầu gọi tên đồ vật, hiểu và làm theo chỉ dẫn đơn giản [3]. Về thể chất, trong giai đoạn 12-23 tháng tuổi, cân nặng tăng khoảng 200-300g/tháng và chiều cao tăng khoảng 1-1,2cm/tháng [4]. Từ 15-18 tháng, hầu hết trẻ đã tự đi không cần trợ giúp, bắt đầu leo trèo và khám phá; các kỹ năng vận động tinh như cầm thìa, cầm cốc cũng dần hoàn thiện [3].

Trẻ phát triển nhanh nhưng cơ thể vẫn còn nhiều “khoảng trống”

Song song với sự phát triển mạnh mẽ, cơ thể trẻ vẫn đang trong quá trình hoàn thiện và tồn tại nhiều “khoảng trống” cần được “lấp đầy” như:

• “Khoảng trống miễn dịch”: Hệ miễn dịch “tự thân” của trẻ vẫn đang học tập, thích nghi và chưa thực sự vững chãi, trong khi kháng thể nhận từ mẹ đã không còn đáng kể nữa [5].
• “Khoảng trống dinh dưỡng”: Nhu cầu vi chất ở mức cao do não bộ và hệ miễn dịch phát triển nhanh, nhưng lượng thực phẩm trẻ nạp mỗi ngày thường không đủ do hay ốm, biếng ăn sinh lý, kén ăn [4], [6].
• “Khoảng trống hấp thu”: Niêm mạc ruột và hệ tiêu hóa vẫn chưa hoàn thiện, quá trình tiêu hóa – hấp thu đôi lúc chưa hiệu quả. Giai đoạn “khoảng trống miễn dịch” này cũng làm tăng nguy cơ nhiễm khuẩn tiêu hóa ở trẻ [4].

Xây vững “kiềng 3 chân” – Chìa khóa giúp con phát triển toàn diện

Như vậy, giai đoạn sau thôi nôi là thời điểm trẻ tăng tốc phát triển về trí não, thể chất, ngôn ngữ và khả năng vận động. Hơn nữa, đây cũng là lúc trẻ phải thích nghi với nhiều thay đổi quan trọng trong quá trình lớn khôn. Để hỗ trợ con vượt qua những thách thức này và phát triển toàn diện, cha mẹ cần xây dựng vững chắc những nền tảng cốt lõi ngay từ sớm:

Củng cố hàng rào miễn dịch tự nhiên

Sự trưởng thành của hệ miễn dịch ở trẻ giai đoạn này phụ thuộc vào chế độ dinh dưỡng [7], do đó mẹ cần xây dựng khẩu phần phù hợp để củng cố sức khỏe miễn dịch cho con. Sau thôi nôi, trẻ cần được đáp ứng đủ năng lượng, protein, chất béo và các vi chất thiết yếu từ sữa và thức ăn bổ sung [4]:

• Protein và năng lượng từ thịt, cá, hải sản, trứng, sữa để hỗ trợ tăng trưởng và phát triển [10].
• Chất béo – đặc biệt DHA – được chứng minh có khả năng điều hòa cả miễn dịch bẩm sinh lẫn miễn dịch thích ứng [7]. Mẹ có thể bổ sung chất béo cho trẻ qua dầu ăn/mỡ, lạc, vừng, các loại hạt… [4].
• Vi chất như vitamin A giúp điều hòa tế bào miễn dịch, kẽm góp phần duy trì chức năng miễn dịch, hỗ trợ giảm nguy cơ nhiễm khuẩn đường tiêu hoá và hô hấp, sắt rất cần thiết cho sự tăng sinh và trưởng thành tế bào lympho… [7].

Bên cạnh đó, tăng cường miễn dịch tự nhiên gắn chặt với chăm sóc đường ruột – nơi tập trung 70-80% tế bào miễn dịch của cơ thể. Khi hệ vi sinh vật đường ruột ở trạng thái cân bằng thì chúng mới có khả năng điều chỉnh hệ miễn dịch và bảo vệ cơ thể chống mầm bệnh [8]. 

