Đêm nào bé cũng khóc: Sự thật ít ai nói về mẫn cảm tiêu hóa

Khóc đêm hay khóc dạ đề ở trẻ nhỏ không hiếm nhưng khi tình trạng này lặp lại, kéo dài và khó dỗ dù đã loại trừ các nguyên nhân quen thuộc, đó thường không còn là phản ứng đơn giản. Lúc này, tiếng khóc của bé có thể là dấu hiệu của một sự khó chịu bên trong cơ thể và trong nhiều trường hợp, nó có thể bắt nguồn từ hệ tiêu hoá. 

Mời ba mẹ đọc bài viết bên dưới để “giải mã” hiện tượng này và chăm con tốt hơn!

Giải mã: Bé khóc đêm có thể không phải vì “khó ở” 

Khóc đêm hay khóc dạ đề là hiện tượng phổ biến ở trẻ nhỏ, đặc biệt trong những tháng đầu đời. Nguyên nhân của việc khóc đêm rất đa dạng như bé muốn bú sữa, muốn được mẹ ôm, muốn được thay tã hoặc bé khó chịu về nhiệt độ, không gian ngủ… Những tình huống này ba mẹ có thể nhận biết và cải thiện nhanh chóng khi xử lý đúng nguyên nhân [1].

Tuy nhiên, nếu ba mẹ đang rơi vào tình cảnh con quấy khóc kéo dài, lặp lại nhiều đêm và không cải thiện dù đã loại trừ các nguyên nhân thường gặp thì đừng vội nghĩ con mình “khó ở” hay “khó nuôi”. Thay vào đó, hãy nghĩ đến một khía cạnh khác mà rất nhiều ba mẹ xem nhẹ, đó là chiếc bụng nhỏ với hệ tiêu hóa còn non nớt đang “kêu cứu”.

Theo các tài liệu về nhi khoa và tiêu hoá, trẻ nhỏ thường rất dễ gặp phải tình trạng rối loạn tiêu hoá chức năng với các triệu chứng mẫn cảm tiêu hoá như đầy hơi, tăng sinh khí, rối loạn nhu động ruột, chướng bụng… [2]. Với trẻ bú sữa công thức thì tình trạng này phổ biến hơn so với trẻ bú mẹ [3]. Đáng chú ý, các triệu chứng này có xu hướng biểu hiện rõ hơn vào buổi tối hoặc ban đêm, gây khó chịu và khiến bé quấy khóc kéo dài.

Do đó, với những trường hợp trẻ khóc đêm không rõ nguyên nhân, việc xem xét yếu tố tiêu hoá là cần thiết thay vì vội kết luận bé “khó ở” hay “khó nuôi”. Lúc này, mẹ cần xem lại các biểu hiện cũng như chế độ dinh dưỡng của bé, nhận diện đúng vấn đề con gặp phải để có hướng xử lý phù hợp. 

Điều gì đang âm thầm diễn ra trong bụng bé: Tại sao chiếc bụng nhỏ lại là nguyên nhân “gốc rễ”? [3], [4]

Giai đoạn đầu đời, hệ tiêu hoá của trẻ vẫn đang trong giai đoạn hoàn thiện. Nhu động ruột chưa ổn định, hoạt động enzyme tiêu hóa còn hạn chế, trong khi hệ vi sinh đường ruột và hệ miễn dịch tại ruột vẫn đang trong quá trình thiết lập [4]. Điều này khiến quá trình tiêu hoá – hấp thu chưa thể diễn ra trơn tru và đường ruột của con cũng dễ bị kích ứng, nhất là với các thành phần dinh dưỡng khó tiêu hoá.

Ở trẻ nhỏ, sữa là nguồn dinh dưỡng chính và ít ai ngờ rằng đạm sữa bò trong sữa công thức lại một trong những “thủ phạm” thường gặp gây ra các vấn đề về tiêu hoá cho trẻ. Nguyên nhân là bởi đạm sữa bò có kích thước phân tử lớn và cấu trúc phức tạp. Việc tiêu thụ loại đạm này không chỉ gây quá tải cho hệ tiêu hóa mà còn kích thích các tế bào miễn dịch ở đường ruột của trẻ. Hệ quả là một “chuỗi phản ứng dây chuyền” xảy ra sau mỗi cữ bú khiến bé bị đầy hơi, chướng bụng, khó tiêu…. Thậm chí, một số trường hợp bé còn xuất hiện các triệu chứng mẫn cảm ở da như nổi mẩn, ngứa, chàm sữa… [4], [5].

