20% trẻ mẫn cảm không liên quan đến tiền sử dị ứng của bố mẹ [1]

Mẫn cảm là tình trạng trẻ xuất hiện các dấu hiệu lặp đi lặp lại như nổi mẩn, chàm sữa, đầy hơi, nôn trớ, tiêu chảy… khi tiếp xúc với một tác nhân kích thích ở liều lượng mà người bình thường vẫn dung nạp được [2]. Nhiều cha mẹ cho rằng mẫn cảm chỉ xảy ra khi gia đình có “cơ địa dị ứng”. Nhưng thực tế, khoảng 20% trường hợp trẻ mẫn cảm không liên quan đến tiền sử dị ứng của cha mẹ [1].

Tại sao trẻ bị mẫn cảm trong khi cha mẹ không có tiền sử dị ứng?

Mọi đứa trẻ đều có thể gặp các biểu hiện mẫn cảm như nổi mẩn, chàm sữa, đầy hơi, nôn trớ, tiêu chảy… dù cha mẹ có tiền sử dị ứng hay không [2]. Nguyên nhân là bởi di truyền không phải là yếu tố duy nhất làm tăng nguy cơ mẫn cảm [1]. Trẻ có cha mẹ không có tiền sử dị ứng vẫn có thể có biểu hiện mẫn cảm nếu:

“Tiếp xúc” thành phần dinh dưỡng không phù hợp

Trong những năm đầu đời, hệ tiêu hóa và hệ miễn dịch của trẻ vẫn đang hoàn thiện [3]. Giai đoạn này, việc tiếp xúc với các món ăn “dễ kích ứng” như đậu phộng, hải sản, trứng, sữa… [4] có thể khiến con có các biểu hiện mẫn cảm. Nguyên nhân là bởi trong các loại thực phẩm này có thể chứa một số thành phần không phù hợp với hệ tiêu hóa non nớt.

Điển hình như thành phần đạm sữa bò nguyên vẹn có trong một số nguồn dinh dưỡng. Đạm bò nguyên vẹn có cấu trúc phân tử phức tạp. Sau quá trình tiêu hóa, dù đã được phân giải thành những mảnh peptit nhỏ hơn nhưng một số mảnh vẫn còn “quá sức” với hệ tiêu hóa của trẻ. Khi tiếp xúc với hệ miễn dịch tại đường ruột, hệ miễn dịch có thể “nhận nhầm” các mảnh này thành tác nhân có hại, từ đó khởi phát phản ứng miễn dịch và gây ra các biểu hiện mẫn cảm [4].

Môi trường sống nhiều dị nguyên

Môi trường sống cũng là một trong những nguyên nhân góp phần gây ra tình trạng mẫn cảm ở trẻ. Một số dị nguyên trong môi trường sinh hoạt có thể “kích hoạt” các biểu hiện mẫn cảm ở trẻ mẹ cần lưu ý là bụi mịn, khói thuốc lá, mạt bụi, lông động vật, nấm mốc… [5].

Hệ vi sinh đường ruột ở trạng thái chưa ổn định

Đường ruột của trẻ là nơi “cư ngụ” một hệ sinh thái phức tạp với hàng nghìn tỷ vi sinh vật có mối liên hệ mật thiết với sức khoẻ của hệ miễn dịch, đặc biệt trong những năm đầu đời. Nghiên cứu cho thấy sự cân bằng của hệ vi sinh này đóng vai trò cốt lõi trong việc “huấn luyện” hệ miễn dịch nhận diện đâu là tác nhân vô hại, đâu là mối nguy hiểm. Khi hệ vi sinh mất cân bằng, nguy cơ trẻ có biểu hiện mẫn cảm cũng gia tăng [6].

Làm thế nào để dự phòng mẫn cảm cho con?

Cha mẹ không có tiền sử dị ứng có thể giúp trẻ có nguy cơ mẫn cảm thấp hơn nhưng không đồng nghĩa con sẽ hoàn toàn không gặp phải tình trạng này. Do đó, dù gia đình có tiền sử dị ứng hay không, cha mẹ vẫn nên lưu ý một số điều sau để chủ động dự phòng mẫn cảm cho con:  

