Sỏi thận có những loại nào? 4 loại sỏi bạn nên biết

Tác giả: Tham vấn y khoa: BS. Nguyễn Thường Hanh

Bệnh sỏi thận có nhiều loại với nhiều nguyên nhân khác nhau. Do đó, việc điều trị bệnh sỏi thận sẽ phụ thuộc vào loại sỏi mà bạn mắc.

Sỏi thận là một tình trạng rất phổ biến. Nhiều người thường nghĩ sỏi thận chỉ có ở thận, nhưng thực tế nó còn có ở một số cơ quan khác. Ngoài ra, sỏi thận cũng có rất nhiều loại. Vậy sỏi thận có những loại nào? Hãy cùng Hello Bacsi tìm hiểu bài viết sau đây nhé.

Bệnh sỏi thận là gì?

Sỏi thận được tạo thành từ những tinh thể rắn, bắt nguồn từ thận. Tuy nhiên, chúng có thể phát triển bất cứ nơi nào dọc theo đường tiết niệu, bao gồm các cơ quan sau:

  • Thận
  • Niệu quản
  • Bàng quang
  • Niệu đạo

Bệnh sỏi thận là một trong những tình trạng sức khỏe gây đau đớn nhất cho người bệnh. Tùy thuộc vào các loại sỏi thận, nguyên nhân gây bệnh sẽ khác nhau.

Bạn có thể xem thêm: Bệnh sỏi thận có nguy hiểm không?

Sỏi thận có những loại nào?

Không phải tất cả các loại sỏi thận đều hình thành từ cùng một loại tinh thể. 

Sỏi canxi

Sỏi canxi là loại sỏi phổ biến nhất, thường được hình thành từ canxi oxalat (mặc dù chúng có thể chứa canxi phốt phát hoặc maleate). Nếu bạn ăn ít các thực phẩm giàu oxalate sau, nguy cơ phát triển sỏi canxi sẽ giảm:

  • Khoai tây chiên
  • Đậu phộng
  • Chocolate
  • Củ dền
  • Rau bó xôi

Ngoài ra, các nguy cơ khác khiến bạn tăng nguy cơ mắc sỏi canxi gồm đột nhiên sử dụng liều cao vitamin D, không uống đủ nước và không bù đủ nước khi cơ thể đổ mồ hôi quá nhiều.

Mặc dù một số sỏi thận hình thành từ canxi, nhưng việc bổ sung đủ canxi từ chế ăn uống sẽ giúp bạn phòng ngừa hình thành sỏi.

Sỏi axit uric

Sỏi axit uric phổ biến ở nam giới hơn nữ giới, có thể xảy ra ở những người bị bệnh gout hoặc những người trải qua hóa trị.

Loại sỏi này phát triển khi nước tiểu có quá nhiều axit. Ngoài ra, nếu bạn ăn nhiều protein động vật có thể khiến axit uric tích tụ trong nước tiểu, dẫn đến hình thành sỏi axit uric. Các yếu tố nguy cơ khiến bạn tăng nguy cơ mắc loại sỏi thận này gồm bệnh gout, tiểu đường và tiêu chảy mạn tính.

Sỏi struvit

Loại sỏi thận này chủ yếu hình thành ở phụ nữ bị nhiễm trùng đường tiết niệu (UTI). Những viên sỏi này có thể lớn và gây tắc nghẽn đường tiết niệu. Chúng là kết quả của nhiễm trùng thận. Việc điều trị nhiễm trùng có thể ngăn ngừa sự phát triển của sỏi struvit.

Sỏi cystin

Sỏi cystin là loại sỏi thận rất hiếm, xảy ra ở cả nam và nữ mắc bệnh rối loạn di truyền cystin niệu. Với loại sỏi này, cystin – một loại axit xuất hiện tự nhiên trong cơ thể – rò rỉ từ thận vào nước tiểu và tích tụ tại đây, gây ra sỏi thận.

Sỏi thận hình thành như thế nào?