Đáng chú ý, những triệu chứng mẫn cảm tiêu hoá này có xu hướng rõ rệt hơn vào ban đêm do nhiều cơ chế cùng lúc tác động:

• Sự lên men sinh khí sau một ngày dài tích tụ: Sau một ngày với nhiều cữ bú, lượng đạm chưa được tiêu hoá hoàn toàn có thể tích tụ trong đường ruột. Dưới tác động của hệ vi sinh đường ruột, phần chất này bắt đầu bị lên men, tạo ra khí và làm tăng áp lực trong ruột, gây ra các triệu chứng khó chịu nghiêm trọng cho trẻ [6].
• Tư thế nằm ngang “khóa chặt” đường thoát khí: Khi nằm ngủ, tư thế nằm ngang khiến việc thoát khí trở nên khó khăn. Các bọt khí bị giữ lại trong lòng ruột có thể gây căng chướng, làm tăng cảm giác khó chịu, thậm chí tạo áp lực lên cơ hoành và vùng bụng, khiến trẻ có cảm giác tức bụng hoặc đau quặn [4].
• Sự khuếch đại cơn đau do không gian tĩnh lặng: Vào ban đêm, môi trường xung quanh trở nên yên tĩnh và các kích thích bên ngoài giảm xuống, cơ thể trẻ có xu hướng “nhận diện” rõ hơn các triệu chứng khó chịu. Đối với trẻ nhỏ, khi chưa thể diễn đạt, những khó chịu này thường được thể hiện bằng quấy khóc, đặc biệt là về đêm. Đây cũng là một trong những lý do đằng sau việc đêm nào con cũng khóc mà ba mẹ dỗ mãi không được.

Bé hay khóc đêm: Dỗ thôi chưa đủ, mẹ cần xử lý đúng “gốc”

Khi thấy bé khóc đêm nhưng đã thử mọi cách mà con không cải thiện, lúc này, mẹ cần nghĩ đến vấn đề về tiêu hoá và thử cải thiện theo các bước sau:

1. Nhận diện tình trạng mẫn cảm tiêu hoá ở trẻ

Không phải mọi cơn khóc đêm ở bé đều giống nhau. Với những trường hợp liên quan đến mẫn cảm tiêu hoá, bé thường có một số biểu hiện đặc trưng như quấy khóc lặp lại theo khung giờ, khó dỗ dù đã thử nhiều cách quen thuộc. Khi quan sát kỹ hơn, có thể thấy bé co chân, gồng bụng, xì hơi nhiều hoặc có biểu hiện khó chịu sau bú.

Điểm dễ gây nhầm lẫn là nhiều bé vẫn bú tốt và tăng cân bình thường. Tuy nhiên, mẫn cảm tiêu hoá thường không gây triệu chứng rầm rộ, mà biểu hiện bằng những khó chịu âm ỉ, kéo dài và giấc ngủ ban đêm là lúc những khó chịu này bộc lộ rõ hơn [1].

Ngoài ra, tình trạng mẫn cảm tiêu hoá sẽ thường gặp ở trẻ bú sữa công thức. Do đó, nếu mẹ đang cho bé bú sữa ngoài hoặc bú kết hợp giữa sữa mẹ và sữa công thức thì hãy lưu ý nhiều hơn đến tình trạng này. 

2. Điều chỉnh dinh dưỡng để giảm nguy cơ mẫn cảm tiêu hoá

Nếu nghi ngờ nguyên nhân bé khóc đêm là do mẫn cảm tiêu hoá liên quan đến đạm sữa bò trong sữa công thức như đã nói, mẹ nên cân nhắc lựa chọn cho con một nguồn dinh dưỡng khác phù hợp hơn. 

