Uống thuốc tẩy giun có đi ngoài ra giun không? Nên uống thuốc tẩy giun khi nào?

Tẩy giun định kỳ 6 tháng một lần là một trong những biện pháp đơn giản giúp bảo vệ sức khỏe cho cả gia đình. Thế nhưng, nhiều người vẫn còn e ngại hoặc thắc mắc như uống thuốc tẩy giun có đi ngoài ra giun không, nên tẩy giun khi nào… Nếu bạn cũng đang có những câu hỏi này, hãy cùng tìm hiểu câu trả lời trong bài viết dưới đây.

1. Vì sao cần tẩy giun? Vai trò của việc tẩy giun đối với sức khỏe

Nhiễm giun đường ruột là tình trạng thường gặp. Trường hợp nhiễm giun nhẹ hầu như không có triệu chứng hoặc chỉ có biểu hiện mơ hồ. Tuy nhiên, việc nhiễm giun nặng có thể gây nhiều vấn đề về sức khỏe [1]. Chính vì vậy, Bộ Y tế khuyến cáo mọi người nên tẩy giun định kỳ 2 lần/năm (tương đương 6 tháng/lần) kết hợp với các biện pháp vệ sinh cá nhân, vệ sinh môi trường  [2]. Việc tẩy giun định kỳ mang lại nhiều lợi ích như:

– Giảm nguy cơ lây nhiễm và tái nhiễm giun: Giun đường ruột có thể xâm nhập vào cơ thể thông qua việc vô tình nuốt phải trứng giun qua thực phẩm, nước uống, bàn tay bị nhiễm bẩn; riêng giun móc/mỏ có thể xâm nhập qua da khi đi chân đất trên nền đất có chứa ấu trùng [2]. Giun có khả năng sinh sản rất mạnh, góp phần duy trì nguồn lây trong cộng đồng. Chẳng hạn, một con giun đũa cái có thể đẻ khoảng 200.000 trứng/ngày, trong khi giun kim có thể đẻ khoảng 10.000 – 15.000 trứng trong một lần đẻ trứng [3]. Trứng giun theo phân phát tán ra môi trường, làm ô nhiễm đất, nước và thực phẩm [1]. Do đó, nếu không bảo đảm vệ sinh cá nhân và vệ sinh môi trường, nguy cơ lây nhiễm và tái nhiễm giun sẽ luôn tồn tại. Việc tẩy giun định kỳ kết hợp với các biện pháp vệ sinh phù hợp giúp cắt giảm nguồn lây và hạn chế tái nhiễm.

– Giảm nguy cơ gặp các vấn đề sức khỏe do nhiễm giun: Nhiễm giun đường ruột có thể gây thiếu dinh dưỡng, thiếu máu, đau bụng, rối loạn tiêu hóa và ảnh hưởng đến sự phát triển thể chất, nhận thức ở trẻ em. Trong những trường hợp nhiễm nặng, giun còn có thể gây biến chứng như tắc ruột [1].

– Góp phần bảo vệ sức khỏe cộng đồng: Việc tẩy giun định kỳ và kết hợp với các biện pháp vệ sinh giun giúp giảm nguồn lây trong cộng đồng, từ đó hạn chế sự lây lan của giun đường ruột.

2. Uống thuốc tẩy giun có đi ngoài ra giun không?

Nhiều người thường băn khoăn uống thuốc tẩy giun có đi ngoài ra giun không. Hiện với các loại thuốc xổ giun hiện đại chứa hoạt chất thuộc nhóm Benzimidazole thì người dùng thường không quan sát thấy xác giun nguyên vẹn trong phân do cơ chế tác động của thuốc lên chuyển hoá của giun. 

Thuốc hoạt động bằng cách ức chế khả năng sử dụng glucose của giun, dẫn đến cạn kiệt glycogen và giảm tạo ATP trong cơ thể giun, làm chúng mất nguồn năng lượng cần thiết để duy trì sự sống [4]. Thuốc bắt đầu tác động sau khi dùng; hiệu quả diệt giun hoàn toàn có thể cần vài ngày [5]. Giun sau khi bị tiêu diệt được đào thải theo phân; người dùng có thể không quan sát thấy giun nguyên vẹn.