Để hỗ trợ cân bằng hệ vi sinh đường ruột, cha mẹ có thể ưu tiên lựa chọn các sản phẩm dinh dưỡng có bổ sung synbiotic cho trẻ. Đây là hệ dưỡng chất gồm prebiotic (chất xơ) và probiotic (lợi khuẩn). Mục tiêu của việc bổ sung này là hỗ trợ cân bằng hệ vi sinh đường ruột, thúc đẩy sự phát triển của lợi khuẩn và góp phần hạn chế sự phát triển của vi khuẩn gây bệnh. Đặc biệt, synbiotic được thiết kế để tạo hiệu ứng hiệp đồng, hỗ trợ hoạt động của lợi khuẩn hiệu quả hơn so với khi từng thành phần được sử dụng riêng lẻ. [9]. 

Để bổ sung bộ đôi prebiotic và probiotic cho trẻ nhỏ cũng như giúp trẻ nhận đủ vitamin, khoáng chất, bí quyết cho mẹ là hãy chọn cho bé các sản phẩm sữa công thức có 2 thành phần này kết hợp thêm vitamin và khoáng chất như vitamin A, D, E, K, C, các vitamin nhóm B, sắt, kẽm, canxi, natri… nhằm xây dựng hàng rào miễn dịch vững vàng trong giai đoạn sau thôi nôi.

Hỗ trợ sự phát triển não bộ

Theo Tuyên bố chính sách của Ủy ban Dinh dưỡng thuộc Học viện Nhi khoa Hoa Kỳ, các dưỡng chất đóng vai trò quan trọng trong sự phát triển thần kinh ở giai đoạn đầu đời gồm protein, kẽm, sắt, choline, folate, iod, vitamin A, D, B6, B12 và các acid béo không bão hòa chuỗi dài (đặc biệt DHA).  [10].

Với trẻ sau 1 tuổi, mẹ có thể ưu tiên sung các dưỡng chất này qua trứng, sữa, hải sản, rau lá xanh, thịt bò, các loại hạt… [10]. Ngoài ra, với sữa cho con, mẹ cũng nên ưu tiên những sữa có hàm lượng hợp lý DHA – loại axit béo omega-3 quan trọng cho sự phát triển não bộ và thị giác mà trẻ có nhu cầu rất cao trong giai đoạn đầu đời [11]. 

Đảm bảo nhu cầu năng lượng, hỗ trợ tăng trưởng thể chất

Để đáp ứng tốc độ phát triển sau thôi nôi, cơ thể trẻ không chỉ cần đủ năng lượng mà còn cần hấp thu hiệu quả các dưỡng chất – đặc biệt là đạm, thành phần tham gia xây dựng cơ bắp, xương và nhiều mô trong cơ thể [4]. Sữa vẫn là một phần quan trọng trong khẩu phần hằng ngày của trẻ ở giai đoạn này [4], do đó chất lượng đạm trong sữa là yếu tố mẹ nên quan tâm hàng đầu.

Hai loại đạm chính trong sữa là đạm whey và đạm casein. Đạm Whey là protein có giá trị sinh học cao, giàu các axit amin thiết yếu và axit amin chuỗi nhánh (BCAA). Với đặc tính hòa tan tốt và được hấp thu nhanh, đạm Whey giúp cung cấp axit amin kịp thời cho quá trình tổng hợp protein của cơ thể [12]. Vì vậy, khi lựa chọn sữa cho trẻ sau thôi nôi, cha mẹ có thể ưu tiên các sản phẩm giàu đạm Whey để hỗ trợ nhu cầu dinh dưỡng cho trẻ trong giai đoạn tăng trưởng.

Nhìn chung, sau thôi nôi là giai đoạn trẻ bứt phá mạnh mẽ về thể chất, trí não lẫn miễn dịch, nhưng cũng là lúc những “khoảng trống” dễ kéo chậm đà phát triển của con nếu mẹ không kịp bù đắp. Chính vì vậy, xây vững “kiềng 3 chân” – củng cố miễn dịch, nuôi dưỡng não bộ và đảm bảo tăng trưởng thể chất ngay từ sau thôi nôi chính là chìa khóa để con phát triển toàn diện và khỏe mạnh trong những năm đầu đời.