Hiện với sự tiến bộ của khoa học trong lĩnh vực chăm sóc dinh dưỡng cho trẻ nhỏ, các nhà khoa học đã ứng dụng công nghệ tiên tiến để tạo ra nguồn dinh dưỡng chứa đạm whey thuỷ phân một phần. Đây là đạm sữa bò đã được cắt nhỏ hơn nhiều lần so với đạm bò nguyên vẹn nên vừa đảm bảo được dinh dưỡng vừa giúp hệ tiêu hóa non nớt của trẻ dễ xử lý.

Theo nghiên cứu, đạm thủy phân một phần hiếm khi gây đông vón dưới môi trường acid dịch vị và giảm thời gian làm rỗng dạ dày. Nhờ đó, sữa đạm thuỷ phân sẽ giúp trẻ dễ tiêu hóa hơn và ít gặp tình trạng khó chịu ở đường ruột [7], [8], [9].  

Các nghiên cứu còn cho thấy, đạm whey thủy phân một phần còn chứng minh được khả năng phòng ngừa lâu dài đối với triệu chứng mẫn cảm trên da [10], [11] [12]. Việc lựa chọn công thức có đạm whey thủy phân một phần được khuyến nghị ưu tiên ở nhóm trẻ có triệu chứng nhạy cảm, tiền sử gia đình dị ứng hoặc thường xuyên khó chịu tiêu hóa khi đổi mùa.

Ngoài ra, để hỗ trợ hệ tiêu hoá còn non nớt, khi chọn sữa cho bé, mẹ cũng nên ưu tiên sữa có lợi khuẩn Bifidus BL và 5 HMO, những thành phần quan trọng hỗ trợ sức khỏe hệ tiêu hoá. Lợi khuẩn Bifidus BL giúp ổn định hệ vi sinh đường ruột, ức chế hại khuẩn, hỗ trợ hoạt động tiêu hóa diễn ra trơn tru [13]. Còn 5 HMO (Human Milk Oligosaccharide), đóng vai trò là “thức ăn” nuôi dưỡng lợi khuẩn và hỗ trợ thiết lập hàng rào miễn dịch đường ruột, mang đến nhiều lợi ích đối với sức khỏe hệ tiêu hóa [14].

3. Các giải pháp vật lý giúp bé dễ tiêu hoá

Bên cạnh việc thay đổi chế độ dinh dưỡng để hỗ trợ con từ bên trong, ba mẹ có thể áp dụng thêm các mẹo nhỏ dưới đây vào thực tế chăm sóc bé mỗi ngày để giúp bé tiêu hóa – hấp thu tốt hơn [6], [15]:

• Massage bụng: Trước giờ đi ngủ khoảng 30 phút hoặc khi bụng bé trống (không massage ngay sau khi bú), mẹ dùng lòng bàn tay nhẹ nhàng massage bụng con theo chiều kim đồng hồ. Động tác này kích thích nhu động ruột hoạt động tốt hơn, giúp bé dễ xì hơi và giảm cảm giác đầy ứ.
• Cho bé tập động tác “đạp xe đạp”: Đặt bé nằm ngửa, nắm nhẹ hai cổ chân con và đầu gối rồi di chuyển nhịp nhàng như đang đạp xe. Sức ép vừa phải từ đùi lên bụng sẽ giúp các bong bóng khí trong đường ruột thoát ra dễ dàng.
• Vỗ ợ hơi kỹ càng: Sau mỗi cữ bú (kể cả cữ đêm), mẹ đừng quên bế vác con lên vai và vỗ ợ hơi thật kỹ. Việc này giúp giải phóng lượng không khí con vô tình nuốt phải lúc bú, ngăn ngừa tình trạng ọc sữa và chướng bụng về đêm. 

Với nhiều ba mẹ, việc làm thế nào để bé hết khóc đêm có thể là một thách thức không nhỏ. Thay vì lo lắng, hoang mang khi bé khóc đêm, cha mẹ hãy lắng nghe chiếc bụng nhỏ của con. Việc chọn đúng nguồn dinh dưỡng phù hợp và chăm sóc đúng cách sẽ giúp bé và cả nhà có những đêm ngon giấc!