Bạn biết gì về ghép tủy xương trị bệnh hồng cầu hình liềm?

Tác giả: Tham vấn y khoa: BS. Nguyễn Thường Hanh

Ghép tủy xương là phương pháp duy nhất có khả năng điều trị bệnh hồng cầu hình liềm. Tuy nhiên, các chuyên gia cho biết đây không phải là một thủ thuật đơn giản. Bên cạnh những lợi ích sức khỏe mà phương pháp này mang lại, nó còn kèm theo nguy cơ biến chứng và khả năng thất bại.

Bệnh hồng cầu hình liềm là một loại rối loạn máu mang tính di truyền. Khi được chẩn đoán mắc bệnh lý này, bạn không có đủ số lượng tế bào hồng cầu khỏe mạnh để vận chuyển oxy đi nuôi các cơ quan trong cơ thể. Tế bào hồng cầu bất thường sẽ gặp khó khăn khi di chuyển qua các mao mạch nhỏ, gây cản trở máu lưu thông. Tình trạng này có thể dẫn đến tổn hại mô hoặc cơ quan do không được cung cấp đủ máu.

Để điều trị tận gốc bệnh hồng cầu hình liềm, bạn chỉ có một lựa chọn duy nhất là thực hiện ghép tủy xương hay còn gọi là ghép tế bào gốc tạo máu. Tuy nhiên, nếu bạn đang có dự định thực hiện phẫu thuật ghép tủy cho chính bản thân hoặc trẻ, bạn cần tìm hiểu kỹ về biện pháp này.

Ghép tủy xương trị bệnh hồng cầu hình liềm như thế nào?

Nguyên lý của phẫu thuật cấy ghép tủy xương là thay thế các tế bào gốc tạo hồng cầu bằng những tế bào mới khỏe mạnh. Điều này đồng nghĩa với việc cơ thể bạn sẽ ngừng sản sinh những tế bào hồng cầu hình liềm gây bệnh.

Trong thủ thuật này, bác sĩ sẽ ghép tế bào gốc khỏe mạnh từ tủy xương của người hiến tặng vào cơ thể bạn, thường thông qua ống IV tiêm trực tiếp vào tĩnh mạch. Sau khi được ghép vào, các tế bào mới sẽ di chuyển đến tủy xương và bắt đầu tạo ra những tế bào hồng cầu khỏe mạnh.

Trông có vẻ đơn giản, nhưng thực tế cấy ghép tủy xương là cả một quá trình lâu dài. Khi tìm được người hiến tặng, bạn sẽ phải nhập viện trong vài tuần rồi tiếp tục nhận chăm sóc theo dõi thêm vài tháng. Quá trình này bắt đầu trước khi ca phẫu thuật ghép tế bào gốc tạo máu diễn ra:

Giai đoạn 1

Trong 1–2 tuần trước khi cấy ghép, bạn sẽ nhập viện để thực hiện liệu pháp hóa trị. Những loại thuốc này có tác dụng phá hủy các tế bào tủy xương đã sản sinh ra những hồng cầu khiếm khuyết.

Bên cạnh đó, chúng cũng khiến cho hệ miễn dịch của bạn yếu đi. Từ đó, tế bào bạch cầu khó có thể tấn công những tế bào mới được ghép vào dẫn đến ngăn chặn thành công quá trình thải ghép. Mặt khác, bạn cũng có thể được yêu cầu thực hiện thêm xạ trị.

Giai đoạn 2

Sau đó, bác sĩ sẽ tiến hành ghép tế bào hiến tặng vào cơ thể bạn. Các tế bào này thay thế tủy xương cũ và bắt đầu tạo ra những tế bào hồng cầu mới khỏe mạnh. Đội ngũ chuyên viên chăm sóc bạn sẽ thử nghiệm khoảng một tháng để đảm bảo các tế bào mới này đều hoạt động tốt.

Giai đoạn 3

Một khi các bác sĩ xác nhận rằng các tế bào cấy ghép đã hoạt động ổn định, bạn có thể xuất viện. Chức năng của các tế bào bạch cầu sẽ cần khoảng 6–12 tháng hoặc lâu hơn để trở lại bình thường. Trong thời gian này, bác sĩ sẽ theo dõi chặt chẽ sức khỏe của bạn.

Tìm người hiến tặng

Những người mắc bệnh hồng cầu hình liềm nghiêm trọng, người đã có nhiều biến chứng hoặc các cơn đau tê liệt là những ứng cử viên sáng giá nhất cho cấy ghép tủy xương. Các bác sĩ sẽ phải đảm bảo bạn hoặc con bạn đủ sức khỏe để thực hiện thủ thuật này. Một cuộc trò chuyện với chuyên viên tâm lý học hoặc nhân viên xã hội cũng có thể giúp các bác sĩ biết liệu bạn đã sẵn sàng tinh thần cho quá trình phẫu thuật chưa.