• Cung cấp nguồn dinh dưỡng phù hợp với hệ tiêu hóa non nớt của trẻ: Hãy cố gắng duy trì việc cho bé bú mẹ đến khi 2 tuổi hoặc lâu hơn. Sữa mẹ là thực phẩm phù hợp nhất cho trẻ nhỏ, vừa giàu các thành phần hỗ trợ sức khỏe hệ miễn dịch, tiêu hoá vừa có thành phần đạm dễ tiêu, ít gây kích ứng [7]. Với trường hợp không thể cho bé bú mẹ, cha mẹ có thể hỏi ý kiến chuyên gia y tế để được tư vấn và nên ưu tiên lựa chọn nguồn dinh dưỡng có công thức vàng gồm 3 dưỡng chất Đạm whey thuỷ phân một phần, 5 HMO và Lợi khuẩn Bifidus BL giúp con tiêu hoá êm, đề kháng khoẻ, ngừa mẫn cảm. Đạm Whey thuỷ phân một phần là loại đạm đã được cắt nhỏ nhiều lần so với đạm bò nguyên vẹn nên giúp hệ tiêu hóa của trẻ dễ dung nạp. Nghiên cứu cho thấy đạm whey thủy phân một phần hiếm khi gây đông vón dưới môi trường acid dịch vị và giảm thời gian làm rỗng dạ dày. Nhờ đó, sữa có đạm whey thuỷ phân sẽ giúp trẻ dễ tiêu hóa hơn và ít gặp tình trạng khó chịu ở đường ruột [8], [9], [10]. Không những vậy, nguồn dinh dưỡng có công thức vàng gồm 3 dưỡng chất Đạm whey thuỷ phân một phần 5 HMO và Lợi khuẩn Bifidus BL còn giúp duy trì sự ổn định của hệ vi sinh đường ruột, qua đó giúp cải thiện tiêu hoá, tăng đề kháng tự nhiên và giảm nguy cơ mẫn cảm.
• Chăm sóc hệ vi sinh đường ruột: Lưu ý bổ sung chất xơ, lợi khuẩn thông qua việc cho trẻ ăn nhiều rau củ, trái cây, sữa chua… Ngoài ra, mẹ cũng có thể bổ sung 2 thành phần này cho trẻ thông quan việc chọn nguồn dinh dưỡng có công thức kết hợp đạm Whey thuỷ phân một phần với lợi khuẩn Bifidus BL (Bifidobacterium) và phức hợp 5 HMO (Human Milk Oligosaccharides). Lợi khuẩn Bifidus (Bifidobacterium) giúp ổn định hệ vi sinh đường ruột, còn 5 HMO đóng vai trò như chất xơ, giúp nuôi dưỡng lợi khuẩn [11], [12]. Từ đó, giúp cải thiện, nâng cao sức khỏe hệ tiêu hoá,
• Lựa chọn thực phẩm “lành tính”, ít gây kích ứng: Đối với thực đơn mỗi ngày của trẻ, mẹ nên cho trẻ ăn đa dạng, hạn chế các món dễ gây kích ứng. Khi cho trẻ làm quen, nên cho trẻ ăn riêng lẻ từng loại để dễ xác định trẻ có biểu hiện mẫn cảm với thực phẩm nào [7].
• Giữ vệ sinh môi trường sống, sinh hoạt cho trẻ: Giữ không gian sống sạch sẽ, thông thoáng, thường xuyên giặt giũ chăn drap gối để loại bỏ mạt bụi, nấm mốc và dị nguyên khác. Nên tránh cho trẻ tiếp xúc với khói thuốc lá hoặc môi trường ô nhiễm [13], [14]. Đồng thời, khuyến khích trẻ vận động, ngủ đủ giấc, giữ vệ sinh cá nhân để giảm nguy cơ tiếp xúc với dị nguyên.

Câu hỏi thường gặp về tình trạng mẫn cảm ở trẻ nhỏ

1. Biểu hiện thường gặp của mẫn cảm là gì?

Biểu hiện mẫn cảm thường gặp ở trẻ là da nổi mẩn đỏ, ngứa ngáy, khô ráp hoặc chàm sữa; ở đường tiêu hóa là đầy hơi, nôn trớ, chướng bụng, khó tiêu; hoặc ở đường hô hấp là thở khò khè, hắt hơi liên tục [2].

2. Nếu ba mẹ có tiền sử dị ứng thì nguy cơ mẫn cảm của con như thế nào?

Nguy cơ trẻ bị mẫn cảm sẽ tăng lên nếu ba hoặc mẹ từng ghi nhận dị ứng [15]. Nếu gia đình có cha hoặc mẹ bị dị ứng thì nguy cơ ở trẻ là khoảng 30 – 50%. Nếu cả cha và mẹ đều có cơ địa dị ứng, nguy cơ ở trẻ lên tới 60 – 80%. Tuy nhiên, vẫn có 20% trẻ mẫn cảm dù cha mẹ không có tiền sử dị ứng. Do đó, dù cha mẹ có tiền sử dị hay không thì cha mẹ cũng không nên lơ là với tình trạng này.

3. Đạm whey thuỷ phân một phần là gì và hỗ trợ trẻ mẫn cảm ra sao?

Đạm Whey thủy phân một phần là loại đạm đã được cắt nhỏ thông qua quá trình thủy phân bằng các enzym đặc hiệu. Nhờ đó, các phân tử đạm sẽ có kích thước nhỏ hơn so với đạm sữa bò nguyên vẹn thông thường, giúp trẻ dễ hấp thu, hạn chế các tình trạng kích ứng, mẫn cảm.  

Mẫn cảm ở trẻ không chỉ liên quan đến yếu tố di truyền mà còn chịu ảnh hưởng bởi dinh dưỡng, hệ vi sinh đường ruột, hệ miễn dịch và môi trường sống trong những năm đầu đời. Vì vậy, ngay cả khi gia đình không có tiền sử dị ứng, cha mẹ vẫn nên chú ý đến những yếu tố này để giảm nguy cơ mẫn cảm và giúp con phát triển khoẻ mạnh.