Thực tế nước tiểu của mỗi người, dù khỏe mạnh hay có sỏi thận, đều có tinh thể tích tụ. Nước tiểu thường chứa các chất thúc đẩy sự phát triển của tinh thể, bao gồm canxi, oxalat, natri, phốt pho và axit uric (thậm chí có thể chứa cystine, trong trường hợp cá nhân mắc chứng rối loạn di truyền được gọi là cystin niệu).

Các hợp chất này xuất phát từ máu và đi vào nước tiểu vì thận lọc máu và điều chỉnh xem các thành phần tiết niệu này sẽ được tái hấp thu bởi thận (đưa trở lại lưu thông máu) hay loại bỏ dưới dạng chất thải.

Ngoài các chất kích thích hình thành sỏi, nước tiểu cũng có chứa protein và các hợp chất khác ức chế sự hình thành tinh thể. Các chất ức chế sỏi trong nước tiểu có thể bao gồm tổng lượng nước tiểu, citrate, magiê, pyrophosphate, phytate, protein và các phân tử khác có nguồn gốc từ quá trình chuyển hóa bình thường. Những chất ức chế này giúp hạn chế hình thành tinh thể trước khi chúng tích tụ trong thận và phát triển thành những viên sỏi lớn hơn.

Các tinh thể nhỏ phát triển thành những viên sỏi lớn hơn khi nước tiểu trở nên siêu bão hòa, do một trong 3 yếu tố sau:

  • Lượng nước tiểu thấp
  • Nồng độ chất kích thích hình thành sỏi cao bất thường
  • Nồng độ các chất ức chế hình thành sỏi thấp

Bạn cũng có thể mắc sỏi thận nếu có cả 3 yếu tố trên.   

Bình thường, nồng độ giữa các chất hình thành và các chất ức chế hình thành sỏi bằng nhau, giúp cho việc loại bỏ các tinh thể nhỏ từ thận không gây đau. Do đó, nếu các tinh thể vẫn đủ nhỏ và nước tiểu đủ loãng, các tinh thể sẽ chảy theo nước tiểu qua niệu quản và bàng quang mà không gây ra vấn đề. Tuy nhiên, không phải ai cũng có sự cân bằng giữa các chất kích thích và chất ức chế hình thành sỏi, có thể là do di truyền, lối sống hoặc các yếu tố khác. Điều này dẫn đến sự hình thành sỏi thận.

Chẩn đoán và điều trị bệnh sỏi thận

Các xét nghiệm giúp chẩn đoán bệnh sỏi thận

Để chẩn đoán bệnh sỏi thận, bác sĩ sẽ kiểm tra bệnh sử và khám sức khỏe cho bạn. Họ cũng có thể đề nghị bạn làm các xét nghiệm khác, bao gồm:

  • Xét nghiệm máu để kiểm tra canxi, phốt pho, axit uric và điện giải
  • Xét nghiệm BUN (xét nghiệm đo lượng urea nitrogen – một sản phẩm chuyển hóa của protein máu) và xét nghiệm creatinine để đánh giá chức năng thận
  • Xét nghiệm nước tiểu để kiểm tra tinh thể, vi khuẩn, máu và bạch cầu
  • Kiểm tra sỏi thải ra ngoài để xác định loại sỏi thận

Các xét nghiệm sau đây có thể giúp bác sĩ loại trừ tắc nghẽn:

  • X-quang bụng
  • Chụp bể thận qua đường tĩnh mạch (IVP)
  • Chụp thận-niệu quản ngược dòng
  • Siêu âm thận (xét nghiệm ưu tiên)
  • Chụp MRI bụng và thận
  • Chụp CT bụng

Thuốc cản quang được sử dụng trong chụp CT và chụp bể thận qua đường tĩnh mạch có thể ảnh hưởng đến chức năng thận. Tuy nhiên, ở những người có chức năng thận bình thường, đây không phải là vấn đề đáng lo ngại.

Ngoài ra, một số loại thuốc có thể làm tăng khả năng tổn thương thận nếu kết hợp với thuốc cản quang. Do đó, bạn hãy báo cho bác sĩ biết về bất kỳ loại thuốc nào mà bạn đang dùng trước khi tiến hành các xét nghiệm trên.