Bệnh hồng cầu hình liềm 1

Bác sĩ cần tìm một người hiến tặng có tủy xương tương thích với bạn. Đây có thể là một trong những thách thức lớn nhất trong quá trình.

Xét nghiệm máu sẽ cho bác sĩ biết tủy của anh chị em ruột hoặc cha mẹ có khớp với bạn không. Khoảng 20–30% trẻ em tìm được người hiến tặng là người thân trong gia đình.

Ngoài ra, người hiến tặng cũng có khả năng là người lạ. Tỷ lệ tương thích sẽ tăng cao nếu bác sĩ lấy các tế bào tủy xương được hiến tặng từ cuống rốn.

Rủi ro của ghép tủy trong điều trị bệnh hồng cầu hình liềm

Tương tự như nhiều biện pháp điều trị y tế khác, bên cạnh những lợi ích sức khỏe mà ghép tủy xương mang lại, nó còn kèm theo nguy cơ biến chứng và khả năng thất bại. Những nguy cơ rủi ro thông thường bao gồm:

Thải ghép

Thải ghép là thuật ngữ dùng để mô tả việc cơ thể từ chối cơ quan được ghép vào và đào thải nó. Ngoài ra, bạn cũng có thể đối mặt với biến chứng gọi là bệnh ghép chống chủ (GvHD). Đây là tình trạng các tế bào mới xem tế bào trong cơ thể bạn là vật thể xâm nhập (mầm bệnh) và tấn công chúng.

Thông thường, cứ 10 người nhận ghép tế bào gốc tạo máu sẽ có một người gặp phải tình trạng này. Bạn có thể dùng thuốc đặc trị trong trường hợp ghép chống chủ. Tuy nhiên, nếu chẳng may thuốc không có tác dụng, bệnh ghép chống chủ có nguy cơ gây tổn thương cho các cơ quan nội tạng và thậm chí dẫn đến tử vong.

Nhiễm trùng

Các liệu pháp điều trị ung thư, như hóa trị hay xạ trị, trước khi cấy ghép khiến hệ miễn dịch yếu đi đáng kể, dẫn đến tình trạng cơ thể dễ bị nhiễm trùng. Bác sĩ sẽ kê toa cho bạn một số loại thuốc giúp ngăn ngừa vi khuẩn cũng như virus xâm nhập khi bạn thực hiện ghép tủy xương.

Các bệnh liên quan đến hệ tiêu hóa

Liệu pháp hóa trị trước khi cấy ghép có thể gây ra những vấn đề dinh dưỡng vì nó khiến bạn chán ăn cũng như gây ra tình trạng tiêu chảy hay nôn mửa.

Bệnh tắc tĩnh mạch

Tắc tĩnh mạch là một trong những biến chứng của ghép tủy xương. Tình trạng này gây tổn thương các mạch máu trong gan. Theo các chuyên gia thống kê, cứ 20 người nhận ghép tế bào gốc tạo máu sẽ có một người mắc phải bệnh tắc tĩnh mạch.

Vô sinh

Bệnh hồng cầu hình liềm 2

Theo thống kê từ các bác sĩ, sau khi nhận ghép tủy xương, người bệnh không còn khả năng sinh con. Nguyên nhân chủ yếu là do tác dụng phụ từ những liều thuốc hóa trị cũng như xạ trị mà bạn dùng trước khi tiến hành phẫu thuật cấy ghép.

Cấy ghép tế bào gốc tạo máu thất bại: trường hợp xấu nhất

Khi cấy ghép thành công, các tế bào máu mới và khỏe mạnh sẽ được sản sinh liên tục. Lúc này, bệnh hồng cầu hình liềm đã được điều trị tận gốc. Tỷ lệ thành công của phương pháp điều trị này là 90%, đồng nghĩa với việc cứ 10 ca phẫu thuật cấy ghép sẽ có đến 9 ca đem đến kết quả tốt đẹp.

Tuy nhiên, nếu chẳng may bạn rơi trúng tình huống tệ nhất là cấy ghép thất bại, các bác sĩ sẽ lặp lại quy trình để cố gắng chữa trị dứt điểm cho bạn. Trường hợp cá biệt, họ sẽ tiến hành ghép lại tế bào gốc của chính bạn cho bạn. Điều này có nghĩa là bệnh hồng cầu hình liềm có nguy cơ cao sẽ tái phát.

Bạn có thể quan tâm đến chủ đề:

Chia sẻ thông tin hữu ích này cho mọi người trên:

Ngày đăng: Tháng Một 22, 2019 | Lần cập nhật cuối: Tháng Tư 25, 2019

Nguồn tham khảo
Bạn muốn hiểu nhiều hơn để sống khỏe mạnh hơn?
Đăng ký nhận bản tin mới mỗi ngày từ Hello Bac si
Bài có nhiều người đọc