Bạn đã biết về bệnh hen suyễn do tập thể dục?

Tác giả: Tham vấn y khoa: TS. Dược khoa Trương Anh Thư

Ai cũng cần phải tập thể dục, ngay cả những người bị bệnh hen suyễn! Một cơ thể khỏe mạnh là một trong những cách phòng vệ tốt nhất chống lại bệnh tật. Nhưng một số người có hen suyễn lại mắc phải “hen do tập thể dục” (Exercise-induced asthma, viết tắt là EIA). Với các biện pháp phòng ngừa y tế cùng sự quản lý đúng cách, bạn vẫn có thể đi bộ, leo cầu thang, chạy và tham gia vào các hoạt động, thể thao và tập thể dục mà không gặp bất kì triệu chứng nào. Đừng để EIA ngăn bước bạn có một cuộc sống tích cực hay chặn đứng con đường vươn tới giấc mơ thể thao của bạn.

Hen suyễn do tập thể dục (EIA) là gì?

Tập thể dục là nguyên nhân phổ biến gây nên các triệu chứng hen suyễn. Hen suyễn do tập thể dục là tình trạng đường dẫn khí trong phổi bị thu hẹp do việc tập luyện quá vất vả. Nó gây ra khó thở, thở khò khè, ho và các triệu chứng khác trong hoặc sau khi tập luyện. Hiện tượng này thường được gọi là hen suyễn do tập thể dục (EIA) hay co thắt phế quản do tập thể dục (exercise-induced bronchoconstriction, viết tắt là EIB). Người ta ước tính rằng 80 đến 90% các bệnh nhân hen suyễn dị ứng sẽ gặp các triệu chứng của EIA với cường độ tập thể dục hay hoạt động cao. Đối với thanh thiếu niên và người trưởng thành, đây là nguyên nhân phổ biến nhất gây nên các triệu chứng hen suyễn. May mắn thay với các loại thuốc, sự giám sát, quản lý tốt hơn, bạn vẫn có thể tham gia vào các hoạt động thể chất và đạt được mức độ thể hiện xuất sắc nhất.

Nguyên nhân nào gây nên hen suyễn do tập thể dục?

Khi tập thể dục, bạn thở nhanh hơn do nhu cầu oxy của cơ thể tăng lên. Thông thường khi tập thể dục bạn hít vào bằng miệng, điều này làm cho lượng khí hấp thụ trở nên khô và mát hơn khi bạn thở bằng mũi. Việc suy giảm về độ ấm và độ ẩm đều là nguyên nhân gây co thắt phế quản. Do đó, những môn thể thao tiếp xúc nhiều với không khí lạnh như trượt băng, leo núi có khả năng gây ra các triệu chứng nhiều hơn các hoạt động tập luyện trong môi trường chứa không khí ấm áp và ẩm ướt như bơi lội. Mức độ ô nhiễm, lượng phấn hoa cao và khói dày đặc cũng có thể làm cho các triệu chứng EIA tồi tệ hơn. Một cơn cảm lạnh hay cơn hen suyễn gần đây cũng gây cho bạn nhiều khó khăn khi tập luyện.

Triệu chứng của hen suyễn do tập thể dục là gì?

Các triệu chứng của bệnh hen suyễn do tập luyện bao gồm:

  • Ho do hen suyễn;
  • Tức ngực;
  • Thở khò khè;
  • Mệt mỏi bất thường khi tập thể dục;
  • Khó thở khi tập thể dục.

Ho là triệu chứng phổ biến nhất của EIA và có thể là triệu chứng duy nhất mà bạn gặp phải. Các triệu chứng của EIA có thể bắt đầu khi tập thể dục và thường sẽ tồi tệ hơn sau khi ngừng tập thể dục 5-10 phút. Hầu hết các triệu chứng sẽ hết trong 20 tới 30 phút và có thể là mức độ từ nhẹ tới nặng. Một số người đôi khi sẽ trải qua các triệu chứng của “giai đoạn muộn” 4-12 tiếng sau khi ngưng tập thể dục. Các triệu chứng “giai đoạn muộn” thường ít nghiêm trọng và cần đến 24 giờ để các triệu chứng ấy biến mất.