3. Nên uống thuốc tẩy giun khi nào? Đâu là cách tẩy giun hiệu quả cho cả gia đình?

3.1 Tẩy giun định kỳ 6 tháng 1 lần cho cả gia đình

Theo Mục II.2(a) và Mục VI của Hướng dẫn tẩy giun đường ruột tại cộng đồng ban hành kèm Quyết định số 6437/QĐ-BYT ngày 25/10/2018 của Bộ Y tế, tại các vùng có tỷ lệ nhiễm giun từ 50% trở lên, tẩy giun hàng loạt được thực hiện 02 lần/năm (tương đương 6 tháng/lần), đồng thời cần kết hợp các biện pháp vệ sinh cá nhân, vệ sinh môi trường và truyền thông giáo dục sức khỏe nhằm phòng chống tái nhiễm giun trong cộng đồng [2]. Việc này cần được thực hiện đồng loạt cho tất cả các thành viên trong gia đình để tránh tình trạng lây nhiễm chéo.

Thế nhưng, giữa bộn bề công việc và cuộc sống, khoảng thời gian 6 tháng trôi qua rất nhanh. Không ít người chỉ nhớ đến việc tẩy giun khi vô tình đọc được một bài viết hay khi bản thân hoặc người thân có dấu hiệu nghi ngờ nhiễm giun. Thay vì để việc tẩy giun phụ thuộc vào “nhớ thì làm”, bạn có thể biến đây thành một thói quen chăm sóc sức khỏe của cả gia đình bằng quy tắc ghi nhớ “6116”:

• 6 tháng tẩy giun 1 lần.
• Thực hiện vào ngày 6/1 và ngày 1/6 hằng năm.
• Áp dụng cho người thuộc đối tượng được chỉ định. Nếu đang mang thai, cho con bú, có bệnh gan/thận, có tiền sử dị ứng với các thành phần của thuốc, đang dùng cimetidine hoặc metronidazole, hoặc trẻ dưới 2 tuổi, hãy hỏi ý kiến bác sĩ/dược sĩ trước khi dùng [2], [6].

Tẩy giun định kỳ giúp loại bỏ giun đang ký sinh và giảm phát tán trứng giun ra môi trường, từ đó hạn chế nguồn lây trong cộng đồng. Thuốc tẩy giun không ngăn được việc nhiễm giun mới – vệ sinh cá nhân và an toàn thực phẩm vẫn là biện pháp phòng ngừa chính.

Đây chỉ là một cách ghi nhớ đơn giản, giúp việc tẩy giun định kỳ trở thành thói quen chăm sóc sức khỏe của cả gia đình. Trước khi sử dụng thuốc, hãy đọc kỹ hướng dẫn sử dụng và tham khảo ý kiến nhân viên y tế nếu thuộc nhóm đối tượng cần lưu ý đặc biệt.

3.2 Chọn thuốc tẩy giun phù hợp

Để việc tẩy giun đạt hiệu quả, hạn chế tình trạng thấy giun khi đi ngoài, bạn có thể tham khảo chuyên gia y tế để lựa chọn thuốc phù hợp. Thuốc Mebendazole là thuốc tẩy giun được sử dụng rộng rãi để điều trị các bệnh giun đường ruột. Đây cũng là một trong những loại thuốc thường được lựa chọn trong các chương trình tẩy giun cộng đồng nhằm giúp giảm nguy cơ nhiễm giun và bảo vệ sức khỏe cho trẻ em cũng như người lớn.

• Mebendazole có tác dụng điều trị một hoặc nhiều loại giun đường ruột thường gặp như giun đũa, giun tóc, giun móc, giun kim… chỉ với liều duy nhất cho trẻ từ hai tuổi trở lên [7].
• Mebendazole nhìn chung được dung nạp tốt, các tác dụng không mong muốn nếu có thường ở mức độ nhẹ như đau bụng, tiêu chảy, đầy hơi. Trong một số trường hợp hiếm gặp, có thể xảy ra các phản ứng nghiêm trọng hơn. Do đó, người dùng nên tham khảo ý kiến bác sĩ hoặc dược sĩ khi sử dụng và đến cơ sở y tế nếu xuất hiện các dấu hiệu bất thường sau khi dùng thuốc. Đây cũng là hoạt chất tẩy giun được Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) khuyến cáo sử dụng trong các chương trình tẩy giun định kỳ tại cộng đồng [1].
• Thuốc có thể uống vào bất kỳ thời điểm nào trong ngày, không bắt buộc nhịn ăn [2], giúp việc tẩy giun trở nên đơn giản và thuận tiện hơn cho người sử dụng.
• Thông tin thêm về hoạt chất Mebendazole thì trong các chế phẩm mebendazole, hai dạng tinh thể được quan tâm nhiều là Mebendazole polymorph A và polymorph C. Theo các nghiên cứu dược học, Mebendazole Polymorph C có đặc tính lý hóa phù hợp, giúp cải thiện khả năng hòa tan và sinh khả dụng của Mebendazole, qua đó hỗ trợ hoạt chất phân bố tốt hơn trong đường tiêu hóa [9].
• Phù hợp cho trẻ nhỏ từ 2 tuổi và người lớn. Trẻ từ 1–2 tuổi chỉ dùng khi có chỉ định của nhân viên y tế; chống chỉ định cho trẻ dưới 1 tuổi [2], [7].