Điều trị sỏi thận

Sỏi thận không phải lúc nào cũng ở thận. Đôi khi chúng đi từ thận vào niệu quản. Niệu quản có cấu tạo nhỏ, vì vậy sỏi quá lớn không thể đi xuống bàng quang dễ dàng.

Việc sỏi đi qua niệu quản có thể gây co thắt và kích thích cơ quan này, khiến bạn tiểu ra máu.

Đôi khi sỏi thận sẽ chặn dòng nước tiểu. Tình trạng này được gọi là tắc nghẽn đường tiết niệu và có thể dẫn đến nhiễm trùng thận, cũng như tổn thương thận.

Tùy thuộc vào loại sỏi, bác sĩ sẽ đưa ra phương pháp điều trị sỏi thận phù hợp. Họ sẽ tiến hành lọc nước tiểu để thu thập sỏi thận và mang đi đánh giá.

Phương pháp đầu tiên trong việc điều trị bệnh sỏi thận là uống nhiều nước. Bạn cần uống 6-8 ly nước mỗi ngày tăng lưu lượng nước tiểu. Những người bị mất nước hoặc buồn nôn và nôn mửa nghiêm trọng có thể cần truyền dịch.

Các lựa chọn điều trị sỏi thận khác bao gồm:

Thuốc trị sỏi thận

Để giảm đau sỏi thận, bác sĩ có thể chỉ định các thuốc giảm đau nhóm opioid. Kháng sinh sẽ giúp điều trị nhiễm trùng. Các loại thuốc trị sỏi thận khác bao gồm:

  • Allopurinol (Zyloprim) trị sỏi axit uric
  • Thuốc lợi tiểu thiazide giúp ngăn ngừa sỏi canxi hình thành
  • Natri bicarbonate hoặc natri citrat để làm cho nước tiểu ít axit
  • Thuốc photphorus giúp ngăn ngừa sỏi canxi hình thành
  • Ibuprofen (Advil) trị đau
  • Acetaminophen (Tylenol) để giảm đau
  • Natri naproxen (Aleve) để giảm đau

Bạn có thể xem thêm: Những thông tin hữu ích về thuốc trị sỏi thận

Tán sỏi thận

Trong phương pháp tán sỏi thận, bác sĩ sử dụng sóng âm thanh phá vỡ những viên sỏi lớn để chúng có thể dễ dàng đi qua niệu quản vào bàng quang. Thủ thuật này có thể khiến bạn không thoải mái và cần được gây mê nhẹ. Bạn có thể bị bầm tím ở bụng, lưng và chảy máu quanh thận, các cơ quan lân cận khi làm thủ thuật tán sỏi thận.

Phẫu thuật tán sỏi thận qua da bằng đường hầm nhỏ

Bác sĩ sẽ loại bỏ những sỏi thận thông qua một vết mổ nhỏ ở lưng. Bạn có thể cần làm thủ thuật này khi:

  • Sỏi gây tắc nghẽn và nhiễm trùng hoặc làm hư thận
  • Sỏi đã phát triển quá lớn
  • Bạn không thể kiểm soát được cơn đau

Nội soi niệu quản

Khi sỏi bị kẹt trong niệu quản hoặc bàng quang, bác sĩ có thể thực hiện nội soi niệu quản để loại bỏ sỏi.

Bác sĩ sẽ luồn một sợi dây nhỏ có gắn camera vào niệu đạo và bàng quang. Sau đó, họ sử dụng một thiết bị như chiếc lồng nhỏ để lấy sỏi ra. Sỏi thận sau đó được gửi đến phòng thí nghiệm để phân tích.

Bạn có thể xem thêm: Thực hư chuyện vitamin C gây sỏi thận

Bạn có thể quan tâm đến chủ đề:

Chia sẻ thông tin hữu ích này cho mọi người trên:

Ngày đăng: Tháng Tám 2, 2019 | Lần cập nhật cuối: Tháng Tám 1, 2019

Nguồn tham khảo
Bạn muốn hiểu nhiều hơn để sống khỏe mạnh hơn?
Đăng ký nhận bản tin mới mỗi ngày từ Hello Bac si
Bài có nhiều người đọc