Nên đi khám bác sĩ lúc nào?

Đi khám bác sĩ nếu bạn gặp bất kì dấu hiệu hay triệu chứng co thắt phế quản do thể dục. Bởi vì một số bệnh lý có thể gây ra các triệu chứng tương tự, điều quan trọng là cần được chẩn đoán kịp thời và chính xác.

Nhập viện khẩn cấp nếu các triệu chứng của bạn xấu đi :

  • Khó thở hay thở khò khè nặng lên nhanh chóng;
  • Không cải thiện ngay cả khi dùng thuốc dạng hít theo toa chữa bệnh hen suyễn.

Làm thế nào để chẩn đoán hen suyễn do tập thể dục?

Điều quan trọng là phải nhận ra sự khác biệt giữa việc không mắc và mắc phải bệnh hen suyễn do tập thể dục. Một người khỏe mạnh sẽ thường gặp các triệu chứng của EIA khi hoạt động hay tập thể dục với cường độ mạnh. Khi chẩn đoán, bác sĩ sẽ hỏi bạn kỹ lưỡng về bệnh sử và có thể thực hiện một loạt các nghiệm pháp. Trong các nghiệm pháp này, có thể bao gồm các bài kiểm tra chạy hay máy chạy bộ, bác sĩ sẽ đo chức năng phổi của bạn bằng cách dùng một phế dung kế trước, trong và sau khi tập. Đo lưu lượng phổi của bạn trước, trong và sau khi tập thể dục cũng có thể giúp bạn và bác sĩ phát hiện ra tình trạng thu hẹp đường dẫn khí của bạn. Sau đó, tuân theo các hướng dẫn của bác sĩ, bạn có thể ngăn ngừa các triệu chứng hen suyễn, tham gia và tận hưởng các hoạt động thể chất. Bác sĩ cũng cho bạn biết nên làm gì khi gặp phải cơn hen đang phát triển mạnh.

Chữa trị và quản lý hen suyễn do tập thể dục

Nếu được điều trị và quản lý, bệnh nhân EIA có thể tham gia một cách an toàn và phát triển đầy đủ khả năng tiềm ẩn của họ. Sự quản lý đúng cách đòi hỏi bạn thực hiện các bước để ngăn ngừa các triệu chứng và theo dõi cẩn thận tình trạng hô hấp của bạn trước, trong và sau khi tập thể dục. Uống thuốc trước khi tập thể dục là điều cực kì quan trọng trong việc ngăn ngừa EIA. Khởi động từ 6 tới 10 phút trước khi tập hay hoạt động mạnh sẽ rất có ích. Những người có thể chịu được các bài tập liên tục với các triệu chứng tối thiểu nhận thấy rằng việc làm nóng cơ thể trước khi tập có thể giúp họ không cần thiết phải dùng thuốc thường xuyên.

Những loại thuốc điều trị/ngăn ngừa hen suyễn do tập thể dục?

Có ba loại thuốc ngăn ngừa và điều trị các triệu chứng của EIA. Nhà cung cấp dịch vụ chăm sóc sức khỏe của bạn có thể giúp bạn tìm ra các chương trình điều trị tốt nhất cho bạn dựa trên tình trạng hen suyễn của bạn và các hoạt động thể dục thể thao:

