Khi nào mẹ bầu nên tiêm trưởng thành phổi cho thai nhi?
Sinh non có thể khiến trẻ gặp khó khăn khi tự thở vì phổi chưa phát triển đầy đủ. Trong một số thai kỳ có nguy cơ sinh sớm, bác sĩ sẽ chỉ định tiêm trưởng thành phổi nhằm giảm biến chứng cho trẻ sau chào đời.

Tuy nhiên, không phải mẹ bầu nào cũng cần tiêm, và việc dùng thuốc quá sớm hoặc không đúng chỉ định có thể không mang lại lợi ích mong muốn. Vậy mẹ bầu nên tiêm trưởng thành phổi từ tuần bao nhiêu, hiệu quả kéo dài bao lâu và có cần đợi đủ mũi mới được sinh?
Những thông tin dưới đây giúp mẹ hiểu rõ hơn trước khi trao đổi với bác sĩ sản khoa về thủ thuật tiêm trưởng thành phổi.
Tiêm trưởng thành phổi là gì?
Tiêm trưởng thành phổi là việc sử dụng phương pháp tiêm thuốc thuộc nhóm corticosteroid trước sinh, thường là betamethasone hoặc dexamethasone, cho thai phụ có nguy cơ sinh non. Thuốc đi qua nhau thai, thúc đẩy quá trình trưởng thành của phổi thai nhi, đặc biệt hỗ trợ tạo chất hoạt diện phế nang, còn gọi là surfactant. Chất này giúp các túi khí trong phổi không dễ xẹp khi trẻ bắt đầu hít thở.
Theo tổng quan Cochrane, tiêm thuốc thuộc nhóm corticosteroid trước sinh cho nhóm thai phụ có nguy cơ sinh non trong vòng 7 ngày tới làm giảm nguy cơ hội chứng suy hô hấp, tử vong sơ sinh và tử vong chu sinh. Thuốc cũng có thể giảm nguy cơ xuất huyết não thất ở trẻ sinh non. Dù vậy, việc tiêm thuốc không hoàn toàn bảo đảm trẻ sẽ hoàn toàn không cần hỗ trợ hô hấp sau sinh.
Thuốc tiêm trưởng thành phổi là thuốc điều trị theo chỉ định, không phải vaccine và cũng không phải mũi tiêm dưỡng thai thường quy. Bác sĩ cần đánh giá tuổi thai, nguy cơ sinh non, tình trạng nhiễm trùng, đường máu của mẹ trong những trường hợp mẹ bị đái tháo đường thai kỳ, sức khỏe mẹ và khả năng chăm sóc trẻ sơ sinh tại cơ sở y tế trước khi có chỉ định tiêm.
Khi nào nên tiêm trưởng thành phổi cho thai nhi?
Tiêm trưởng thành phổi thường được khuyến nghị khi thai từ 24 tuần đến trước 34 tuần và có nguy cơ cao sinh trong vòng 7 ngày. Một số trường hợp ngoài khoảng tuổi thai này có thể được cân nhắc riêng, tùy hướng dẫn chuyên môn và kế hoạch chăm sóc trẻ sau sinh.
Theo các chuyên gia sức khỏe sinh sản, một liệu trình được khuyến nghị cho thai phụ từ 24 tuần đến 33 tuần 6 ngày có khả năng sinh non trong vòng một tuần. Những tình huống bác sĩ thường xem xét gồm chuyển dạ sinh non, vỡ ối non hoặc cần chủ động chấm dứt thai kỳ sớm vì vấn đề sức khỏe của mẹ hay thai nhi.
Với thai 22-23 tuần, quyết định cần được cá thể hóa sau tư vấn về khả năng hồi sức trẻ cực non tháng.
Trong giai đoạn 34 tuần đến 36 tuần 6 ngày, một số thai phụ có nguy cơ sinh trong 7 ngày và chưa từng dùng corticosteroid trước đó có thể được chỉ định betamethasone.
WHO nhấn mạnh những điều kiện quan trọng trước khi chỉ định tiêm trưởng thành phổi cho thai nhi bao gồm:
- Xác định tuổi thai đáng tin cậy
- Đánh giá nguy cơ sinh non
- Không có bằng chứng nhiễm trùng ở mẹ và có sẵn dịch vụ sản khoa, sơ sinh phù hợp.
Đây là những yếu tố giúp cân bằng lợi ích với nguy cơ. Chẳng hạn, mẹ mang song thai hoặc từng sinh non không đồng nghĩa mẹ chắc chắn phải tiêm trưởng thành phổi. Nếu thai kỳ đang ổn định và chưa có dấu hiệu sinh sớm, bác sĩ có thể tiếp tục theo dõi thay vì dùng thuốc dự phòng quá sớm.
Vì vậy, việc tiêm trưởng thành phổi cho phụ nữ mang thai cần được bác sĩ sản khoa đánh giá kỹ lưỡng trước khi chỉ định.

Tiêm trưởng thành phổi có tác dụng bao lâu?
Lợi ích của tiêm trưởng thành phổi thường rõ nhất khi trẻ chào đời khoảng 24 giờ đến 7 ngày sau khi bắt đầu điều trị, đặc biệt trong khoảng 2-7 ngày sau sinh. Tuy nhiên, thời gian này không phải giới hạn tuyệt đối: một phần lợi ích vẫn có thể xuất hiện nếu trẻ sinh trước khi hoàn tất liệu trình.
Hiệu quả khi tiêm trưởng thành phổi phụ thuộc vào tuổi thai, khoảng cách từ lúc dùng thuốc đến khi sinh và tình trạng sức khỏe của trẻ. Nếu nhiều tuần trôi qua mà mẹ chưa sinh, bác sĩ sẽ đánh giá lại nguy cơ thay vì mặc định tiêm bổ sung.
Theo ACOG, có thể cân nhắc một liệu trình nhắc lại duy nhất ở thai dưới 34 tuần, nếu vẫn có nguy cơ sinh trong 7 ngày và liệu trình trước đã cách hơn 14 ngày. Trong một số hoàn cảnh đặc biệt có thể xem xét sớm hơn. Bác sĩ không khuyến nghị tiêm lặp lại thường xuyên theo lịch cố định vì cần cân nhắc tác động lên sự tăng trưởng và phát triển của trẻ.

Kết luận
Tiêm trưởng thành phổi là biện pháp quan trọng giúp giảm nguy cơ biến chứng ở trẻ sinh non, nhưng chỉ phát huy lợi ích tốt khi đúng đối tượng và thời điểm. Mẹ bầu cần nhớ ba điều: không phải thai kỳ nào cũng cần tiêm, không phải tiêm xong phải sinh ngay và không nên tự ý tiêm nhắc lại.
Nếu đang được cảnh báo nguy cơ sinh non, hãy hỏi bác sĩ về tuổi thai, khả năng sinh trong 7 ngày, lợi ích của corticosteroid và kế hoạch chăm sóc trẻ sau sinh. Việc chủ động thăm khám, theo dõi dấu hiệu bất thường và tuân thủ chỉ định của bác sĩ trong thai kỳ là cách thiết thực để bảo vệ cả mẹ lẫn bé.