3. 3 Trường hợp nào chống chỉ định với thuốc tẩy giun?

Dù việc tẩy giun định kỳ được khuyến nghị rộng rãi, các đối tượng sau đây tuyệt đối không tự ý sử dụng thuốc tẩy giun: [2], [6]

• Người đang mắc bệnh cấp tính hoặc đang sốt trên 38,5°C.
• Người bị bệnh mãn tính nặng (suy gan, suy thận, hen suyễn…).
• Người có tiền sử dị ứng với bất kỳ thành phần nào của thuốc.
• Trẻ em dưới hai tuổi vì chưa được nghiên cứu rộng rãi trên trẻ em dưới 2 tuổi. 
• Phụ nữ đang cho con bú hoặc phụ nữ mang thai (nếu có kế hoạch mang thai, nên chủ động tẩy giun trước đó vài tháng).
• Người đang điều trị bằng thuốc Cimetidine, thuốc chứa hoạt chất Metronidazole… 
• Người có vấn đề di truyền hiếm gặp về không dung nạp galactose, thiếu hụt lactase hoặc kém hấp thu glucose-galactose (viên nén có chứa lactose).

4. Câu hỏi thường gặp về việc tẩy giun

4.1 Uống thuốc tẩy giun bao lâu đi ngoài?

Thời gian muốn đi ngoài sau khi uống thuốc tẩy giun tùy thuộc vào mức độ nhiễm giun và cơ địa mỗi người.

4.2 Nên làm gì sau khi uống thuốc tẩy giun?

Để ngăn ngừa nguy cơ tái nhiễm hoặc lây lan giun sán sang người khác, việc giữ vệ sinh trong những tuần đầu sau khi tẩy giun là cực kỳ quan trọng. Bạn cần rửa tay sạch với xà phòng, đặc biệt là sau khi đi vệ sinh và trước khi ăn hay chế biến thực phẩm [2].

Một số người có thể gặp đau bụng, tiêu chảy hoặc buồn nôn ở mức độ nhẹ [7]. Nếu các triệu chứng kéo dài, nặng lên, hoặc kèm phát ban, sốt, vàng da, co giật – ngừng thuốc và liên hệ ngay bác sĩ hoặc dược sĩ [8].

4.3 Uống thuốc tẩy giun bao lâu uống lại?

Thuốc tẩy giun chỉ tiêu diệt được giun sán trưởng thành và ấu trùng giun chứ không có tác dụng với trứng giun. Trứng giun còn sót lại sẽ tiếp tục nở và phát triển [5]. Vì vậy, cần kết hợp vệ sinh và tuân thủ lịch tẩy giun. Và đừng quên duy trì tẩy giun 6 tháng/lần để bảo vệ sức khỏe cho bản thân và gia đình. 

Hy vọng những thông tin trên đã giúp bạn giải đáp được thắc mắc uống thuốc tẩy giun có đi ngoài ra giun không, bao lâu cần tẩy giun định kỳ, nên dùng loại thuốc nào… từ đó có kế hoạch tẩy giun phù hợp để bảo vệ sức khỏe gia đình. Bên cạnh việc tẩy giun đúng cách, hãy luôn nhớ đọc kỹ hướng dẫn sử dụng trước khi dùng thuốc, để thuốc xa tầm tay trẻ em và thông báo ngay cho bác sĩ hoặc dược sĩ những phản ứng có hại gặp phải khi sử dụng thuốc.