  • Loại thuốc đầu tiên là thuốc đồng vận beta2 tác dụng ngắn, cũng được gọi là thuốc giãn phế quản. Thuốc này có thể ngăn ngừa các triệu chứng và cần được uống từ 10-15 phút trước khi tập. Nó sẽ giúp ngăn ngừa các triệu chứng trong đến 4 giờ. Thuốc này cũng có thể được sử dụng để điều trị và ngăn chặn các triệu chứng của EIA nếu nó xảy ra.
  • Loại thuốc thứ hai là thuốc giãn phế quản có tác dụng kéo dài. Cần uống thuốc từ 30-60 phút trước khi tham gia các hoạt động và chỉ uống một lần trong suốt 12 giờ. Salmeterol có thể giúp ngăn ngừa các triệu chứng trong 10-12 giờ. Loại thuốc này chỉ nên được sử dụng để ngăn chặn các triệu chứng và không bao giờ được sử dụng để làm giảm các triệu chứng khi chúng xảy ra vì chúng không cho hiệu quả trong thời gian ngắn.
  • Loại thứ ba là thuốc cromolyn hay nedocromil. Chúng cũng cần được uống từ 15-20 phút trước khi tập. Ngoài ra còn có một bằng chứng cho thấy việc dùng các thuốc này sẽ giúp ngăn ngừa phản ứng giai đoạn muộn của EIA theo kinh nghiệm của một số cá nhân. Những loại thuốc này chỉ nên được sử dụng như một biện pháp phòng ngừa, vì nó không làm giảm thiểu các triệu chứng một khi chúng đã bắt đầu. Một số người sử dụng một trong những loại thuốc này kết hợp với thuốc giãn phế quản tác dụng ngắn.

Nếu bạn thường xuyên gặp các triệu chứng này trong các hoạt động thường nhật, hãy tham khảo ý kiến bác sĩ. Việc gia tăng dùng các thuốc kiểm soát lâu dài có thể giúp ích. Thuốc kháng viêm lâu dài như steroid dạng hít, có thể làm giảm tần suất và mức độ nghiêm trọng của EIA.

Giáo viên và huấn luyện viên nên được thông báo trước nếu như một đứa trẻ bị hen suyễn do thể dục. Họ cần phải biết rằng các cháu sẽ có thể tham gia vào các hoạt động, nhưng cần được uống thuốc trước khi tham gia.

Những môn thể thao nào phù hợp với bệnh nhân EIA?

Các hoạt động thể thao ngắn hạn hay thời gian cách quãng thường tốt hơn ví dụ như đi bộ, bóng chuyền, bóng rổ, thể dục dụng cụ hay bóng chày. Bơi lội trong không khí ấm áp và ẩm ướt thường tốt hơn. Các môn thể thao hiếu khí như chạy cự ly, bóng đá hay bóng rổ có khả năng gây ra các triệu chứng. Ngoài ra, các môn thể thao không khí lạnh như hockey trên băng hoặc trượt băng cũng không thể tốt bằng các môn trên.

Điều quan trọng là nên tham khảo ý kiến nhà cung cấp dịch vụ chăm sóc sức khỏe của bạn trước khi bắt đầu chương trình tập luyện và suy nghĩ thấu đáo. Với sự quản lý hiệu quả, bệnh nhân EIA có thể tham gia và đạt thành tích cao trong nhiều môn thể thao. Nhiều vận đông viên Olympic và vận động viên chuyên nghiệp bị bệnh hen suyễn do tập luyện đã rất xuất sắc trong môn thể thao của họ, nhiều người đạt huy chương vàng Olympic.

Hãy nhớ rằng, với sự quản lý y tế phù hợp, bạn sẽ có thể đi bộ, leo cầu thang, chạy và tham gia các hoạt động thể thao và tập thể dục mà không gặp phải các triệu chứng. Đừng để EIA ngăn bước bạn có một cuộc sống tích cực hay con đường đến giấc mơ thể thao của bạn.

Chia sẻ thông tin hữu ích này cho mọi người trên:

Ngày đăng: Tháng Tư 19, 2016 | Lần cập nhật cuối: Tháng Chín 17, 2019

Bài có nhiều người đọc